SACRAMENTO, California (NV) – California vừa cho các nhà sản xuất nhựa thời hạn đến năm 2032 để bảo đảm toàn bộ bao bì của họ có thể tái chế hoặc phân hủy thành phân hữu cơ, theo báo mạng CalMatters ngày 13 Tháng Năm.
Thời hạn này cho thấy tham vọng của California lớn nhất tại Mỹ, nhưng cũng lập tức gây tranh cãi. Các nhóm hoạt động môi trường nói quy định vẫn chưa đủ mạnh, còn các nhà sản xuất cho rằng California đã đi quá xa. Ít nhất một bên đang dọa kiện.
Các quy định mới, được hoàn tất vào đầu Tháng Năm, đẩy nhà sản xuất vào một bài toán khó. Hộp nhựa có nắp gập dùng đựng trái cây, chẳng hạn, giúp dâu không bị dập và giữ tươi lâu hơn trước khi đến tủ lạnh của người mua. Các nhà sản xuất nói hiện chưa có vật liệu thay thế thật sự hiệu quả, nhưng theo quy định mới, họ vẫn phải tìm ra một giải pháp khác.
Tuần trước đó, hai nhóm môi trường, gồm Hội Đồng Bảo Vệ Tài Nguyên Thiên Nhiên (NRDC) và tổ chức Người California Chống Lãng Phí (CAW) cho biết họ dự định kiện tiểu bang. Theo họ, các quy định mới vi phạm luật vì vẫn cho phép một số phương pháp tái chế tạo ra chất thải độc hại, đồng thời tạo khe hở để một số loại nhựa không bị kiểm soát. Ngược lại, các nhà sản xuất nhựa cho rằng quy định này đi quá xa và sẽ làm giá thành sản phẩm tăng cao đối với người tiêu dùng.
Thượng Nghị Sĩ Ben Allen (Dân Chủ-Địa Hạt 26) là tác giả dự luật về rác thải nhựa, nói chương trình này “tạo chuyển biến rất lớn đối với một vấn đề thật sự nghiêm trọng,” dù quá trình đưa ra dự thảo kéo theo nhiều tranh cãi.
“Đây là kết quả của một sự thỏa hiệp. Nó không hoàn hảo, và ai rời bàn thương lượng cũng đều không hài lòng về một số điểm nào đó,” ông Allen nói.
“California là nước Mỹ, nhưng đi trước 30 năm,” ông Joe Arvai, giám đốc Viện Nghiên Cứu Môi Trường Wrigley thuộc đại học USC, nói. “Những gì xảy ra hiện nay phản ánh các xu hướng mà chúng ta đang thấy trên toàn thế giới, và nước Mỹ cần thích nghi như các quốc gia đó để giữ khả năng cạnh tranh toàn cầu.”
Ít nhựa hơn, tái chế nhiều hơn
California đang chuyển gánh nặng giảm rác thải nhựa từ người tiêu dùng sang doanh nghiệp. Trong nhiều thập niên, người mua hàng là người quyết định một món đồ sẽ vào thùng rác hay thùng tái chế màu xanh, trong khi hệ thống tái chế hiện nay cũng được duy trì bằng tiền thuế của họ.
Năm 2022, California thông qua Dự Luật SB 54 nhằm buộc doanh nghiệp chịu trách nhiệm lớn hơn đối với bao bì họ đưa ra thị trường. Các quy định mới xác định loại vật liệu nào thuộc phạm vi luật và doanh nghiệp nào được xem là “nhà sản xuất” rác thải nhựa.
Luật áp dụng đối với sản phẩm phục vụ thực phẩm bằng nhựa và gần như toàn bộ bao bì dùng một lần, từ màng nhựa bọc các pallet hàng lớn chuyển đến công ty bán lẻ cho tới tuýp kem đánh răng và cả hộp giấy bên ngoài.
Hệ thống tái chế yếu kém
Phần lớn bao bì nhựa bỏ đi rốt cuộc không được tái chế, và trách nhiệm này khó có thể đổ hết cho người tiêu dùng. Trong nhiều thập niên, biểu tượng ba mũi tên xoay vòng màu xanh khiến nhiều người tin rằng chỉ cần phân loại đúng thì nhựa sẽ được tái chế. Nhưng hệ thống tái chế đã có vấn đề từ đầu và ngày càng kém hiệu quả.
Tại các trung tâm tái chế, công nhân phải phân loại từng món. Những vật bị nhiễm bẩn, ví dụ hũ bơ đậu phộng còn dính thức ăn, sẽ bị đưa thẳng ra bãi chôn lấp. Các nhà sản xuất chỉ mua những vật liệu sạch và còn giá trị, như chai nước hoặc bình đựng xà bông giặt, để làm sản phẩm mới.
Theo nhóm vận động Beyond Plastics, tỉ lệ tái chế nhựa toàn nước Mỹ năm 2021 chỉ còn 6%, giảm từ mức 8% năm 2018, một phần vì Trung Quốc và một số quốc gia từng mua rác của Mỹ ngừng nhập loại hàng này. Tại California, hầu hết bao bì nhựa cũng có tỉ lệ tái chế rất thấp, theo báo cáo năm 2025 của Cơ Quan Tái Chế và Phục Hồi Tài Nguyên California (CalRecycle). Ngay cả bình sữa và bình xà bông, hai loại nhựa thường được tái chế nhất, cũng chỉ đạt 19%.
Để thực hiện luật mới, CalRecycle chỉ định Liên Minh Hành Động Tuần Hoàn (CAA), một tổ chức phi lợi nhuận chuyên giúp các tiểu bang thực hiện quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, làm đơn vị điều phối cho doanh nghiệp. Theo quy định, “nhà sản xuất” là công ty có doanh thu hơn $1 triệu và sản xuất sản phẩm đóng gói bằng nhựa, hoặc sở hữu thương hiệu bán các sản phẩm đó. Các công ty này phải tham gia CAA và đóng phí để tài trợ cho việc quản lý rác thải. Họ có thể tuân thủ luật bằng cách giảm lượng nhựa sử dụng, tìm vật liệu thay thế, hoặc đầu tư vào hạ tầng tái chế.
Yêu cầu buộc doanh nghiệp giảm tổng lượng nhựa dùng một lần khiến luật California trở thành một trong những luật rác thải nhựa mạnh nhất nước Mỹ. Luật cũng buộc các nhà sản xuất nhựa đóng $5 tỷ trong thời hạn 10 năm để giải quyết thiệt hại môi trường mà sản phẩm của họ gây ra cho cộng đồng.
Quy định bị nới lỏng
Quá trình hoàn tất bản quy định về rác thải nhựa ở California gặp nhiều trắc trở. Năm 2024, CalRecycle soạn bản dự thảo quy định đầu tiên, nêu rõ loại nhựa nào thuộc phạm vi luật và nhà sản xuất phải làm gì. Bản dự thảo này hết hiệu lực trước khi CalRecycle hoàn tất. Đến năm 2025, Thống Đốc Gavin Newsom chỉ đạo các cơ quan quản lý viết lại quy định, một hành động mà một số nhà vận động cho rằng xuất phát từ sức ép của các nhóm vận động hành lang trong ngành thực phẩm và nông nghiệp.
Bản dự thảo thứ hai đưa ra ngoại lệ rất rộng cho nhựa dùng trong thực phẩm và nông nghiệp, bao gồm các sản phẩm thuộc thẩm quyền của Cơ Quan Quản Trị Thực Phẩm và Dược Phẩm Hoa Kỳ (FDA) và Bộ Nông Nghiệp Hoa Kỳ (USDA), chẳng hạn bao bì nông sản tươi và thực phẩm bổ sung. Các nhà vận động môi trường nói ngoại lệ này gần như làm rỗng ruột luật.
Ông Anthony Martinez, phát ngôn viên của thống đốc, nói ông Newsom yêu cầu CalRecycle khởi động lại quy định để giảm chi phí cho doanh nghiệp nhỏ và các gia đình, đồng thời bảo đảm luật tái chế của California đạt mục tiêu cắt giảm ô nhiễm nhựa.
“Đó chính xác là điều các dự thảo quy định này đang làm,” ông nói.
CalRecycle nộp bản dự thảo lên Văn Phòng Luật Hành Chính vào Tháng Tám, 2025, rồi rút lại để sửa đổi và thu hẹp phần ngoại lệ. Cuối cùng, các nhà quản lý chỉ loại trừ những loại nhựa mà luật liên bang bắt buộc phải dùng vì an toàn thực phẩm, sau khi rút lại phần miễn trừ rộng hơn từng bị các nhà vận động chỉ trích là làm cho luật mất hiệu lực thực chất.
Doanh nghiệp nói bị kẹt
Các doanh nghiệp nói họ muốn giảm rác thải nhựa, nhưng đang bị kẹt giữa những quy định chồng chéo và tình trạng thiếu bao bì thay thế. Tranh cãi bắt đầu từ nhãn tái chế. Dự Luật SB 343, luật về nhãn tái chế chính xác của tiểu bang, cấm doanh nghiệp dùng biểu tượng ba mũi tên xoay vòng nếu sản phẩm chưa đáp ứng các tiêu chí nhất định. Các nhà vận động nói quy định này cần thiết để tránh gây nhầm lẫn, trong khi doanh nghiệp cho rằng nó khiến người tiêu dùng ít tái chế cả những sản phẩm thật ra có thể tái chế.
Ngoài nhãn tái chế, doanh nghiệp cho rằng vật liệu thay thế nhựa hiện vẫn chưa có và chi phí chuyển đổi rất lớn. Riêng mục tiêu đầu tiên của luật, giảm 25% nhựa dùng một lần trước năm 2032, có thể cần tới $15.4 tỷ đầu tư, theo ước tính của CalRecycle.
Ngành sữa là một ví dụ. Các lựa chọn thay thế bao bì nhựa gồm hộp giấy cần giữ lạnh, hộp giấy bảo quản ở nhiệt độ thường, và chai thủy tinh, nhưng mỗi loại đều có bất lợi. Theo Viện Sữa California, đổi toàn bộ dây chuyền đóng gói sẽ tốn khoảng $40 triệu cho một dây chuyền cỡ trung bình, và chi phí đó cuối cùng sẽ chuyển sang người tiêu dùng. (T.C.) [đ.d.]
