Nguyễn-Khoa Thái Anh
Kỳ hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung vừa qua không những Hoa Kỳ không đạt được “thỏa thuận to lớn nào” ngoài ba món B: Boeing (máy bay), Bean (đậu nành), và Beef (thịt bò và bắp) mà còn làm mất tín nhiệm với đồng minh.
Chủ Tịch Tập Cận Bình có lời chúc tụng trong tối đó để nhấn mạnh rằng ông và Tổng Thống Donald Trump đã duy trì mối quan hệ “ổn định tổng quát” Trung-Mỹ trong một thế giới đầy biến động.
“Việc thực hiện sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa và làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại có thể đi đôi với nhau,” ông Tập nói, đề cập đến đường hướng chính trị của ông Trump. “Chúng ta có thể giúp nhau thành công và thúc đẩy phúc lợi cho toàn thế giới.”
Trong lời chúc tụng của mình, ông Trump cho biết chuyến thăm của ông là “một vinh dự lớn” được đánh dấu bằng một “ngày tuyệt vời.” Ông nói rằng các vấn đề “đều có lợi cho Mỹ và Trung Quốc” đã được thảo luận.
Ông Trump cũng cho biết ông Tập sẽ có chuyến thăm đáp lễ ở Tòa Bạch Ốc vào ngày 24 Tháng Chín, một buổi họp chưa từng được công bố trước đó.
Theo BBC và các mạng lưới tài chính lớn, Mỹ không có giao dịch thương mại cụ thể trị giá hàng tỷ đô la được chính thức hoàn tất hoặc ký kết ngay tại chỗ cho các công ty công nghệ hoặc hàng không Boeing.
Uổng công 17 đại doanh thương Mỹ tháp tùng ông Trump ở Bắc Kinh (Jensen Huang, tổng giám đốc Nvidia gia nhập phái đoàn vào phút chót ở Alaska). Các đại công ty doanh nghiệp chỉ thu thập được tính hệ thống và cơ cấu nhằm gia hạn thỏa thuận ngừng áp thuế quan. (Vào nhiệm kỳ đầu của ông Trump, Mỹ bị Trung Quốc trả đũa khi nông nghiệp Hoa Kỳ thất thoát hàng tỷ đô la vì Bắc Kinh không mua nông phẩm của Washington).
Khoảng hơn tháng nay ông Trump bị Tối Cao Pháp Viện xử thua và chế tài phải đền các thương nghiệp nhập cảng bị thiệt hại về thuế quan. Chiến thắng chính của các tập đoàn thương nghiệp này nỗ lực ổn định địa chính trị rộng lớn hơn, khi họ vận động thành công giữ cho thỏa thuận hai bên không áp đặt thuế quan chống trả nhau.
Tại hội nghị thượng đỉnh này, Mỹ, dưới sự lãnh đạo của ông Trump, không có một thỏa thuận tốt lành nào dành cho Đài Loan, một hòn đảo tự trị cùng chia sẻ một hệ tư tưởng với Hoa Kỳ.
https://www.nytimes.com/live/2026/05/14/world/trump-xi-summit-beijing
Các nhà lãnh đạo công nghệ từ Apple, Nvidia, Micron, và Qualcomm đã tận dụng cơ hội tiếp xúc trực tiếp để vận động các nhà lãnh đạo Trung Quốc chống lại các lệnh cấm thị trường nội địa mà Bắc Kinh trả đũa nghiêm ngặt và để giảm bớt các nút thắt địa chính trị mà chuỗi cung ứng chip đang phải đối mặt.
Ông Tập dư biết ông Trump là một lãnh đạo háo danh, ưa chuộng hình thức bề ngoài (cũng may là Đền Thiên Đàn ở Trung Quốc không có sảnh đường khiêu vũ để sánh với cái ông Trump sẽ xây dành cho những yến tiệc nguy nga và tráng lệ), nhưng thực chất những gì đáng kể cho Hoa Kỳ nói chung vẫn không được khẳng định trong thượng đỉnh kỳ này.
Chuyện ông Trump thúc đẩy Trung Quốc áp lực Iran mở cửa eo biển Hormuz vẫn là mong muốn cuối cùng của chính quyền Mỹ nếu không muốn nói là một cái bẫy đang được ông Tập giăng ra.
Chuyện đón tiếp đình đám, quốc yến long trọng trước khi những buổi họp sau cánh cửa đóng kín có thể cho thấy điều này. (Ông Trump thường có thói quen đuổi phóng viên và loại bỏ cả thành viên nội các và trợ lý cao cấp của mình khỏi các buổi họp riêng tư với đối thủ đồng cấp nước ngoài, ngược lại một quy tắc ngoại giao chuẩn mực của các chính quyền tiền nhiệm Mỹ, vốn theo truyền thống thường dựa vào đội ngũ nhân sự cấp cao để làm nhân chứng cho các cuộc họp, ghi chép biên bản chính thức và lập hồ sơ lưu trữ cho chính phủ Hoa Kỳ).
Nói cho cùng, ông Trump chẳng mặn mòi gì với Đài Loan. Khi ông lên ngôi, cam kết của Hoa Kỳ với một quốc đảo mà Trung Quốc muốn thôn tính chỉ là chuyện xưa cũ không mắc mớ hay liên can gì đến ông, một con buôn địa ốc, đặt nặng giá trị tiền tệ và danh vọng trên cả những chuyện chính nghĩa và lý tưởng địa chính trị xa vời. Ông Trump thượng đội hạ đạp nay gặp một thủ lãnh cao cơ hơn mình rất nhiều!
Có lẽ ông Tập biết tẩy này, nên thích tìm cách làm xiêu lòng ông Trump để mua chuộc ông dẹp bỏ tiếp viện hay ủng hộ quân sự cho Đài Loan.
Tổng Thống Donald Trump cho biết vào Thứ Sáu rằng ông đã thảo luận về việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan với ông Tập Cận Bình tại Bắc Kinh – một hành vi hạ thấp cam kết của Washington đối với Đài Loan rằng Mỹ sẽ không “tham vấn” với Trung Quốc về chủ đề nhạy cảm này, một nghị sự đã được Hoa kỳ tôn trọng hàng chục năm nay.
Trong chuyến rời Bắc Kinh trên chuyên cơ Air Force One, ông Trump được các phóng viên hỏi liệu chủ đề bán vũ khí của Mỹ cho Đài Loan có được đề cập với ông Tập trong hội nghị thượng đỉnh hay không. Ông Trump có câu trả lời rất mâu thuẫn. Lúc đầu ông nói: “Không, tôi không nói gì về chuyện đó cả,” nhưng chỉ ít phút sau, ông lại nói rằng việc bán vũ khí đã được thảo luận với ông Tập một cách “rất chi tiết.”
Kể từ năm 1979, Đài Loan nhận được số lượng vũ khí của Mỹ trị giá hàng chục tỷ đô la. Bắc Kinh – vẫn tuyên bố Đài Loan là lãnh thổ của mình – phản đối các thương vụ này. Vào năm 1982, Hoa Kỳ mở rộng sự ủng hộ dành cho Đài Loan thông qua một văn kiện được gọi là “Sáu Bảo Đảm” (Six Assurances), trong đó có một điểm khẳng định rằng Washington “đồng ý không hội ý” với Trung Quốc về việc bán vũ khí cho Đài Loan.
Khi được hỏi về cam kết năm 1982 này, ông Trump xem như đã coi thường tầm quan trọng của nó.
“Hừm, tôi nghĩ những năm 1980 là chuyện xa xưa rồi,” ông Trump nói, coi như ông ám chỉ đến cam kết nêu trên. “Đó là một khoảng cách rất lớn, rất xa.”
Ông Trump nói với các phóng viên rằng chính nhà lãnh đạo Trung Quốc là người nêu vấn đề bán vũ khí này khi thảo luận. “Vậy thì tôi phải làm gì đây?” ông nói. “Nói rằng ‘tôi không muốn thảo luận chuyện này với ông’ ư? Chỉ vì tôi có một thỏa thuận đã được ký kết từ năm 1982 sao? Không, chúng tôi có thảo luận về vấn đề bán vũ khí.”
Ông Trump nói thêm: “Quý vị biết mà, thật ra thì toàn bộ câu chuyện liên quan đến việc bán vũ khí đã được thảo luận rất chi tiết.”
Trước khi đi Trung Quốc, ông Trump trì hoãn việc đưa ra phê duyệt cuối cùng cho phép các công ty Mỹ bán cho Đài Loan số vũ khí trị giá khoảng $14 tỷ. Những phát biểu mới nhất của ông – vốn cho thấy ông đang cân nhắc chuyện phản đối từ phía ông Tập – nhiều khả năng sẽ làm gia tăng sự bất định tại Đài Loan về việc liệu thương vụ này có được phê duyệt hay không, và nếu có thì vào lúc nào.
Ông Trump cho biết ông sẽ quyết định về vấn đề này. Tuy nhiên, ông cũng nói thêm: “Tôi nghĩ điều cuối cùng mà chúng ta cần vào lúc này là một cuộc chiến tranh cách đây tới 9,500 dặm. Tôi cho rằng đó chính là điều mà chúng ta ít cần nhất.”
Trước đó, vào cuối năm ngoái, ông Trump ký duyệt một thương vụ bán vũ khí trị giá $11 tỷ cho Đài Loan, một động thái khiến Bắc Kinh vô cùng phẫn nộ.
Bà Bonnie Glaser, giám đốc chương trình Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương thuộc German Marshall Foundation của Hoa Kỳ, một chuyên gia về chính sách đối với Đài Loan, cho biết hiện vẫn chưa rõ chính xác những nội dung nào đã được thảo luận giữa ông Trump và ông Tập.
“Chúng ta sẽ phải cố gắng đọc những điều ẩn chứa sau từng câu, từng chữ, hay nói cách khác là phải ‘đọc vị’ tình hình,” bà cho biết.
“Tuy nhiên, kết luận hay đánh giá sơ bộ của tôi là ông Tập đã bày tỏ sự quan ngại một cách khá mạnh mẽ về việc Hoa Kỳ bán vũ khí cho Đài Loan,” bà nói. “Tôi cho rằng ông Tập đang nhìn thấy một cơ hội để khiến Hoa Kỳ không chỉ trì hoãn việc chuyển giao vũ khí, mà thậm chí còn có thể cắt giảm số lượng, và có lẽ là sẽ ngừng bán vũ khí trong một khoảng thời gian dài.”
Tổng Thống Trump hiện đang phải đối mặt với sức ép từ một nhóm các nhà lập pháp Hoa Kỳ. Vào Thứ Sáu vừa qua, nhóm này đã hối thúc tổng thống chính thức thông báo cho Quốc Hội về gói vũ khí trị giá $14 tỷ nêu trên. Họ lưu ý rằng cơ quan lập pháp của Đài Loan gần đây đã phê chuẩn khoản ngân sách đặc biệt trị giá $25 tỷ để chi trả cho các loại tên lửa và vũ khí khác từ Hoa Kỳ.
“Trước thềm hội nghị thượng đỉnh của tổng thống với chủ tịch Trung Quốc tuần tới, chúng tôi khẩn thiết kêu gọi ông cùng đội ngũ của mình tuyên bố rõ ràng rằng sự ủng hộ của Hoa Kỳ dành cho Đài Loan là bất khả xâm phạm,” các thượng nghị sĩ viết.
Xuyên suốt hội nghị thượng đỉnh, ông Trump không công khai thảo luận về sự ủng hộ của Hoa Kỳ dành cho Đài Loan. Và trên Air Force One, khi được hỏi liệu ông có bảo vệ Đài Loan trong trường hợp xảy ra xung đột hay không, ông Trump vẫn giữ vững lập trường “mơ hồ chiến lược” mà các đời tổng thống Mỹ từ lâu đã duy trì. Đó là không phủ nhận cũng không xác nhận việc liệu Washington có can thiệp vào một cuộc chiến như vậy hay không.
“Chỉ có một người duy nhất biết rõ điều đó,” ông Trump nói. “Các bạn biết người đó là ai không? Là tôi. Tôi là người duy nhất.”
Vấn đề Đài Loan hay thật sự ngưng chiến để mở lại eo biển Hormuz?
Trước khi họp thượng đỉnh bắt đầu, ông Trump và ông Tập đồng ý với nhau ở hai điểm: Eo biển Hormuz “phải được mở” cho dầu hỏa thông thương tự do, và Iran “không được phép chế tạo vũ khí nguyên tử.”
Ông Tập tái khẳng định Bắc Kinh phản đối việc “quân sự hóa” eo biển và bất kỳ nỗ lực nào để thu phí qua lại. Trung Quốc cũng bày tỏ muốn mua thêm dầu Mỹ để giảm phụ thuộc vào nguồn dầu Trung Đông qua eo biển Hormuz.
Ông Trump mượn lời ông Tập nói với báo chí: “Ông ấy muốn Hormuz mở. Ông ấy nói, ‘Nếu tôi có thể giúp được gì, tôi sẽ làm.'”
Trước khi vào buổi họp kín, ông Trump tán dương ông Tập: “Ông là một nhà lãnh đạo vĩ đại. Đôi khi mọi người không thích tôi nói lên điều này, nhưng tôi vẫn nói vì đó là sự thật.”
“Được làm bạn với ông là một vinh dự,” ông Trump nói trước khi hứa hẹn rằng quan hệ Mỹ-Trung “sẽ tốt đẹp hơn bao giờ hết.” Lời phát biểu này được đưa ra sau một cuộc trao đổi công khai ngắn gọn trước khi cuộc họp bắt đầu.
Tuy vậy ông Tập đã cảnh báo ông Trump là hai nước có thể lâm vào chuyện chiến tranh nếu Mỹ không xử lý đúng đắn vấn đề Đài Loan. “Chiến tranh có thể sẽ xảy ra nếu quan hệ của Washington với Đài Loan không như ý Trung Quốc,” một lời cảnh báo gay gắt bất thường, trái ngược hẳn với những lời khen ngợi mà nhà lãnh đạo Trung Quốc dành cho đối tác đồng cấp.
Bà Mao Ning, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Trung Quốc, đăng trên X: “Nếu được xử lý đúng đắn, quan hệ song phương sẽ duy trì sự ổn định chung. Ngược lại, xung đột hai nước sẽ xảy ra và ngay cả chiến tranh, đe dọa nghiêm trọng đến toàn bộ quan hệ.”
Sau cuộc gặp gỡ, Bộ Ngoại Giao Trung Quốc cho biết “ngưng bắn toàn diện là điều vô cùng cấp bách” – nhưng đồng thời tuyên bố ủng hộ Iran trong việc bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia, và đánh giá cao “sự sẵn lòng tìm kiếm giải pháp chính trị của Tehran qua kênh ngoại giao.”
Không ai đoán được ngụ ý và lời nói khác nhau của Trung Quốc nằm ở điểm nào? Nói cách khác, lời lẽ úp mở hai chiều, sẽ không có áp lực thật sự đối với Iran.
Ông Tập “Nắm Chuôi Dao” từ lâu, lợi dụng buổi lễ đón tiếp huy hoàng với tiếng đại bác vang dội, dàn nhạc trình tấu bài “The Star-Spangled Banner” và quốc ca Trung Quốc, cùng hàng trăm học sinh nhảy múa và phấp phới vẫy hoa cùng cờ Mỹ và Trung Quốc. Ông Tập chờ đúng lúc ông Trump say sưa trong cơn ve vãn khi họ gặp nhau trong khoảng hai tiếng sau cánh cửa đóng kín tại Đại Lễ Đường Nhân Dân mới “ra đòn.” Nếu không ở buổi thượng đỉnh thì sắp đến lúc khi ông Trump bị túng bẫn quá cầu cứu, lúc đó ông Tập sẽ cứa một nhát thật ngọt và đẹp khiến ông Trump sẽ chẳng thấy đau tí nào! Ông Marco Rubio, ngoại trưởng Mỹ, trong cơn cơn tuyệt vọng nói mấy cũng không vừa, có thể sẽ bị gạt sang một bên và ván cờ Đài Loan sẽ được bắt đầu với quyết định hoãn chuyển giao vũ khí cho hòn đảo này mà lâu nay ông Trump vẫn chưa chịu ký. Chúng ta sẽ chờ xem câu chuyện “Nghệ Thuật Chiến Tranh” và cái bẫy Hormuz ở Iran của Trung Quốc sẽ kết cục ra sao! [đ.d.]
