GARDEN GROVE, California (NV) – Dù lệnh di tản liên quan đến vụ rò rỉ hóa chất tại GKN Aerospace ở Garden Grove cuối tuần qua đã được dỡ bỏ, công ty đang đối mặt với nhiều vụ kiện tập thể và sự việc có thể làm gián đoạn sản xuất ảnh hưởng đến ngành hàng không, theo nhật báo The Los Angeles Times hôm Thứ Năm, 28 Tháng Năm.
Garden Grove là một trong bốn thành phố vùng Little Saigon, nơi có cộng đồng người Việt lớn nhất hải ngoại.
Hôm Thứ Hai, hãng luật Zimmerman Reed LLP, đại diện bốn cư dân, nộp đơn kiện tập thể tại tòa thượng thẩm ở Orange County, cho rằng GKN Aerospace cẩu thả trong việc lưu trữ, theo dõi, và bảo trì bồn chứa hóa chất nguy hiểm, dẫn đến tai nạn làm gần 50,000 cư dân địa phương phải di tản.
Theo đơn kiện, các cư dân bị buộc phải rời khỏi nhà nhiều ngày, tự trả chi phí khách sạn, thực phẩm, và các vật dụng thiết yếu, trong lúc nhu cầu chỗ ở khẩn cấp tăng cao và giá cả bị đẩy lên. Họ cũng phải chờ đợi trong tình trạng bất định, không biết khi nào mới được trở về nhà an toàn.
“Có 50,000 người được yêu cầu rời khỏi nhà,” ông Caleb Marker, luật sư của Zimmerman Reed, nói trong một tuyên bố. Ông cho rằng vụ kiện nhằm làm rõ vì sao cuộc khủng hoảng này có thể xảy ra, và ai phải chịu trách nhiệm với các gia đình phải gánh chi phí vì người khác không bảo quản hóa chất nguy hiểm an toàn ngay cạnh khu dân cư.
Một vụ kiện tập thể khác được nộp hôm Thứ Bảy tại tòa án liên bang Central District of California, do X-Law Group ở South Pasadena và Presidio Law Firm ở Santa Barbara đại diện. Vụ kiện cáo buộc nhà máy có hành vi cẩu thả, đồng thời yêu cầu bồi thường cho việc cư dân mất quyền sử dụng nhà, phải chịu thêm chi phí sinh hoạt và có thể bị giảm giá trị tài sản.
Ông Filippo Marchino, sáng lập viên kiêm giám đốc điều hành X-Law Group, nói trong một tuyên bố rằng các trục trặc liên quan đến bồn chứa hoặc hệ thống chứa hóa chất có thể biến thành tình trạng khẩn cấp nghiêm trọng cho cộng đồng chỉ trong vài phút. Theo ông, các gia đình ở Garden Grove không hề chọn sống cạnh một cơ sở có nguy cơ gây ra khủng hoảng hóa chất công nghiệp quy mô lớn.
Như tin đã đưa, nhà máy GKN Aerospace ở Garden Grove là tâm điểm của cuộc di tản sau khi một bồn chứa áp suất cao, bên trong có hàng ngàn gallon hóa chất độc hại dùng trong sản xuất kính cho chiến đấu cơ và phi cơ dân dụng, có dấu hiệu quá nhiệt. Giới chức lo ngại bồn chứa có thể rò rỉ hoặc phát nổ, gây cháy bùng trên một khu vực rộng nhiều khu phố. Hàng chục căn nhà, một trường tiểu học, và nhiều cơ sở kinh doanh nằm trong vùng có thể bị ảnh hưởng nặng nếu tình huống xấu nhất xảy ra.
Kịch bản nguy hiểm nhất cuối cùng không xảy ra, và cư dân được phép trở về nhà. Nguyên nhân chính xác của sự việc hiện chưa được xác định. Giới chức Sở Cứu Hỏa Orange County (OCFA) nghi ngờ hệ thống làm mát của bồn chứa bị hư, có thể gây phát nổ và buộc chính quyền phải ban hành lệnh di tản.
GKN Aerospace là một bộ phận của Melrose Industries, công ty hàng không có trụ sở tại Anh, chuyên sản xuất linh kiện máy bay như động cơ, kính buồng lái, cửa sổ khoang hành khách, và càng hạ cánh cho máy bay dân sự lẫn quân sự. Tại California, GKN Aerospace có ba cơ sở, gồm ở Garden Grove, El Cajon, và San Diego.
Sau sự việc ở Garden Grove, cổ phiếu Melrose trên thị trường chứng khoán London giảm hơn 7% vì lo ngại liên quan đến hóa chất, sau đó hồi phục một phần. Dù vậy, giá cổ phiếu vẫn thấp hơn khoảng 4% so với trước khi xảy ra tình trạng khẩn cấp. Đến Thứ Tư, cổ phiếu đóng cửa giảm 5%, ở mức 471.60 bảng Anh.
Theo hồ sơ GKN Aerospace nộp cho thị trường chứng khoán London, tập đoàn có 13,844 nhân viên, theo dữ liệu thống kê nhân sự cuối năm 2025. Riêng nhà máy Garden Grove có khoảng 500 nhân viên, chuyên sản xuất các bộ phận kính trong suốt dùng cho phi cơ, và đạt doanh thu khoảng $182.3 triệu trong năm 2025.
Ông Richard Aboulafia, giám đốc điều hành công ty tư vấn hàng không AeroDynamic Advisory, cho biết chỉ rất ít công ty trên thế giới có quy trình hóa học riêng để sản xuất loại kính phi cơ này. GKN Aerospace nằm trong nhóm nhà cung cấp linh kiện quan trọng cho Boeing, Airbus, Rolls-Royce, và Pratt & Whitney. Theo trang web của công ty, cơ sở ở Garden Grove sản xuất kính buồng lái cho F-35, cùng cửa sổ cho Boeing 787 Dreamliner, Boeing 737, Airbus A350, HondaJet, và Bombardier C-Series.
Các nhà phân tích cảnh báo nếu nhà máy ở Garden Grove phải ngưng sản xuất lâu hơn, ảnh hưởng có thể lan rộng trong chuỗi cung ứng của ngành hàng không. GKN Aerospace hiện là nhà cung cấp quy mô lớn duy nhất đối với kính buồng lái F-35 và cửa sổ khoang hành khách cho Boeing.
Ông Alex Krutz, giám đốc điều hành Patriot Industrial Partners ở Orange County, nói GKN là nhà cung cấp của nhiều hãng sản xuất máy bay lớn, với nhiều linh kiện có tính độc quyền. Theo ông, nếu dây chuyền không sớm được khôi phục, Boeing và Lockheed có thể gặp trở ngại vì thiếu linh kiện.
Một số nhà quan sát so sánh sự việc ở Garden Grove với vụ cháy năm 2025 tại một nhà máy cung cấp linh kiện quan trọng ở Pennsylvania, khiến việc sản xuất một số loại ốc vít dùng để lắp ráp máy bay bị chậm lại. Tuy nhiên, ông Richard Aboulafia cho rằng trường hợp GKN có thể gây gián đoạn nghiêm trọng hơn, nhất là với các linh kiện độc quyền như kính chắn gió F-35, một sản phẩm có thể không có nhà cung cấp nào sản xuất được.
Nhà máy GKN Aerospace ở Garden Grove rộng khoảng 16 mẫu và từng bị xử phạt. Hồ sơ công khai cho thấy từ năm 2018, cơ sở này trải qua bốn cuộc thanh tra của Cơ Quan An Toàn và Sức Khỏe Nghề Nghiệp (OSHA) và bị ghi nhận 10 vi phạm. Năm ngoái, GKN Aerospace cũng dàn xếp một vụ kiện với Cơ Quan Quản Lý Phẩm Chất Không Khí Nam California (SCAQMD) với số tiền $909,935 vì các vi phạm liên quan đến lưu giữ hồ sơ và khí thải nitrogen oxide. Công ty không thừa nhận trách nhiệm trong thỏa thuận này.
Vụ rò rỉ hóa chất ở Garden Grove vì vậy chưa khép lại sau khi cư dân được về nhà. Phía trước vẫn là các vụ kiện, cuộc điều tra nguyên nhân, nguy cơ gián đoạn sản xuất tại GKN Aerospace, và câu hỏi lớn hơn về mức độ an toàn của các cơ sở công nghiệp chứa hóa chất nguy hiểm nằm gần khu dân cư. (T.C.) [đ.d.]
