Vật lý lượng tử, chính trị và một thế giới lộn ngược đầu

Lê Mạnh Hùng

“Khi AI biết đủ về chúng ta, nó sẽ có thể làm những quyết định thay cho chúng ta mà không bị mắc vào những thiên kiến vô lý của con người.” (Hình minh họa: seti.org)

Tuần trước, tại Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc, thế giới được một trận cười. Khi Tổng Thống Hoa Kỳ Donald Trump tại Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc lên tiếng khoe khoang về những thành quả của ông, ông đã được đón nhận bằng những tiếng cười giễu cợt.

Thế nhưng thay vì cười chê ông Trump có lẽ ta nên bỏ thời giờ tìm hiểu ông vì ông Trump có thể là một trong những lãnh tụ đầu tiên nắm được căn bản của một phạm trù chính trị mới: chính trị lượng tử.

Từ ngữ đặc biệt này được một vị tổng thống khác đặt ra, ông Armen Sarkissian, để giải thích chính trị hiện đại hoạt động ra sao. Ông Sarkissian là người đã khảo cứu môn học này cả trong thực tế và lý thuyết. Kể từ khi được bầu lên làm tổng thống tiểu quốc bé nhỏ trong vùng Caucasus vào Tháng Ba năm nay, ông Sarkissian đã tìm cách làm dịu tình hình xáo trộn tại Armenia.

Ông có lẽ cũng là vị tổng thống độc nhất trên thế giới là một nhà vật lý lý thuyết. Và không phải là một nhà vật lý tầm thường. Vị tổng thống 65 tuổi này đã nhận được giải thưởng Lenin khi Armenia còn nằm trong Liên Bang Xô Viết. Giải Lenin có thể được coi là tương đương với giải Nobel trong thế giới Cộng Sản Liên Xô. Ông cũng là cựu giáo sư vật lý tại Đại Học Cambridge tại Anh. Và ông cũng là một trong những người đồng sáng tạo ra trò chơi nổi tiếng Tetris trên máy điện toán.

Theo ông, sự hiểu biết của chúng ta về chính trị truyền thống hoạt động ra sao cần phải được thay đổi giống như là ngành vật lý đã bị thay đổi vào đầu thế kỷ thứ 20. Thế giới truyền thống của vật lý cổ điển Newton là có tính tuyến tính, có một quan hệ nhân quả xác định. Nhưng nó đã bị đảo ngược lại khi ngành vật lý lượng tử xuất hiện vốn hoàn toàn bất trắc, mọi chuyện đều có liên hệ với nhau và có thể thay đổi tùy theo vị trí và hành động của người quan sát. Như ông giải thích: “Rất nhiều chuyện xảy ra trong đời chúng ta có cung cách lượng tử. Chúng ta đang sống trong một tiến trình động lực thay đổi. Tôi nghĩ chúng ta phải nhìn vào thế giới một cách hoàn toàn khác.”

Ông Sarkissian giải thích cung cách mà dịch cúm lan truyền trên thế giới với một trường hợp đầu tiên xảy ra tại Hồng Kông rồi một trường hợp thứ hai xảy ra tại Argentina cho thấy tính chất lượng tử của nó. Tương tự như vậy đối với một cuộc khủng bố đầu tiên kích động một lọat những hậu quả không tính trước trên toàn thế giới. Ngay cả cung cách chúng ta hiểu chính trị cũng tùy thuộc vào việc ai nhìn vào việc gì và vào lúc nào: trên Facebook mỗi người nhận được những bản tin viết riêng cho mình dẫn đến những cách diễn tả khác nhau về các sự việc xảy ra. Chính cái hành động quan sát đã làm thay đổi hiện thực.

Ông Trump chắc hẳn không hiểu rõ lý thuyết của chính trị lượng tử bằng ông Sarkissian, nhưng ông tổng thống Mỹ có vẻ đã có một trực giác về những hàm ý của phạm trù mới này.

Trong cái thế giới của chính trị lượng tử, các đảng chính trị, các định chế và những tiến trình dựa trên lý trí suy luận không quan trọng bằng những phong trào dân túy, niềm tin, và cảm tính truyền bá đi như những làn sóng của các phương tiện truyền thông xã hội. Thành ra trước và sau khi lên làm tổng thống, ông Trump phần lớn thời gian qua mặt các định chế chính thức mà hoạt động qua Twitter, truyền bá quan điểm của ông về hiện thực cho số 54.7 triệu ủng hộ viên của ông trên đất Mỹ.

Mặc dầu ông Sakissian có một lý thuyết để giải thích các động thái chính trị hiện tại, nhưng ông còn chưa kiếm ra được một giải đáp cho câu hỏi làm sao lèo lái nó. Tuy nhiên với tư cách là một nhà khoa học, ông Sarkissian tin tưởng rằng lý trí và sự thật cuối cùng cũng sẽ chiến thắng.

Nói đến chuyện đem những khái niệm của khoa học mới để giải thích chính trị, khái niệm chính trị lượng tử quả là có những hấp dẫn. Nhưng không phải là nhà khoa học nào cũng cho rằng việc so sánh vật lý lượng tử với chính trị hiện đại là đúng.

Jim Al-Khalili, giáo sư vật lý tại Đại Học Surrey tại Anh, là một trong những người hoài nghi về sự tương tự giữa vật lý lượng tử và chính trị hiện đại. Nhưng ông Al-Khalili cũng đồng ý với ông Sarkissian rằng thế giới hiện nay của chúng ta càng ngày càng trở nên quá phức tạp khiến cho nó càng ngày càng khó có thể thấu hiểu.

Thay vì dùng vật lý lượng tử, ông Khalili đề nghị dùng lý thuyết hỗn loạn (chaos theory) một lý thuyết dùng để tìm ra những quy luật từ những hiện tượng thoạt trông có vẻ hoàn toàn ngẫu nhiên tỷ như hệ thống khí hậu, thời tiết hoặc là giá cả trên thị trường chứng khoán. Ông nói: “Đó là cái mà chúng ta thấy ở trong cái thế giới rối bời này. Sự phức tạp và rối loạn của cái thế giới mới này khiến chúng ta khó có thể nhận thức và diễn dịch dẫn đến một cảm giác lạc lõng mất phương hướng.”

Và một trong những cách để giải quyết tình trạng này là dùng Thông Minh Nhân Tạo (Artificial Intelligence – AI). Ông Al Khalili nói: “Chúng ta chẳng có cái gì thần hiệu cả. Tối hậu khi AI biết đủ về chúng ta nó sẽ có thể làm những quyết định thay cho chúng ta mà không bị mắc vào những thiên kiến vô lý của con người.”

Một tổng thống robot có thể là một giải pháp, thế những chắc chắn là sẽ không tạo ra cho chúng ta những tấn kịch như là tuần trước tại Liên Hiệp Quốc. (Lê Mạnh Hùng)


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Về một vụ ám sát ở Gdansk

Gdansk, như chúng ta biết, có vị trí tối thượng trong lịch sử hiện đại của Ba Lan. Nay thành phố hải cảng này phải viết nên một trang bi đát.

Dám viết Trung Cộng ‘cưỡng chiếm,’ chưa đủ

Hôm nay là đúng 45 năm sau Ngày Tang Hoàng Sa, 19 Tháng Giêng, 1974. Hôm qua, mấy tờ báo của đảng Cộng Sản đã dám nói thẳng...

Hoàng Sa, 45 năm sau

Ngày 19 Tháng Giêng, 1974, quân Trung Cộng đánh chiếm quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam. Mời quý vị đọc bài thơ của Phan Nhật Nam.

Cuộc chiến giữa CSVN với Facebook: Dáng dấp một màn tấu hài

Cuộc chiến giữa Bộ Thông tin và Truyền thông với hãng Facebook cũng bởi thế sẽ chỉ mang dáng dấp một màn tấu hài với kết quả cuối cùng chẳng đi đến đâu.

Trung Quốc, đối thủ nguy hiểm của Hoa Kỳ

Cuộc đấu tranh giữa Mỹ và Trung Quốc là sự kiện định nghĩa của thế kỷ 21. Và Trung Quốc sẽ là đối thủ nguy hiểm hơn nhiều so với Liên Xô cũ.

Ông (Trump) nói gà, bà (Pelosi) nói vịt

Tấn tuồng “chính phủ đóng cửa” ở Mỹ tới hồi gay cấn nhất: Donald Trump và Nancy Pelosi đã đẩy nhau đến chân tường.

Metro số 1, ‘Đảng ngồi xổm trên pháp luật’ và những bàn tay đen đúa

Vụ “Bộ Chính trị đồng ý chủ trương điều chỉnh tổng mức đầu tư metro số 1 và 2 ở Sài Gòn lên 95,000 tỷ đồng” xảy ra ngay vào đầu năm 2019 xứng đáng không chỉ như một chứng cứ trắng trợn và thô bạo.

Liên Hiệp Âu Châu và Hoa Kỳ

Một viên chức Âu Châu cho báo chí biết là chính phủ Trump đã hạ vị thế ngoại giao của sứ bộ Liên Hiệp Âu Châu ở Hoa Kỳ từ năm ngoái...

Người Việt: Một câu chuyện Mỹ-Việt

Báo Người Việt phát triển được tới ngày nay là nhờ ra đời ở nước Mỹ và hoạt động trong môi trường kinh tế, chính trị, xã hội nước Mỹ.

Kim Bình Trump

Trump tiếp tục thương thuyết với Bắc Kinh để giảm bớt cuộc chiến tranh thương mại, và chuẩn bị cho cuộc gặp gỡ 2019 với nhà độc tài đỏ Bắc Hàn.