Vật lý lượng tử, chính trị và một thế giới lộn ngược đầu

Lê Mạnh Hùng

“Khi AI biết đủ về chúng ta, nó sẽ có thể làm những quyết định thay cho chúng ta mà không bị mắc vào những thiên kiến vô lý của con người.” (Hình minh họa: seti.org)

Tuần trước, tại Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc, thế giới được một trận cười. Khi Tổng Thống Hoa Kỳ Donald Trump tại Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc lên tiếng khoe khoang về những thành quả của ông, ông đã được đón nhận bằng những tiếng cười giễu cợt.

Thế nhưng thay vì cười chê ông Trump có lẽ ta nên bỏ thời giờ tìm hiểu ông vì ông Trump có thể là một trong những lãnh tụ đầu tiên nắm được căn bản của một phạm trù chính trị mới: chính trị lượng tử.

Từ ngữ đặc biệt này được một vị tổng thống khác đặt ra, ông Armen Sarkissian, để giải thích chính trị hiện đại hoạt động ra sao. Ông Sarkissian là người đã khảo cứu môn học này cả trong thực tế và lý thuyết. Kể từ khi được bầu lên làm tổng thống tiểu quốc bé nhỏ trong vùng Caucasus vào Tháng Ba năm nay, ông Sarkissian đã tìm cách làm dịu tình hình xáo trộn tại Armenia.

Ông có lẽ cũng là vị tổng thống độc nhất trên thế giới là một nhà vật lý lý thuyết. Và không phải là một nhà vật lý tầm thường. Vị tổng thống 65 tuổi này đã nhận được giải thưởng Lenin khi Armenia còn nằm trong Liên Bang Xô Viết. Giải Lenin có thể được coi là tương đương với giải Nobel trong thế giới Cộng Sản Liên Xô. Ông cũng là cựu giáo sư vật lý tại Đại Học Cambridge tại Anh. Và ông cũng là một trong những người đồng sáng tạo ra trò chơi nổi tiếng Tetris trên máy điện toán.

Theo ông, sự hiểu biết của chúng ta về chính trị truyền thống hoạt động ra sao cần phải được thay đổi giống như là ngành vật lý đã bị thay đổi vào đầu thế kỷ thứ 20. Thế giới truyền thống của vật lý cổ điển Newton là có tính tuyến tính, có một quan hệ nhân quả xác định. Nhưng nó đã bị đảo ngược lại khi ngành vật lý lượng tử xuất hiện vốn hoàn toàn bất trắc, mọi chuyện đều có liên hệ với nhau và có thể thay đổi tùy theo vị trí và hành động của người quan sát. Như ông giải thích: “Rất nhiều chuyện xảy ra trong đời chúng ta có cung cách lượng tử. Chúng ta đang sống trong một tiến trình động lực thay đổi. Tôi nghĩ chúng ta phải nhìn vào thế giới một cách hoàn toàn khác.”

Ông Sarkissian giải thích cung cách mà dịch cúm lan truyền trên thế giới với một trường hợp đầu tiên xảy ra tại Hồng Kông rồi một trường hợp thứ hai xảy ra tại Argentina cho thấy tính chất lượng tử của nó. Tương tự như vậy đối với một cuộc khủng bố đầu tiên kích động một lọat những hậu quả không tính trước trên toàn thế giới. Ngay cả cung cách chúng ta hiểu chính trị cũng tùy thuộc vào việc ai nhìn vào việc gì và vào lúc nào: trên Facebook mỗi người nhận được những bản tin viết riêng cho mình dẫn đến những cách diễn tả khác nhau về các sự việc xảy ra. Chính cái hành động quan sát đã làm thay đổi hiện thực.

Ông Trump chắc hẳn không hiểu rõ lý thuyết của chính trị lượng tử bằng ông Sarkissian, nhưng ông tổng thống Mỹ có vẻ đã có một trực giác về những hàm ý của phạm trù mới này.

Trong cái thế giới của chính trị lượng tử, các đảng chính trị, các định chế và những tiến trình dựa trên lý trí suy luận không quan trọng bằng những phong trào dân túy, niềm tin, và cảm tính truyền bá đi như những làn sóng của các phương tiện truyền thông xã hội. Thành ra trước và sau khi lên làm tổng thống, ông Trump phần lớn thời gian qua mặt các định chế chính thức mà hoạt động qua Twitter, truyền bá quan điểm của ông về hiện thực cho số 54.7 triệu ủng hộ viên của ông trên đất Mỹ.

Mặc dầu ông Sakissian có một lý thuyết để giải thích các động thái chính trị hiện tại, nhưng ông còn chưa kiếm ra được một giải đáp cho câu hỏi làm sao lèo lái nó. Tuy nhiên với tư cách là một nhà khoa học, ông Sarkissian tin tưởng rằng lý trí và sự thật cuối cùng cũng sẽ chiến thắng.

Nói đến chuyện đem những khái niệm của khoa học mới để giải thích chính trị, khái niệm chính trị lượng tử quả là có những hấp dẫn. Nhưng không phải là nhà khoa học nào cũng cho rằng việc so sánh vật lý lượng tử với chính trị hiện đại là đúng.

Jim Al-Khalili, giáo sư vật lý tại Đại Học Surrey tại Anh, là một trong những người hoài nghi về sự tương tự giữa vật lý lượng tử và chính trị hiện đại. Nhưng ông Al-Khalili cũng đồng ý với ông Sarkissian rằng thế giới hiện nay của chúng ta càng ngày càng trở nên quá phức tạp khiến cho nó càng ngày càng khó có thể thấu hiểu.

Thay vì dùng vật lý lượng tử, ông Khalili đề nghị dùng lý thuyết hỗn loạn (chaos theory) một lý thuyết dùng để tìm ra những quy luật từ những hiện tượng thoạt trông có vẻ hoàn toàn ngẫu nhiên tỷ như hệ thống khí hậu, thời tiết hoặc là giá cả trên thị trường chứng khoán. Ông nói: “Đó là cái mà chúng ta thấy ở trong cái thế giới rối bời này. Sự phức tạp và rối loạn của cái thế giới mới này khiến chúng ta khó có thể nhận thức và diễn dịch dẫn đến một cảm giác lạc lõng mất phương hướng.”

Và một trong những cách để giải quyết tình trạng này là dùng Thông Minh Nhân Tạo (Artificial Intelligence – AI). Ông Al Khalili nói: “Chúng ta chẳng có cái gì thần hiệu cả. Tối hậu khi AI biết đủ về chúng ta nó sẽ có thể làm những quyết định thay cho chúng ta mà không bị mắc vào những thiên kiến vô lý của con người.”

Một tổng thống robot có thể là một giải pháp, thế những chắc chắn là sẽ không tạo ra cho chúng ta những tấn kịch như là tuần trước tại Liên Hiệp Quốc. (Lê Mạnh Hùng)


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Tổng thống đi Tây

Tổng thống đã cùng tùy tùng bay hơn 4,000 mile cho một cuộc tưởng niệm nhưng có vẻ không chú ý gì đến việc này cả.

Con mèo đen của Tập Cận Bình

Ngày đầu Tháng Mười Một, 2018, ông Tập Cận Bình đã mời 54 nhà kinh doanh tới để chính thức hứa sẽ hỗ trợ tư doanh.

Đảng Dân Chủ phải cộng tác với TT Trump

Ai cũng thấy nước Mỹ đang chia rẽ về chính trị. Nhưng lựa chọn tốt nhất cho đảng Dân Chủ là cộng tác với ông Donald Trump.

CPTPP và EVFTA: Tương lai tạm thời cho nhân quyền Việt Nam

Theo logic phát triển của CPTPP (Hiệp Định Đối Tác Toàn Diện và Tiến Bộ Xuyên Thái Bình Dương) và EVFTA (Hiệp Định Thương Mại Tự Do Việt Nam-Châu Âu), năm 2019 sẽ ra sao với nhân quyền?

Một tình trạng chính phủ thiểu số vĩnh viễn?

Một hệ thống chính quyền vốn chọn ưu thế cho nhóm thiểu số da trắng và nông thôn so với đa số đa dạng ở thành thị sẽ sớm mất chính nghĩa...

Bản đồ tranh cử 2020

Kết quả cuộc bỏ phiếu Thứ Ba, 6 Tháng Mười Một vừa qua, cho thấy cuộc tranh cử tổng thống và quốc hội năm 2020 sẽ tùy thuộc vào yếu tố địa dư.

Thế giới tàn bạo mới của gián điệp và áp bức

Sự phối hợp của các chính phủ Anh, Hòa Lan và Mỹ, cho thấy các báo cáo về hoạt động tình báo và phá hoại của Nga tại phương Tây.

Mừng: Bỏ phiếu xong rồi!

Dân Mỹ đã bỏ phiếu xong rồi! Dù kết quả ra sao, cũng rất mừng khi các phòng phiếu đóng cửa! Trận đấu võ đã xong một hiệp...

Từ Đài đến Quỳnh: 2018 khác 2013 như thế nào?

Tín hiệu le lói trên cũng mang đến một tia hy vọng về biểu đồ đàn áp nhân quyền ở Việt Nam đã chạm vào “vùng đỉnh” vào cuối năm 2017, đầu năm 2018 và đi ngang trong năm 2018.

Suy thoái toàn cầu bắt đầu vì Trung Cộng?

Không ai cầu mong kinh tế Trung Quốc lâm nạn, vì tai họa sẽ lan truyền khắp thế giới, kể cả nước Mỹ. Trong hình, công nhân tại một nhà máy ở phía Đông tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, hôm 18 Tháng Mười, 2018.
Nếu hai ông Donald Trump và Tập Cận Bình không thỏa hiệp được với nhau, cuộc chiến tranh mậu dịch có thể làm kinh tế cả thế giới đi xuống...