Tiến Sĩ Ðinh Xuân Quân
Tại kỳ họp Shangri-La, Thủ Tướng CSVN Nguyễn Tấn Dũng nhìn nhận rằng: “Ðâu đó đã có những biểu hiện đề cao sức mạnh đơn phương, những đòi hỏi phi lý, những hành động trái với luật pháp quốc tế, mang tính áp đặt và chính trị cường quyền.”
Sau đó ta thấy Việt Nam tiếp tục bắt giữ những người vận động cho dân chủ, nhân quyền.
Nay Chủ Tịch CSVN Trương Tấn Sang viếng thăm Trung Quốc, Indonesia và sắp tới là Hoa Kỳ.
Chuyến viếng thăm Trung Quốc có phải là một việc “bất đắc dĩ” và là một bước thụt lùi so với chính sách ngoại giao được công bố tại Shangri-La? Cuộc viếng thăm Hoa Kỳ sắp tới của ông Sang sẽ được đánh giá thế nào sau cuộc viếng thăm Trung Quốc – mối lo Ðại Hán, hội nghị ASEAN – các ngoại trưởng (ARF) Châu Á-Thái Bình Dương và tiếng nói của các cộng đồng người Việt trên thế giới và tại Hoa Kỳ?
Diễn đàn Shangri-La
Tại Shangri-La, Singapore, diễn văn của ông Dũng đã đưa ra một chính sách ngoại giao rõ rệt. Các điểm chính của chính sách ngoại giao này là: phòng vệ, giữ chủ quyền, không liên minh với một nước này chống lại nước kia, hoan nghênh sự can dự tích cực của cả Trung Quốc lẫn Hoa Kỳ ở Á Châu Thái Bình Dương, và củng cố sự đoàn kết của ASEAN.
Khi ông Nguyễn Tấn Dũng nhận định như câu vừa trích ở trên, nhất là câu “Cùng nhau xây dựng và củng cố lòng tin chiến lược vì hòa bình, hợp tác, thịnh vượng là lợi ích chung của tất cả chúng ta.” thì có thể coi như VN có một chính sách đối ngoại mới đối với TQ. (1)
Nói tóm lại, đó là chính sách ngoại giao mới của Việt Nam.
Chuyến thăm Trung Quốc của Trương Tấn Sang
Ngày 19 Tháng Sáu, ông Sang thăm chính thức TQ thể hiện chủ trương Ðối Thoại Song Phương Trung-Việt.
Hai bên đã ký kết 10 văn kiện hợp tác song phương. Các văn kiện hợp tác, gồm có:
-Chương trình hành động giữa chính phủ Việt Nam và chính phủ Trung Quốc về việc triển khai quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện.
-Thỏa thuận hợp tác biên phòng giữa hai Bộ Quốc Phòng.
-Thỏa thuận giữa Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn Việt Nam và Bộ Nông Nghiệp Trung Quốc về việc thiết lập đường dây nóng về các vụ việc phát sinh đột xuất của hoạt động nghề cá trên biển.
-Hiệp định khung giữa chính phủ Việt Nam và chính phủ Trung Quốc về việc Trung Quốc cung cấp cho Việt Nam khoản tín dụng ưu đãi (cho dự án hệ thống thông tin đường sắt) trị giá 320 triệu Nhân dân tệ.
-Bản Ghi nhớ giữa chính phủ Việt Nam và chính phủ Trung Quốc về việc thành lập Trung tâm văn hóa tại hai nước.
-Ðiều lệ công tác của Ủy ban Hợp tác Quản lý Cửa khẩu Biên giới trên đất liền Việt Nam-Trung Quốc.
-Thỏa thuận giữa Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn Việt Nam và Tổng Cục Giám Sát Chất Lượng, Kiểm Nghiệm, Kiểm Dịch Trung Quốc về hợp tác trong lĩnh vực kiểm nghiệm, kiểm dịch động thực vật xuất nhập khẩu.
-Kế hoạch hợp tác giữa liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam và Hội Hữu Nghị Ðối Ngoại Nhân Dân Trung Quốc giai đoạn 2013-2017.
-Hiệp định vay cụ thể tín dụng người mua ưu đãi cho Dự án Nhà máy Ðạm than Ninh Bình trị giá $45 triệu.
-Thỏa thuận sửa đổi lần thứ 4 giữa Tập đoàn dầu khí Quốc gia Việt Nam và Tổng Công Ty Dầu Khí Ngoài Khơi Quốc Gia Trung Quốc liên quan tới Thỏa Thuận Thăm Dò Chung trong khu vực thỏa thuận ngoài khơi trong Vịnh Bắc Bộ.
Nói tóm theo báo chí VN và Tập đoàn Petro Việt Nam thì thỏa thuận này là sự hợp tác giữa hai Tổng công ty Dầu khí của hai quốc gia Việt-Trung.
Hội Nghị ASEAN và diễn đàn ARF
Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) ngày 2 Tháng Bảy tại Bandar Seri Begawan, Brunei, (2) ASEAN chứng tỏ có sự đoàn kết hơn và thông cáo chung đề cập đến “các vấn đề và diễn biến gần đây” ở biển Ðông, xác định quan điểm chung của ASEAN qua “6 nguyên tắc về biển Ðông”, và “tham khảo chính thức” với TQ để sớm hoàn tất Quy tắc ứng xứ (COC).
Nói tóm lại, ASEAN đã đoàn kết hơn, ít bị TQ chi phối như tại Cambodia năm ngoái.
Khó khăn và cơ hội mới của Việt Nam trước đe dọa Ðại Hán
Tại diễn đàn quốc phòng Shangri-La, phía VN lần đầu tiên công kích TQ “cường quyền” nhất là chủ quyền tại Biển Ðông.
Mặc dù chưa đọc/phân tích hết 10 văn kiện được ký trong chuyến viếng thăm TQ của ông Sang, tác giả có một số ý kiến như sau:
-Vấn đề Biển Ðông không được nêu lên, nhất là cách giải quyết qua luật quốc tế UNCLOS 1982.
-Về chuyến viếng thăm TQ, một giả thuyết cho là TQ muốn chia rẽ lãnh đạo VN, ngăn chặn ông Dũng chuyển hướng đối ngoại sang phía Mỹ. Một giả thuyết khác là các lãnh đạo CSVN như Trương Tấn Sang, Nguyễn Tấn Dũng và Nguyễn Phú Trọng chia vai trò, mỗi người làm việc trong quy trình chuyển hướng đối ngoại sang phía Mỹ. Dù sao nguy cơ một vụ “Thành Ðô” thứ 2, việc đi đêm với TQ ngày sâu hơn, cái vòng kim cô TQ đặt trên đầu VN ngày càng nặng hơn.
-Các văn kiện cho thấy có lợi cho phía TQ nhiều hơn VN – coi như các văn kiện được soạn thảo trước khi ông Sang qua TQ.
Ví dụ 1: Về “Bản Ghi nhớ giữa chính phủ Việt Nam và chính phủ TQ về việc thành lập Trung tâm văn hóa tại hai nước” thì rõ ràng phía TQ có mưu đồ muốn biến các trung tâm này thành nơi dạy tiếng Hoa hầu biến VN thành chư hầu hay thành một tỉnh của TQ.
Ví dụ 2: VN bằng lòng để cho 4 tỉnh và vùng tự trị của TQ dọc biên giới là Quảng Ðông, Quảng Tây, Hải Nam và Vân Nam được quyền hợp tác kinh tế, giao dịch thương mại và nhiều lĩnh vực khác với 7 tỉnh của Việt Nam gồm Ðiện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn, Quảng Ninh. Như vậy trong vài năm, 7 tỉnh VN sẽ trở thành tỉnh TQ.
Ví dụ 3: Việc TQ cung cấp cho VN khoản tín dụng ưu đãi cho dự án hệ thống thông tin đường sắt trị giá $20 triệu là một nguy cơ chiến lược vì nó sẽ nối liền đường sắt từ các tỉnh TQ thẳng tới VN. [Dự án được sắt từ biên giới đến Hà Nội là do Âu Châu-Nhật đài thọ trong khi tín dụng ưu đãi là chỉ nối liền phía TQ với con đường sắt đó].
Ví dụ 4: Về việc thiết lập đường dây nóng về các hoạt động nghề cá trên biển thì chỉ vài ngày sau khi ký hiệp định thì nhiều tàu các VN bị tàu hải chính 306 TQ cướp tài sản.
Cơ hội cho VN
Ða số người VN đều biết ý đồ thâm hiểm của TQ-Ðại Hán. Chuyến viếng thăm của ông Sang tới Hoa Kỳ được nhiều trí thức trong nước coi như một cơ hội.
Nhiều phân tích cho thấy chuyến đi Hoa Kỳ mau như vậy là vì thất bại của chuyến công du TQ của ông Sang [Xem bài RFI (3).] Bài của David Brown trong Yale Review cũng nói là “TQ hứa suông nhưng vẫn lấn lướt VN trên Biển Ðông.” [Xem (4)]
Vì lòng yêu nước bài Trung, nhiều nhân sĩ trí thức trong nước gửi thư cho ông Sang yêu cầu nắm thời cơ – “GIẢI HÁN và THỰC THI DÂN CHỦ” trong chuyến đi gặp TT Obama ngày 25 Tháng Bảy. Theo bản kiến nghị, thì “…đây là một hành động có tính toán, thể hiện rõ âm mưu và thủ đoạn xảo quyệt của giới cầm quyền Bắc Kinh”, như vậy không thể trông mong vào “đường dây nóng”. Tuyệt đối không để những “cam kết” với Trung Quốc vừa qua phủ bóng lên cuộc công du của chủ tịch nước lần này. [Xem bài của GS Tương Lai và thư của 82 trí thức gởi CT TTS trên mạng Boxít VN (5)].
Các cộng đồng VN tại hải ngoại cũng nghĩ như vậy. (Nhân đây chúng tôi xin mở ngoặc về một chuyện bên lề nhưng cần thiết: Khi bày tỏ ý kiến với chính quyền hoặc Quốc Hội Hoa Kỳ, nhiều cộng đồng VN tự xưng là “Cộng đồng tỵ nạn, cộng đồng người Việt Quốc gia, v.v…” đó là một danh xưng không chính xác trong khung cảnh chính trị của xứ này. Quốc Hội hay chính phủ Mỹ không có nhiệm vụ bênh vực một “cộng đồng tị nạn” hoặc một nhóm “người Việt quốc gia”, mà họ chỉ xét khi đó là NGƯỜI MỸ – người Mỹ gốc Việt, gốc Do Thái, gốc Nhật Bản, v.v… Khi không xưng mình là Người Mỹ Gốc Việt để tranh đấu thì đó là mình tự hại mình. Vấn đề là chúng ta phải bước vào Dòng Chính (main stream), với tư cách là Người Mỹ thì mới có thế mạnh để đặt vấn đề và được lắng nghe. Còn nếu cứ xưng “cộng đồng tị nạn” với “người Việt quốc gia” thì chính ta đã biến thành lạc lõng giữa chính giới Hoa Kỳ. Quốc Hội hay chính phủ Mỹ chỉ có thể can thiệp nếu chúng ta là “Công dân Mỹ – gốc Việt.” Chính phủ hay Quốc Hội không có lý do can thiệp cho người VN, hay người tỵ nạn. Vậy cộng đồng người Việt tị nạn chúng ta phải đổi lối suy nghĩ, đổi cả tư thế của mình khi đứng ra tranh đấu một việc gì với chính quyền hay QH Hoa Kỳ.)
-Chúng ta thấy TQ có thể chỉ là một anh “khổng lồ với bàn chân đất sét,” có thể sụp đổ một ngày nào đó vì gặp rất nhiều trở ngại kinh tế-chính trị và chống đối tại quốc nội cũng như tại quốc ngoại vì tính kiêu ngạo lại hung dữ – luôn luôn hăm dọa, bắt nạt các láng giềng (khó khăn kinh tế: bong bóng địa ốc, nợ xấu ngân hàng, nợ công, nợ xấu các DNNN, khó khăn chính trị tại Tân Cương, Tây Tạng, khó khăn biên giới với Ấn, với Nhật, với Philippines, VN, Malaysia, vấn đề Biển Ðông, v.v…). Vậy phe thân TQ có nhiều xác suất phá sản.
-Chúng ta thấy đồng minh thân thiết nhất của TQ (hơn cả VN) là Bắc Hàn, nơi trên 1 triệu quân TQ đã tham chiến và vài trăm ngàn đã bỏ mình tại đây, nay đã bị đàn anh TQ “thí trên bàn cờ của mối giao hảo Trung-Mỹ.” Liệu CSVN một ngày kia có sẽ bị tế thần như vậy không?
-Có những dấu hiệu khả quan vì các cộng đồng VN tại hải ngoại, các công dân của Anh, Canada, Ðức, Mỹ, Pháp, Úc, vv. đã và sẽ ảnh hưởng đến VN, đến nhân quyền – đến việc trả tự do cho các blogger, các nhà tranh đấu ôn hòa, đến cả việc “hòa hợp” với người chết đang nằm tại Nghĩa Trang Biên Hòa, v.v… [Việc ông tổng lãnh sự Hoa Kỳ tại Sài Gòn và thứ trưởng ngoại giao CSVN có mặt tại Nghĩa trang Biên Hòa vào Tháng Ba năm nay là một dấu hiệu cho thấy có đối thoại ngầm về vấn đề này].
-Bắt đầu có nhiều phái đoàn quân sự CSVN viếng thăm Ngũ Giác Ðài, đó là sự tiến bộ so với nhiều năm trước đây.
Muốn thành đối tác chiến lược với Mỹ, được nhập vào TPP và giữ vững bờ cõi VN trước người khổng lồ phương Bắc, tránh khỏi sự kiểm soát/trả thù kinh tế từ TQ thì tự mình phải có chuyển động. Nếu Việt Nam thực sự có tính toán như thế thì chuyến đi của ông Trương Tấn Sang có thể là cơ hội tốt.
Kết luận
Có thể hy vọng chăng các lãnh đạo CSVN đang chơi trò phân thân, mỗi người đóng một vai, nhưng mục tiêu sau cùng vẫn là VN có thể “thoát Tàu” để chuyển hướng đối ngoại sang phía Mỹ? Trước mắt, chuyến đi của ông Sang còn gây nhiều nghi vấn là phía VN đang bị TQ kiểm soát sâu hơn, đang có một “Thành Ðô” thứ 2, và thêm một cuộc đầu hàng từ phía VN.
Làm sao VN có thể ra khỏi cái tròng TQ? Chỉ có một cách: ông Sang phải có chính sách rõ ràng về nhân quyền, về Nghĩa trang Biên Hòa, về đường lối quân sự và chính trị hầu các nước như Nhật, Úc, Mỹ, Pháp có thể giúp VN chui ra khỏi mẻ lưới dày đặc người Trung Quốc đã giăng ra. Chỉ vài ba năm trước đây một mẻ lưới như vậy đã phủ kín Miến Ðiện, nhưng liệu ông Trương Tấn Sang có đủ bản lãnh của một Then Sein để phá tung mẻ lưới đang phủ chụp trên đất nước Việt Nam hiện nay chăng? Dù sao Miến Ðiện vẫn may mắn hơn Việt Nam ở chỗ không có đảng cộng sản!
Dù sao, việc ông Sang đi Hoa Kỳ vẫn được hy vọng là một thời cơ. Sẽ nắm được thời cơ đó nếu có sự hậu thuẫn của trí thức, của tuổi trẻ, của nông dân, nói chung là cả toàn dân. Nắm được thời cơ thì sẽ giữ được biển đảo và đất liền của giang sơn Việt Nam. Cần khôn ngoan và dứt khoát một cách sáng suốt, còn nếu vẫn theo lối “đi dây” đã lỗi thời thì thật là khó thoát khỏi móng vuốt của Trung Quốc!
Chú thích:
1) Xem cùng tác giả Diễn Ðàn Thế kỷ 11/6/2013 www.diendantheky.net
2) http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/vietnam-with-opportunities-n-challenges-after-amm-46-07052013164248.htmlLãnh đạo VN cấp tốc sang Mỹ sau thất bại của chuyến công du TQ, RFI ngày 22/7/2013
4) http://www.asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=5577&Itemid=188 David Brown “VN between Rock and a Hard place,” July 19, 2013.
5) http://www.viet.rfi.fr/viet-nam/20130722-nhan-si-tri-thuc-khuyen-nghi-chu-tich-nuoc-truong-tan-sang-truoc-chuyen-cong-du-hoNhân sĩ trí thức khuyến nghị chủ tịch nước VN trước chuyến viếng thăm Mỹ, RFI ngày 22 tháng 7, 2013.
