Thức ăn Philippines

Nguyễn Hưng Quốc
(Nguồn: VOA)

Tôi phải thú nhận một điều là: Trước khi đến Manila, tôi không biết gì về ẩm thực và con người Philippines; và sau khi ở Manila được một tuần, sự hiểu biết của tôi về hai lãnh vực này cũng rất cạn cợt. Và đầy cảm tính.

Kể ra, đó cũng là điều lạ.

Trước năm 1975, thời chiến tranh, là một đồng minh thân cận của Mỹ, Philippines đã gửi khoảng 2000 thanh niên sang tham chiến ở Việt Nam. Dạo ấy, nhà ông chú tôi ở Ðà Nẵng có cho một người Philippines ở trọ. Thỉnh thoảng đến thăm nhà chú, tôi có gặp người đàn ông ấy. Nhưng chỉ gặp thoáng qua vậy thôi. Chỉ còn lại trong ký ức tôi cái dáng dấp mầm mập và thâm thấp, nước da ngăm ngăm và tính tình trầm lặng hiền lành của anh chàng Philippines ấy – dường như là dân sự chứ không phải là lính. Vậy thôi.

Sang Úc, hơn hai mươi năm qua, tôi chỉ gặp hai người Philippines: một phụ nữ vốn là thư ký trong đại học nơi tôi dạy và một người sinh viên từ Philippines sang Úc du học. Cô thư ký thì chỉ làm việc được một hai năm thì chuyển đi chỗ khác; còn anh sinh viên thì tôi chỉ gặp được một lần khi anh ấy vào văn phòng tôi xin ghi danh học tiếng Việt (trong lớp do một đồng nghiệp tôi dạy). Hết.

Mà ở Úc không hiếm người Philippines. Theo thống kê chính thức, số người gốc Philippines sống tại Úc lên đến khoảng 180.000, tức gần bằng số người gốc Việt (200.000). Không phải ít.

Vậy mà, lạ, có hai điều tôi không biết. Thứ nhất, tôi không hình dung được diện mạo điển hình của người Philippines. Với người Trung Hoa, tôi biết. Người Nhật, người Ðại Hàn, người Thái, người Cambodia hay người Indonesia, tôi biết. Nhưng với người Philippines, ấn tượng của tôi hoàn toàn mù mờ. Những người Philippines tôi gặp, có ngoại hình khác hẳn nhau: Một người thấp, đậm, da ngăm ngăm; một người da dẻ tương đối trắng, có gì đó rất giống người Hoa, và một người khác thì da trắng nõn, mũi cao, mắt hơi xanh, có vẻ lai Tây phương. Sang Philippines đúng một tuần, nhìn cả hang ngàn người ngoài phố, tôi cũng không có phát hiện nào đáng kể: Ở đâu có cũng nét lai. Thứ hai, ở Úc, hầu như chưa bao giờ bắt gặp một tiệm ăn nào của người Philippines ở bất cứ một thành phố nào cả.

Dĩ nhiên là vẫn có một số tiệm ăn Philippines đâu đó. Nhưng việc tôi chưa bao giờ thấy chứng tỏ, nếu có, chúng chỉ có một cách hiếm hoi. Vô cùng hiếm hoi. Mà không phải riêng tôi, nhiều người Úc cũng ghi nhận sự kiện ấy. Trong khi, ở Úc, chúng ta dễ dàng bắt gặp các tiệm ăn Á châu, như của người Việt, người Hoa, người Thái, người Nhật, người Hàn, người Ấn Ðộ, người Indonesia, và hiếm hơn, của người Lào, người Campuchia, v.v… Tiệm ăn của người Philippines hầu như vắng bóng.

Ở Mỹ, nơi có gần ba triệu rưỡi người Philippines sinh sống (gấp đôi người Việt), hình như cũng vậy. Thức ăn Philippines chủ yếu được nấu ở nhà chứ không phải trong tiệm. Ở Winnipeg, Canada, nơi người gốc Philippines chiếm đến 9% dân số, số tiệm ăn Philippines vẫn hiếm hoi một cách bất bình thường.

Hiện tượng ấy có vẻ như nghịch lý: Một số nhà nghiên cứu cho, với người Philippines, chuyện ăn uống không phải là chuyện sở thích mà còn giống như một tình duyên (love affair) với… thực phẩm. Bình thường, mỗi ngày họ ăn đến bốn lần (sáng, trưa, xế và tối), có khi đến sáu lần (breakfast, snack, lunch, snack, supper và cuối cùng, snack).

Giải thích hiện tượng nghịch lý ấy, có hai giả thuyết chính được nêu lên. Một, trong cộng đồng di dân Philippines ở hải ngoại, phụ nữ chiếm số đông, phần lớn họ lại là những người lao động chân tay, thu nhập thấp, không quen với công việc buôn bán và quản lý trong khi đó việc mở tiệm lại cần vốn liếng, khả năng tổ chức và phải chấp nhận khá nhiều rủi ro về phương diện tài chính. Hai, thức ăn Philippines, nói chung, quá đặc thù, không hợp với khẩu vị người Tây phương.

Với tôi, cả hai giả thuyết ấy đều không thuyết phục lắm. Thứ nhất, hãy nhớ lại kinh nghiệm của người Việt Nam: Những năm đầu tiên sau năm 1975, khi người Việt mới định cư ở nước ngoài, hầu hết đều còn khá nghèo, vậy mà quán xá và tiệm ăn đã mọc đầy, trước hết, thu hút rất đông khách hàng người Việt, sau đó, dần dần quyến rũ cả người ngoại quốc. Tại sao người Phi không làm được như vậy? Thứ hai, thức ăn của người Philippines vốn được xem là chịu ảnh hưởng sâu đậm của thức ăn Trung Hoa, Malaysia, Mexico, Mỹ và đặc biệt, Tây Ban Nha (một số nhà nghiên cứu cho là khoảng 80% thức ăn của Philippines đến từ Tây Ban Nha). Tất cả đều là những nền ẩm thực lớn và được nhiều người trên thế giới ưa chuộng.
Theo lý, điều đó dẫn đến hai hệ luận: Một, do những nguồn ảnh hưởng ấy, đặc biệt ba nguồn ảnh hưởng sau cùng, thức ăn Philippines phải gần gũi với Tây phương, như Tây phương đã từng dễ dàng chấp nhận thức ăn của Tây Ban Nha và Mexico – không cần tính đến Mỹ. Hai, việc thức ăn Philippines từng chịu ảnh hưởng từ nhiều nơi như vậy chứng tỏ người Phi rất cởi mở và linh hoạt trong việc tiếp nhận những cái hay từ những nơi khác, vậy tại sao bây giờ, trong một cộng đồng di dân thuộc loại đông đảo nhất trên thế giới (bao gồm trên 10 triệu người), họ lại không thể tự thay đổi cách nấu nướng để phù hợp với Tây phương như người Tàu và người Việt đã làm (ví dụ: bớt dầu mỡ và bột ngọt)?

Theo lý thì như vậy, tuy nhiên, nhiều người nhận xét là, trên thực tế, thức ăn Philippines lại thiếu hẳn tính sáng tạo, do đó, khá nghèo nàn so với thức ăn của Việt Nam, Thái Lan hoặc Mexico. Về hương liệu, người Philippines chỉ quanh quẩn với mấy thứ như hành, tỏi, cà chua và họa hoằn hơn, gừng. Những hương liệu quen thuộc ở Việt Nam và Thái Lan như hồi, quế, bạch đậu khấu (cardamom)… chỉ được dùng trong các món ăn và bữa ăn… cao cấp. Cũng dùng bánh tráng/đa để cuốn nhưng trong khi ở Việt Nam có hàng chục kiểu (nem/chả giò, gỏi cuốn, bò bía, và bánh tráng cuốn với vô số biến tấu khác nhau), ở Philippines, nghe nói, chỉ có một kiểu!

Trong một tuần lễ ở Manila, tôi không có nhiều thời gian để la cà từ tiệm này sang tiệm khác để tìm hiểu văn hóa ẩm thực của Philippines như điều tôi vẫn thường làm mỗi khi đi du lịch. Tôi chỉ ghé được vài tiệm. Ăn cũng được. Cũng thịt bò, thịt heo, thịt gà, thịt vịt… như Việt Nam. Trong các loại thịt ấy, người ta cũng ăn đầu, lòng và tiết. Như Việt Nam. Cũng ăn hột vịt lộn (balut). Như Việt Nam. Cũng cua, cũng tôm, cũng ốc và các loại đồ biển khác. Như Việt Nam. Và cũng có cơm nữa, dĩ nhiên. Nhưng, không biết cái lưỡi của tôi có thiên vị quá hay không, tôi thấy tất cả sao cứ thô phác, nếu không quá mặn hoặc quá chua thì lại nhàn nhạt.

Người Philippines dường như ít chú ý đến gia vị. Chỉ có giấm là được sử dụng nhiều. Việc sử dụng gia vị chưa được kết hợp một cách tinh tế như trong thức ăn của người Nhật, người Hoa, người Ðại Hàn hoặc… người Việt Nam. Món người Philippines thích nhất và cũng tự hào nhất là món Adobo, một loại thịt kho (thường là thịt gà hoặc thịt heo) với muối, tiêu, tỏi và giấm, tôi ăn, không thấy chút đậm đà nào cả. Người Philippines lại hay ăn nguội. Cơm nguội. Canh nguội. Ðồ kho, đồ chiên và đồ nướng cũng nguội. Về phương diện này, cách ăn của người Philippines khác hẳn Việt Nam: Phần lớn thức ăn Việt Nam, khi dọn lên bàn, đều có khói bốc nghi ngút. Và cùng với khói là mùi. Võ Phiến có lần gọi cách ăn của người Việt là ăn… mùi.

Qua những món tôi được ăn, thú thật, tôi không nhận ra nét đặc thù nào của thức ăn Philippines. Nghe nói, nét đặc thù ấy thường dễ thấy nhất là ở các bữa ăn trong gia đình hơn là ngoài tiệm. Nếu đúng thế, có thể nói thức ăn Philippines vẫn chưa vượt khỏi ngưỡng gia đình. Chưa vượt khỏi ngưỡng gia đình, nó cũng khó có hy vọng được quốc tế hóa.

Nhưng hình như một số người Philippines ở Mỹ có tham vọng ấy. Trên báo chí, tôi thấy một số người hy vọng một ngày nào đó thức ăn Philippines có thể thu hút sự chú ý của người Mỹ như cái điều một số cộng đồng Á châu khác, trong đó, có cộng đồng người Việt, đã làm.

Tuy nhiên, nhiều người thẳng thắn cho tham vọng ấy không dễ thực hiện. Qua Philippines, nhìn người Philippines trên phố xá hay ở một số trung tâm giáo dục, tôi cũng thấy điều đó có lẽ sẽ khó. Ấn tượng chung về người Philippines là họ hiền lành quá. Ở những người lao động, trong sự hiền lành ấy còn có cả vẻ gì như cam chịu và nhẫn nhục một cách tội nghiệp. Và hình như họ cũng không giỏi buôn bán. Ở nhiều khu du lịch có rất đông người ngoại quốc, tôi không thấy có một gian hàng lưu niệm nào. Nếu có, chỉ có một vài chiếc áo thun treo lủng lẳng. Ở khu thương mại của sân bay quốc tế Ninoy Aquino cũng vậy, chỉ lèo tèo vài cửa hàng nước hoa, rượu, thuốc lá, vài tiệm bán thức ăn nhanh (nhiều nhất là mì gói và bánh bao!), và một khu vực đánh giày. Hết.

Không có gì lạ khi ở Tây phương, người ta thường gọi cộng đồng người Philippines là một cộng đồng vô hình. Ðông. Rất đông. Mà vẫn vô hình.

Có lẽ vì hiền quá mà thành vô hình.


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Hồ Chí Minh: Người hai mặt

Cụ Phan Châu Trinh nói rằng con đường CS sẽ đưa tới tình trạng "quốc dân đồng bào vẫn nguyên là cái lưng con ngựa, chỉ thay người cưỡi mà thôi."

Macron: Khung cửa hẹp

Tổng thống Pháp đã công bố một loạt những quyết định nhằm xoa dịu bất mãn, dập tắt ngọn lửa nổi loạn của những người Áo Vàng đang làm tê liệt nước Pháp.

Cấm học sinh vui Giáng Sinh 2018: ‘Họ quyết tâm không buông tha cho người dân được tự do’

Mùa Giáng Sinh năm 2018 sẽ thật khó quên với câu chuyện các trường học ở Sài Gòn đột nhiên nhận được công văn yêu cầu không được tổ chức hay tham gia vui chơi Lễ Giáng Sinh.

Tại sao đạo đức tan hoang?

Sự tuột dốc đạo đức không có điểm dừng. Không chỉ những giá trị căn bản nhất của đạo đức đang thoái hóa mà thậm chí tình người cũng cạn kiệt. Sự khủng hoảng đạo đức đang trở nên điên loạn.

Cựu Đại Sứ Ted Osius

Đại sứ Mỹ tại Việt Nam - ông Ted Osius - xin từ chức để phản đối lệnh của Tổng Thống Donald Trump chỉ thị ông tạo áp lực với chính phủ VC bắt họ nhận lại trên 8,000 người tị nạn gốc Việt.

Đoàn tị nạn Caravan: Đâu là sự thật?

Trong thời gian vừa qua, từ “caravan” (nghĩa gốc là một đoàn người cùng đi với nhau, như các nhóm lái buôn hay hành hương xưa kia) xuất hiện hàng ngày trên các phương tiện truyền thông khắp nơi.

Phạm Đoan Trang: ‘Tầng lớp trung lưu Việt Nam không khao khát dân chủ-tự do’

Mạng lưới nhân quyền Việt Nam trao giải thưởng nhân quyền cho ba người là blogger Phạm Đoan Trang, nhà hoạt động môi trường Hoàng Đức Bình, và nhà đấu tranh vì quyền lao động Trần Thị Nga.

Gửi những ‘đảng viên nhưng mà tốt’

“Đảng viên nhưng mà tốt”. Chỉ với 5 con chữ mà đầy đủ tính xác thực, hài hước, mỉa mai dễ gợi nhớ như câu tục ngữ, để đặt tên gọi cho những người tốt hiện còn lại rất ít ỏi trong 4 triệu đảng viên của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Nhân vụ ông Trần Bắc Hà, phân tích quan điểm về chuộc tội với thần thánh tại Việt Nam

Khi xếp bằng dưới gốc bồ đề nơi được cho là Phật tổ từng ngồi, Bắc Hà là người duy nhất có dáng điệu rúm ró khác thường.

Bác Sĩ He Jiankui

Trong cuộc họp báo hôm Thứ Tư 28 Tháng 11, 2018 tại Hồng Kông, Bác sĩ He Jiankui nói ông rất hãnh diện về việc ông đang làm -việc tạo ra những đứa trẻ sơ sinh đầu tiên của nhân loại được chỉnh sửa di truyền.