Đỗ Dzũng/Người Việt
(tường thuật qua livestream của Giáo Phận Cần Thơ)
CÀ MAU, Việt Nam (NV) – “Hôm nay, chúng ta mừng lễ tuyên phong chân phước cho Linh Mục Francis Xavier Trương Bửu Diệp. Qua ngài, Giáo Hội Việt Nam được chúc lành.”
Đó là lời mở đầu bài giảng của Hồng Y Luis Antonio Tagle, người chủ sự Thánh Lễ phong chân phước cho vị cố linh mục chánh xứ giáo xứ Tắc Sậy ở Cà Mau hôm Thứ Năm, 2 Tháng Bảy.
Hồng Y Tagle là trưởng Phân Bộ Khởi Đầu Loan Báo Tin Mừng của Bộ Loan Báo Tin Mừng và là đặc sứ của Đức Giáo Hoàng Leo XIV, được phái sang Việt Nam chủ sự Thánh Lễ Tuyên Phong Chân Phước.
“Nhiều người, ngay cả người Công Giáo, thắc mắc vì sao một cái chết như Cha Trương Bửu Diệp, một cái chết bị bách hại, lại được phong chân phước. Tôi muốn gợi một số ý như thế này,” vị hồng y người Philippines giải thích.
Hồng y tiếp: “Thứ nhất, lễ phong thánh hôm nay dẫn chúng ta đến hạnh phúc. Chúa nói phúc cho ai bị bức hại vì danh thầy, hãy hân hoan và vui mừng luôn mãi, vì phần thưởng của các con ở nước Trời. Vì thế, những ai bị bách hại vì danh Chúa, thì được gọi là chân phước vì họ được nước Trời ban thưởng. Bị bách hại vì danh Chúa thì được gọi là chân phước vì có những vụ bách hại không phải vì danh Chúa. Một người chỉ có thể cam chịu bức hại vì Chúa Giêsu vì người ấy thuộc về Chúa Giêsu.”
“Trong tin mừng của Thánh John, rõ ràng Chúa chọn chúng ta thuộc về ngài, giữ lời giáo huấn của ngài, ngay trong lúc nguy nan, chứ không phải lúc thuận tiện. Người môn đệ đích thức là người yêu mến Chúa và ở lại với Chúa ngay cả khi bị bách hại,” Hồng Y Tagle nói.
Vị đặc sứ của Đức Giáo Hoàng Leo XIV tiếp: “Anh chị em thân mến, Chân Phước Trương Bửu Diệp mời gọi chúng ta nương tựa vào Chúa để sống với Chúa. Tôi hỏi anh chị em, sẽ làm gì, làm giàu một cách bất chính hay sống một cách đạo đức. Không ai trả lời. Anh chị em chọn tích trữ của cải không cần thiết hay chia sẻ với những ai có nhu cầu? Anh chị em chọn gì, sự an toàn thuận lợi cho cá nhân, hay ôm ấp sự đau khổ của tha nhân? Nếu chọn Chúa Giêsu anh chị em đã được chúc phúc rồi. Chúc anh chị em giống như Chân Phước Trương Bửu Diệp.”
“Thứ nhì, tử đạo là gì? Chúng ta thường gắn liền với cái chết. Nhưng ý nghĩa đích thực của tử đạo là dám chết cho chân lý và làm nhân chứng cho Chúa Giêsu. Các vị tử đạo loan báo chân lý của Chúa Giêsu qua lời mặc khải của ngài. Một vị tử đạo chết để rao giảng lời Chúa thì vị tử đạo đó xứng đáng hơn. Một vị tử đạo là một nhà truyền giáo lỗi lạc, và chỉ có những người sống trong lời Chúa.”
Bắt đầu Thánh Lễ, Giám Mục Lê Tấn Lợi, giám mục Giáo Phận Cần Thơ, đọc thỉnh cầu đưa Linh Mục Trương Bửu Diệp vào danh sách các chân phước.
Kế đến là phần đọc tiểu sử Linh Mục Trương Bửu Diệp.
Sau đó, Hồng Y Luis Antonio Tagle đọc quyết định tuyên phong chân phước cho Linh Mục Trương Bửu Diệp.
Giám Mục Lê Tấn Lợi đọc lại bằng tiếng Việt.
Rồi tấm khăn che chân dung Chân Phước Francis Xavier Trương Bửu Diệp được kéo xuống để mọi người chiêm ngưỡng.
Tham dự Thánh Lễ, ngoài các hồng y, tổng giám mục, giám mục, linh mục, nữ tu Việt Nam, còn có Tổng Giám Mục Marek Zalewski, đại diện thường trú Tòa Thánh Vatican tại Việt Nam; Tổng Giám Mục Vira Arpondratana, tổng giám mục Tổng Giáo Phận Bangkok, Thái Lan; Giám Mục Hoàng Hữu Thư, đại diện Tông Tòa Hạt Đại Diện Tông Tòa Vientiane, Lào; và một số giới chức chính quyền địa phương.
Nói về Đại Lễ Phong Chân Phước Linh Mục Trương Bửu Diệp, trong phần trả lời phỏng vấn truyền thông Tổng Giáo Phận Hà Nội một ngày trước, Hồng Y Tagle cho biết: “Tôi nghĩ đây là một phần của niềm vui mà người dân Việt Nam, đặc biệt là các tín hữu Công Giáo đang cảm nghiệm trong thời điểm này. Với việc chuẩn bị tuyên phong một vị chân phước mới, có thể nói Việt Nam là dân tộc được Thiên Chúa chúc phúc cách đặc biệt.”
“Thiên Chúa đang ở cùng anh chị em và giáo hội tại Việt Nam đang sinh nhiều hoa trái tốt đẹp. Ấn tượng đầu tiên của tôi đây là những con người tràn đầy niềm vui. Đây là thời điểm chúng ta bắt đầu gạt hái những hoa trái thiêng liêng được chổi sinh từ chứng tá đời sống của Cha Francis Xavier,” hồng y nói thêm.
Hồng y tiếp: “Đây là cơ hội tuyệt vời cho tôi để đại diện Đức Thánh Cha không chỉ trong thánh lễ tuyên phong nhưng còn là cơ hội để chỉ ra cách mà công cuộc truyền giáo được những mục tử thánh thiện cũng như các vị tử đạo thực hiện, cách mà phúc tử đạo trong sự sống cũng như cái chết. Đó là một phương thế rất mạnh mẽ của công cuộc truyền giáo đem con người, lời nói cũng như sứ điệp của Chúa Giêsu tới mọi người.”
Hồng Y Tagle cũng cho biết đây cũng chính là hồng ân của ông khi được chủ sự một đại lễ rất quan trọng mà theo lời Linh Mục Hồ Văn Xuân, tổng đại diện Tổng Giáo Phận Sài Gòn và là chánh xứ nhà thờ Đức Bà, Sài Gòn, nói là “lần đầu mà có lẽ cũng là lần duy nhất trong gần 500 năm mới có một lần.”
Theo Linh Mục Hồ Văn Xuân, thông thường lễ phong thánh được tổ chức ở Vatican, nhưng Đức Cố Giáo Hoàng Francis lại ưu ái cho tổ chức sự kiện này tại Việt Nam, một điều rất hiếm có.
Trở lại với Hồng Y Tagle, ông giải thích: “Một hồng ân khác mà tôi nhận được từ sứ vụ này đó là tôi đã tự hỏi Cha Francis Xavier là ai, người mà tôi sẽ tuyên phong. Tôi từng nghe nói về ngài nhưng thực sự chưa biết nhiều về cuộc đời của ngài. Chính nhờ lời mời gọi của Đức Thánh Cha mà tôi có dịp học hỏi hành trình đức tin của ngài. Tôi hết sức xúc động và đã học được nơi ngài Đức Bắc Ái Mục Tử, lòng trung thành đối với Đức Kitô cũng như đối với mọi người.”
Đại diện của Đức Giáo Hoàng Leo XIV đưa ra lời khuyên: “Trước tiên tôi nghĩ các tín hữu Việt Nam phải sống tâm tình tạ ơn Thiên Chúa bởi vì tất cả các vị tử đạo đều là hồng ân của Thiên Chúa. Chúng ta không tạo ra các vị tử đạo nhưng đó là Thiên Chúa đã mời gọi họ. Chính vì thế Thiên Chúa chúc phúc cho Việt Nam với hồng ân này.”
Theo vị hồng y, “do đó, đầu tiên là hãy sống tâm tình cảm tạ và biết ơn khi được lãnh nhận Hồng Ân. Thứ hai, giáo hội tuyên phong chân phước cũng như hiển thánh để họ trở thành mẫu gương thánh thiện.”
“Chúng ta hy vọng rằng khi chúng ta cầu nguyện với tôi tớ Chúa Francis Xavier, xin ngài chuyển cầu vì lời cầu nguyện của ngài đầy mạnh mẽ. Chúng ta cũng phải noi gương bắt chước ngài, bắt chước các nhân đức của ngài. Dù chúng ta là linh mục hay sống bậc vợ chồng, người trẻ hay người già, chúng ta hãy tìm kiếm các nhân đức mà Chân Phước Francis Xavier đã biểu lộ trong suốt cuộc đời ngài,” Hồng Y Tagle nói thêm. “Nhận ra điều đó, chúng ta hãy hứa rằng khi chúng ta nhận ngài như là một hồng ân, chúng ta sẽ sống hồng ân đó. Đừng để món quà hồng ân đó bị lụi tàn. Món quà Thiên Chúa ban cho chúng ta, chúng ta phải tiếp tục trao ban nó như một hồng ân, truyền lại hồng ân đó cho các thế hệ mai sau.”
Điều tra phong chân phước
Theo Giáo Phận Cần Thơ, Linh Mục Trương Bửu Diệp có sức ảnh hưởng rất lớn, không chỉ ở tỉnh Bạc Liêu, tại giáo phận, mà còn ở nhiều nơi khác trên đất nước Việt Nam và cả nước ngoài. Mộ phần của ông ở Tắc Sậy thu hút đông đảo mọi thành phần đến kính viếng, và hình ảnh của ông hiện diện ở khắp nơi.
Lòng sùng kính của rất nhiều người dành cho linh mục và tầm ảnh hưởng vươn xa của ông, không phải do giáo phận chủ ý tạo ra hay dẫn dắt, nhưng điều này đã được phát sinh và lan tỏa một cách tự nhiên trong lòng dân chúng và ngày càng phổ biến và phát triển.
Trong những trường hợp như thế này, Giáo Hội Công Giáo luôn phải tuân theo những quy định nghiêm ngặt để xác minh tính xác thực và giá trị của lòng sùng kính đó. Cho nên, từ năm 2011 đến năm 2017, Giáo Phận Cần Thơ đã tiến hành một cuộc điều tra kỹ lưỡng về cuộc đời và cái chết của Linh Mục Trương Bửu Diệp. Một cách cụ thể, một ủy ban sử học của giáo phận đã được thành lập để xem xét tất cả các tài liệu khả dĩ có thể trực tiếp hoặc gián tiếp giúp tìm hiểu về cuộc đời và những sự kiện dẫn đến cái chết bi thảm của ông. Hai mươi ba nhân chứng, cả Công Giáo lẫn không Công Giáo, đã được thẩm vấn sau khi công khai tuyên thệ làm chứng một cách trung thực. Trong số đó, có 13 người là nhân chứng tận mắt chứng kiến, 10 người khác làm chứng về những gì họ nghe được từ những người trực tiếp chứng kiến.
Thể theo yêu cầu của Giáo Phận Cần Thơ, Tòa Thánh Vatican đã xem xét kỹ lưỡng phương pháp tiến hành và kết quả của cuộc điều tra này, kể cả việc tham khảo ý kiến của một nhóm sử gia độc lập, và cuối cùng đã tuyên bố kết quả của cuộc điều tra là đáng tin cậy.
Do đó, vào ngày 25 Tháng Mười Một, 2024, Đức Giáo Hoàng Francis cho phép Giáo Phận Cần Thơ tiến hành các bước tiếp theo. Đó là chính thức công nhận Linh Mục Trương Bửu Diệp là một mẫu gương sống đạo cho ngày nay, và ban cho linh mục danh hiệu truyền thống là “Chân Phước.”
Nhân cách và sự nghiệp của linh mục
Tất cả các nhân chứng đều mô tả Linh Mục Trương Bửu Diệp là một linh mục tốt, tận tâm trong việc thi hành các bổn phận tôn giáo, nghiêm túc trong việc giữ gìn các nề nếp truyền thống trong gia đình (gồm có em gái, em rể, và hai cháu của ông), và rất quảng đại đối với người khác. Ông đặc biệt quan tâm đến người nghèo khó, trẻ em, người bệnh tật, và những người đau khổ vì chiến tranh hay những tai ương khác.
Linh mục rất rộng lượng, không hề phân biệt đối xử giữa giáo dân hay anh chị em lương dân, giữa Công Giáo với các tôn giáo khác, và ông cũng không quan tâm đến yếu tố sắc tộc hay chính kiến. Tất cả những ai nghèo khổ đều có thể đến gặp linh mục trực tiếp và được ông đón tiếp trong tình bằng hữu và với những cử chỉ chia sẻ giống y như nhau.
Theo tài liệu chính thức của Giáo Phận Cần Thơ, Linh Mục Trương Bửu Diệp sinh ngày 1 Tháng Giêng, 1897 tại Tấn Đức, nay là xã Long Kiến, tỉnh An Giang. Cha là ông Trương Văn Đặng (1860-1935) và mẹ là bà Nguyễn Thị Thanh (1862-1904). Gia đình sống tại họ đạo Cồn Phước, do Linh Mục Nguyễn Linh Sớm, sinh năm 1857, coi sóc. Đây là một gia đình Công Giáo làm nghề nông, sống theo những giá trị truyền thống của người Việt.
Sau khi vợ mất vào năm 1904, ông Trương Văn Đặng đưa con trai là cậu Diệp qua Battambang, Cambodia, kiếm sống. Ông tái hôn với bà Nguyễn Thị Phước, sinh năm 1890. Sau đó, hai vợ chồng cùng cậu Diệp trở về Cồn Phước, An Giang, sinh sống. Tại đây, họ sinh thêm được một cô con gái tên là Trương Thị Thìn.
Năm 1909, khi lên 12 tuổi, cậu Trương Bửu Diệp được nhận vào học bậc trung học tại Tiểu Chủng Viện Cù Lao Giêng, xã Tấn Mỹ, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang. Vì từ thời bấy giờ cho đến năm 1955, tất cả các xứ đạo Công Giáo trên lãnh thổ Việt Nam bên kia sông Hậu (Giáo Phận Long Xuyên và Cần Thơ hiện nay) đều thuộc về Giáo Phận Phnom Penh, Cambodia, do một giám mục người Pháp, thuộc Hội Thừa Sai Ba Lê, cai quản, cho nên, sau khi tốt nghiệp, cậu Diệp được nhận vào Đại Chủng Viện Phnom Penh.
Năm 1924, Thầy Trương Bửu Diệp được thụ phong linh mục. Ông được bổ nhiệm làm linh mục phó xứ tại một làng người Việt Nam gọi là Hố Trư – nay là Ploutrey, xã Thomokô, huyện Lvea Em, tỉnh Kandal, Cambodia. Cho đến ngày nay, người dân trong làng vẫn còn nhắc nhớ về “cha phó Phanxicô Xavier Diệp.”
Đầu năm 1928, Linh Mục Trương Bửu Diệp được điều về dạy học tại Tiểu Chủng Viện Cù Lao Giêng.
Tháng Ba, 1930, linh mục được bổ nhiệm làm chánh xứ Tắc Sậy. Đây là một họ đạo nhỏ ở tỉnh Bạc Liêu, ông cũng phải coi sóc cả Khúc Tréo và các giáo dân sống rải rác trong vùng. Dưới sự hướng dẫn của linh mục, số giáo dân tăng lên đáng kể, và nhiều nhà thờ mới được xây dựng. Linh Mục Trương Bửu Diệp đã rất thành công trong công tác mục vụ và truyền giáo, cho đến khi qua đời vào ngày 12 Tháng Ba, 1946.
——
Liên lạc tác giả: [email protected]
