Phạm Ðình
Xe là phương tiện để di chuyển nhanh. Nhưng chúng ta chỉ có thể “dùng” nó nếu có thể “dừng” nó, hay nói ngược lại, không ai dám dùng một cái xe không có thắng, hay thắng bị hư. Chuyện đó ai cũng đã biết, nhưng có một chuyện gây thắc mắc nơi nhiều người sử dụng xe, như phản ảnh trong lá thư sau đây: Tôi nghe đại lý xe hay quảng cáo thắng ABS, nhưng tôi không biết nó là gì? Làm sao biết xe của mình có ABS không? Nếu không có ABS xe có tốt không?
Nhân viên xưởng chế tạo xe BMW bôi trơn bộ phận cảm ứng của hệ thống ABS trước khi ráp vào xe. (Hình minh họa: LENNART PREISS/AFP/Getty Images)
ABS là gì?
Qua các talk shows trên radio hoặc TV, chúng ta thường nghe quảng cáo về ABS dưới cái tên “an-tai loóc” như một đặc điểm hấp dẫn của xe. Nhưng ít khi người Salesman có đủ thời giờ để giải thích nó là cái gì, tại sao ABS lại là một lợi điểm của xe. Câu hỏi bạn nêu lên cho thấy rõ điều đó, hy vọng các nhà thực hiện Talk Show sẽ giúp khán thính giả thêm vài ý niệm.
Trong khi chờ đợi, chúng ta có thể tạm hiểu rằng ABS (viết tắt của tên gọi Antilock Brakes) là một loại thắng được thiết kế để gia tăng sự an toàn cho người lái xe khi phải thắng gấp. Tên của nó có nghĩa là “thắng xe, nhưng không khóa bánh”, xin được quảng diễn như sau:
Mỗi khi cần chạy chậm lại, tự động chúng ta đạp chân trên thắng. Nhưng đang chạy ngon trớn mà cái xe trước mặt thắng lại cấp kỳ, chúng ta cũng phải đạp vội và đạp mạnh lên bàn thắng (brake pedal) để ra lệnh cho cái xe dừng lại ngay. Ðó là phản xạ tự nhiên trước nguy hiểm. Và phản ứng của cái xe là… rít lên, xiết bánh trên lề đường một quãng mới có thể dừng hẳn lại được, vừa chạm vào cái đuôi xe trước. Ðó là khi bạn may mắn, trong nhiều trường hợp khác, bạn sẽ tông đít cái xe trước mặt, và trở thành người gây ra tai nạn. Nhưng như thế vẫn là may, có thể sau khi thắng gấp, cái xe không còn tuân theo sự điều khiển của tay lái, nó xoay tròn, va đập tùm lum vào tất cả những gì gần đó, trước tiên là những cái xe ở lằn đường bên cạnh, rồi xoay tiếp đến khi đập vào bức tường xi măng ngăn dọc xa lộ, hoặc đổ kềnh ra ở lề đường, 4 bánh chổng ngược lên trời mới chịu thôi. Tình trạng đó bi đát đó không phải chỉ có trong tưởng tượng, nhưng đã xảy ra trên thực tế.
Nguyên nhân là vì thắng đạp xuống quá mạnh, quá gấp, bánh xe bị khóa lại (locked). Nó không thể lăn tròn, mà kéo lê trên mặt đường, tạo ra một tiếng rít thảm thiết, cùng với khói và mùi khét bốc lên từ lốp xe do cao su bị cháy trong tiến trình ma sát. Khi kéo lê (skid) như vậy, bánh xe không còn tuân theo điều khiển của bánh lái, mà tự ý bắn đi một cách vô định cho đến khi nào bị cản lại bởi một lực mạnh hơn và cái xe tan tành. Khốn nỗi, không phải chỉ có mình cái xe.
Kỹ thuật ABS ra đời để chống lại cái lúc “tận cùng bằng số” đó: Với ABS, dù thắng có đạp mạnh, đạp gấp, nhưng bánh xe cũng không bị khóa cứng, nó vẫn có thể lăn tròn ở một mức độ nào đó, giúp cho tài xế có thể điều khiển tay lái về hướng an toàn. Ðó là những gì mà tác giả thiết kế ABS mong muốn. Dĩ nhiên, ABS có thực hiện được mong muốn đó không, hoặc hoàn tất ở mức độ nào là còn tùy từng hoàn cảnh: Chẳng hạn trên mặt đường khô và trơn, tài xế có thể kịp thời dừng xe an toàn với khoảng cách ngắn hơn (stopping distance) so với khi đường còn lạo xạo sỏi đá hoặc phủ tuyết. Dù sao, biết rằng có một hệ thống như thế được lắp đặt trong xe, tài xế chắc chắn cảm thấy yên tâm hơn khi sử dụng. Cái xe có giá trị hơn và ABS được quảng cáo như một đặc điểm là vì vậy.
Ða số chúng ta chỉ cần hiểu tóm tắt như thế. Nhưng tại sao lốp xe không bị khóa cứng khi thắng đã đạp xuống? Cha đẻ của kỹ thuật ABS chắc chắn sẽ rất vui khi chúng ta hỏi thêm như vậy. Ðó là nhờ một bộ phận cảm ứng (sensor) điều khiển bằng não điện tử (computer) đánh hơi được tình trạng nguy hiểm, lập tức bung ra một cơ chế gỡ khóa, rồi liên tục và rất nhanh “bơm” thắng để kềm bánh xe lại.
Làm sao biết xe của mình có ABS?
Câu hỏi nghe ra có vẻ thừa, là vì khi được quảng cáo là có ABS thì xe phải thực sự có, bằng không, người quảng cáo sẽ bị mất tín nhiệm. Nhưng thực tế, câu hỏi không thừa chút nào, là vì, trường hợp nghe nói là có mà thực tế lại không cũng có xảy ra. Sau nữa, bạn còn cần phải biết là vì với ABS, cách sử dụng thắng có thể hơi khác với xe không có hệ thống này.
Trước tiên, xin đọc lại sách cẩm nang bảo trì đi theo xe. Có hay không có ABS, nhà sản xuất sẽ nói rõ trong đó. Cẩm nang cũng sẽ nói rõ, ABS được bố trí ở 2 bánh trước, 2 bánh sau, hay cả 4 bánh.
Tuy nhiên, còn có một cách kiểm tra dễ dàng và đơn giản hơn nữa như sau:
-Ðưa chìa khóa vào ổ máy, vặn tới mức ON, (cũng có thể vặn thêm một bậc nữa cho máy nổ).
-Ðể ý các hiệu đèn nháng lên trên bảng ở trước mặt.
-Nếu xe có ABS, thì đèn hiệu sẽ sáng lên khi vặn chìa khóa tới mức ON. Ðèn hiệu màu vàng, có chữ ABS, hoặc Antilock Brakes. Sau đó, khi xe nổ máy, đèn hiệu sẽ tắt cùng với tất cả các đèn hiệu khác.
-Nếu hệ thống ABS có trục trặc, đèn hiệu nháng lên, nhưng không tắt và cứ sáng mãi như vậy sau khi máy đã nổ. Nhận được tín hiệu đó, bạn phải cho thợ xem lại ngay.
Xe không ABS có chạy được không?
Ðể trả lời ngay cho câu hỏi của bạn, xin nói ngay: Ðược chứ, xe không có ABS vẫn chạy tốt như thường miễn là mình phải hiểu tính nết của nó để có được sự an toàn trong những trường hợp nguy cấp.
Kỹ thuật ABS thực sự mới xuất hiện trong thập niên 1980 thôi, nhưng không phải tất cả mọi kiểu xe bây giờ đều có. Nếu bạn chạy một cái xe đời 2013 mà vẫn không có ABS, điều đó không có gì lạ, và đừng nghĩ rằng nó thể hiện đẳng cấp thấp kém của mình.
Một cuộc thống kê thực hiện năm 1999 cho thấy, kỹ thuật ABS hiện diện trong 65.1% các xe chạy trên đường phố nước Mỹ, Canada và Mexico. Cho đến nay, 2013, tỷ lệ này còn tăng lên nhiều nữa, có thể tới 75% số xe lưu hành.
Mặc dầu có sự xuất hiện lan tràn như vậy, nhưng những cuộc thăm dò gần đây cho thấy gần 50% số tài xế vẫn chưa biết sử dụng kỹ thuật này.
Chính vì thế, để trả lời đầy đủ câu hỏi trên, chúng ta cần biết sơ qua về cách dùng xe, cả khi có hoặc không có ABS.
Dùng thắng khi xe không có ABS
Ðể thắng xe cho an toàn, chúng ta cần phải giữ cho bánh xe được lăn tròn, ngay cả trong khi xe đang thắng. Muốn như vậy, không bao giờ tài xế nên thắng gấp, mà phải đạp thắng nhè nhẹ và từ từ, và không nên cho xe bám quá gần xe trước mặt, để khi cần thắng lại, xe vẫn có đủ khoảng cách lăn bánh.
Tuy nhiên, không phải lúc nào chúng ta cũng có thể duy trì được khoảng cách đó, nhất là khi di chuyển trên xa lộ và bỗng dưng xe trước mặt bất ngờ đứng lại vì một lý do gì đó. Trong trường hợp này, phản ứng tự nhiên của chúng ta là đạp thắng ngay, với một cử chỉ dứt khoát và mạnh mẽ. Nhưng chúng ta cần học tập để ứng xử không theo lối tự nhiên đó: Không nên đạp thắng một cách vội vàng như vậy, mà phải “bơm” thắng (pump) nghĩa là đạp xuống, rút lên nhanh và liên tục, nhờ đó lốp xe có thể khóa, mở, khóa, mở và “khập khễnh” lăn đi một cách tương đối an toàn.
Dùng thắng khi xe có ABS
Với ABS, tài xế phải làm ngược lại, nghĩa là khi thắng thì giữ cho bàn chân dính cứng trên thắng. Ðừng rút chân ra ngay cả khi cảm thấy xe rung lên, chân bị dội lại, hay nghe thấy tiếng động khác thường. Nhớ rằng chuyện đó là bình thường.
Mặc dầu là một kỹ thuật mới, ra đời để gia tăng sự an toàn cho xe, nhưng thống kê về ABS cho thấy một kết quả rất khó giải thích: Số các vụ tai nạn ABS ngăn ngừa được cũng vừa bằng so với những vụ tai nạn do nó gây ra do chủ nhân sử dụng không đúng cách.
Bên cạnh đó, cần phải hiểu rằng hệ thống ABS đòi hỏi sự săn sóc bảo trì thường xuyên hơn. Chẳng hạn, dùng xe ABS bạn cần lưu ý hơn về việc thay dầu thắng (brake fluid). Và nhỡ ra, hệ thống ABS trục trặc đến mức phải thay thế, phí tổn sợ rằng không dưới $500.
Có thể vì thế mà ra đời đã 20 năm nay với mục đích tăng cường an toàn nhưng ABS vẫn chưa được áp dụng cho tất cả mọi loại xe. Vậy khi tậu xe, không nhất thiết phải đặt vấn đề xe có ABS hay không. Ðiều quan trọng hơn, đó là cần phải biết linh động sử dụng trong mỗi trường hợp, có ABS hoặc không có ABS, để đạt được sự an toàn tối đa, đó mới là mục đích tối hậu của hệ thống thắng.
[email protected]
Muốn giữ xe ở tình trạng hoàn hảo nhất, xin xem Cẩm Nang Bảo Trì Tập I, II, và III đã phát hành, mỗi tập $6.00+$2.00 cước phí. Money Back Guarantee 3 tháng. Gửi cheque cho Phạm Ðình, 9800 Bolsa Ave., # 86, Westminster, CA 92683; Tel: 714 675 8628. Cho biết điện thoại và email, nếu có. Có thể hỏi tại nhà sách Tú Quỳnh 714-531-4284; hoặc Tự Lực 714-531-5290.
