Miền Tây gánh hát di chuyển đường sông

 
Ngành Mai


Khi xưa ở đất Nam Kỳ vùng châu thổ sông Cửu Long với sông ngòi chằng chịt, nên mọi sự di chuyển chủ yếu là đường thủy, người ta dùng ghe thuyền làm phương tiện đi đó đi đây. Thời bấy giờ cũng có đường bộ, nhưng cứ vài cây số lại phải cách khoảng bởi chiếc cầu, mà phần lớn là cầu nhỏ hẹp, xe cộ không thể qua được, đôi khi chỉ vừa cho một người đi, thành thử ra thiên hạ dùng đường sông. Và dĩ nhiên các gánh hát cải lương thời đó cũng thế thôi, lưu diễn từ nơi này đến nơi nọ phải có ghe thuyền, tuy chậm chạp nhưng lại là phương tiện rẻ tiền.



Ðôi nghệ sĩ Trọng Hữu-Lê Thủy và các nghệ sĩ di chuyển đường sông đi hát ở miền Tây. (Hình: Bộ sưu tập của Ngành Mai)

Gánh hát “Tân Ðồng Ban” ra đời ở Mỹ Tho sau gánh Thầy Năm Tú vài năm, đã có một chiếc ghe bầu vận chuyển toàn bộ gánh hát trên đường sông qua Vĩnh Long, và lần lượt lưu diễn khắp Nam Kỳ Lục Tỉnh. Lúc gần đến bãi hát, trên ghe dùng loa cầm tay quảng cáo chương trình biểu diễn của gánh hát.

Giữa thập niên 1920, gánh hát Huỳnh Kỳ-Phùng Há của Bạch Công Tử và Má Bảy, cũng dùng 2 chiếc ghe chài làm phương tiện đi lưu diễn. Bạch Công Tử là Lê Công Phước, cũng có tên là Phước George là con quan phủ ở Mỹ Tho, từng du học bên Pháp về. Vì quá mê mệt cô đào Phùng Há nên lập gánh hát và câu chuyện nếu kể ra đây thì rất dài.

Không phải chỉ khi xưa mà sau 1975 các gánh cải lương ở miền Tây cũng đi lưu diễn bằng ghe thuyền. Hầu hết đoàn cải lương ở miền Tây đều phải trải qua bước đường lưu diễn trên sông nước, không chỉ vận chuyển mà nhiều đoàn đã tận dụng xuồng, ghe đi quảng cáo chương trình mỗi chiều.

Vận chuyển trên sông thật vất vả, nhứt là lên xuống đồ đạc thì anh em công nhân dàn cảnh quá khổ cực, có những bãi diễn xa bến sông, ghe đậu cách cả trăm thước. Rồi có những đêm diễn xong, gặp lúc nước sông ròng cạn, đưa đồ đạc xuống là cả vấn đề khó khăn, có khi đến 2, 3 giờ khuya ghe mới nhổ neo rời bến. Và khi đến bến mới thì trời gần sáng, diễn viên, công nhân vì quá mệt mỏi sau đêm diễn và chuyển bến, nên chưa đến nơi họ đã ngủ trên ghe thả hồn theo sông nước. Trường hợp này năm 1996, đoàn cải lương Tháp Mười từ Châu Ðốc xuống Cà Mau, trên đường di chuyển, đoàn cho ghe ghé lại một bến, tạm nghỉ, đoàn mệt lả nên ai cũng tìm giấc ngủ, trên nóc ghe chỉ để một ngọn đèn dầu làm hiệu thôi. Sóng nước làm chiếc ghe tròng trành, đèn đổ dầu phựt cháy, khi mọi người hay được chỉ còn biết tìm cách thoát thân, ngọn lửa cháy mạnh cho đến khi ghe từ từ chìm lỉm giữa lòng sông. Tài sản của đoàn thiệt hại gần 95 phần trăm.

Ðoàn Bến Tre khoảng năm 1993 phục vụ trong tỉnh nhà, chuyển bến từ Bình Ðại đi Chợ Lách vào buổi trưa, gần đến nơi ghe bị sóng lớn ập vào làm mất thăng bằng, nước tràn ngập ghe, phần thì chở nặng nên ghe nhanh chóng chìm giữa lòng sông. Những người bơi giỏi cứu người không biết bơi, tất cả được thoát chết, rồi cùng chính quyền và bà con địa phương trục vớt đồ đạc, âm thanh, phong màn đem lên bờ phơi và sửa chữa. Ðến hôm sau thì đoàn lại kéo màn trình diễn và khán giả đến xem ủng hộ rất đông nên cũng đỡ khổ. Cũng không ít những đoàn đã gặp tương tự như Bến Tre.

Có những năm kép Trọng Hữu và đào Lệ Thủy kết hợp đi tăng cường cho các đoàn hát ở miền Tây kiếm khá nhiều tiền (gần 20 đoàn giành giựt để có Lệ Thủy). Do bởi đồng bào ở vùng sông nước xa xôi hiếm khi có dịp thấy tận mắt đôi nghệ sĩ nói trên. Họ thu xếp mọi công việc làm cho ổn, chuẩn bị một số tiền khả dĩ để coi hát, có nhà phải đi vay nợ hoặc bán nông sản dự phòng để lấy tiền đi xem nghệ sĩ tài danh biểu diễn.

Từ chiều, nếu cả gia đình muốn đi coi hát thì phải lo nấu cơm sớm, ăn không kịp thì gói lại mang đến bãi hát tranh thủ kiếm chỗ cho cả gia đình. Ðó là chưa kể chuyện mưa nắng hay phải đứng chen chúc, nhón gót cả tiếng đồng hồ để coi hát… Có người ở xa điểm diễn hàng chục cây số phải chèo xuồng đi từ xế để mong kiếm chỗ ngồi tốt.

Ở nhiều vùng sông nước, trong đêm diễn ghe, xuồng chiếm dầy đặc cả một khúc sông, với đủ loại ánh sáng tự có được tỏa sáng cả một vùng. Sông nước thôn quê bỗng nhiên rực sáng, huyên náo như ngày hội, mà thật ngày hội cũng chưa chắc đông vui và có sức hút kỳ diệu như thế.

Nói chung dù gặp những khó khăn vận chuyển trên sông, lũ lụt, mưa bảo anh chị em nghệ sĩ vẫn cùng sát cánh bên nhau khắc phục hoàn cảnh thiên nhiên để đem đến món ăn tinh thần cho khán giả ở những vùng xa xôi hẻo lánh đó. Bù lại là niềm vui trên sông nước, khi ghe vận chuyển vào ban ngày thì mát mẻ, thỏa thích ngắm cảnh đẹp của những dòng sông quê hương vậy.

Theo như Trọng Hữu thì người dân ở vùng sâu miền Tây sông nước, có lẽ 90 phần trăm là người nghèo, nhưng rất ái mộ nghệ sĩ, vé bán bao nhiêu bà con cũng mua. Nhiều người di “mần mướn,” vậy mà họ dám nhín ăn một bữa để đi coi hát, coi mặt nghệ sĩ. Không đủ tiền mua vé, có người bán cả đồ đạc, gọi là đi coi cho biết một lần.

Nhiều bà con bịnh tật không có cả tiền mua thuốc men nói gì đi coi hát, nên họ cố nài nỉ xin coi mặt nghệ sĩ rồi ra cổng đứng, chứ không dám xin được coi hát. Trọng Hữu nói: “Chị Lệ Thủy và tôi cũng nhiều lần đề nghị đoàn giải quyết cho những bà con ấy vào xem.”

Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Nghệ sĩ ở Little Saigon ăn Tết như thế nào?

Có lẽ nhiều người trong chúng ta thắc mắc không biết ngoài chuyện bận rộn chạy show, các nghệ sĩ ăn Tết như thế nào, có giống người... thường không?

‘Em Gái Mưa’ chương trình ‘ướt át’ cho giới trẻ yêu nhạc

“Em Gái Mưa” là tựa đề một nhạc phẩm do ca sĩ Hương Tràm sáng tác. Nhạc phẩm này nói lên một tình cảm “vòng tay học trò,” và nổi tiếng trong suốt năm 2017.

‘Black Panther’ và ‘Early Man,’ hai phim cuối tuần đáng xem

Cuối tuần này, đến ngày 18 Tháng Hai, khán giả Little Saigon sẽ thích thú với hai bộ phim hành động, viễn tưởng, hoạt hình hấp dẫn là “Black Panther” và “Early Man.”

Lễ cúng Tổ đờn ca tài tử ở Little Saigon

Một buổi lễ cúng Tổ đờn ca tài tử, do Hội Cổ Nhạc Miền Nam Việt Nam Hải Ngoại tổ chức đã diễn ra trong bầu không khí tôn nghiêm tại hội trường nhật báo Người Việt.

‘Nhạc Việt Theo Dòng Lịch Sử’ cười với quê hương, khóc với quê hương

Hai chương trình ca nhạc “Nhạc Việt Theo Dòng Lịch Sử” và “Music in Passage of Time” tại Little Saigon tới đây sẽ đưa khán giả về với dòng nhạc quê hương.

Joaquin Phoenix sẽ đóng vai nhân vật phản diện Joker

Đạo diễn Todd Phillips muốn diễn viên Joaquin Phoenix đóng vai phản diện được nhiều người ưa thích, đó là The Joker.

Justin Timberlake gây tranh cãi vì tưởng nhớ cố nhạc sĩ Prince

Ca sĩ Timberlake từng có lời trêu chọc ông Prince trong bài hát “Give It to Me” khi hát chung với ca sĩ Timbaland hồi năm 2007.

Cuối tuần xem gì, nghe gì ở Little Saigon?

Cuối tuần này, đến ngày 11 Tháng Hai, khán giả Little Saigon sẽ xem ba bộ phim hành động, tình cảm, tâm lý “Fifty Shades Freed,” “Peter Rabbit,” “The 15:17 to Paris.”

Ca sĩ Nick Carter bị tố hiếp dâm một nữ ca sĩ trẻ

Trong giới ca nhạc, điện ảnh ngày càng có nhiều đạo diễn, diễn viên nổi tiếng bị tố quấy rối tính dục. Nay đến ca sĩ Nick Carter của ban nhạc Backstreet Boys bị một nữ ca sĩ tố hiếp dâm.

Người đóng vai Tổng Thống Trump hồi phục sau khi mổ hông

Diễn viên Alec Baldwin vừa đi giải phẫu để thay hông và sức khỏe đang hồi phục. Ông nổi tiếng nhất vì đóng vai Tổng Thống Donald Trump.