Ngành Mai
Khi xưa, thời thập niên 1960 giải Thanh Tâm hoạt động liên tục 10 năm gây nên phong trào cải lương rầm rộ. Ðồng thời những gì liên quan đến giải cũng biến thành câu chuyện để thiên hạ bàn tán, mà trong số có vấn đề “cô vợ đào hát” của người sáng lập giải Thanh Tâm, tức nhà báo Trần Tấn Quốc và người ta còn nói thêm rằng cô đào ấy là nghệ sĩ tên tuổi nổi tiếng.
Bức hình chụp thời thập niên 1950 của nữ nghệ sĩ Thanh Loan. (Hình: Bộ sưu tập của Ngành Mai)
Thế nhưng, trong những lần phát giải người ta lại không thấy cô vợ đào hát của ông Quốc xuất hiện với vai trò gì, dù chỉ là tư cách khách tham dự. Tại sao thế chứ? Có hay không, nếu có thì cô đào tên tuổi ấy là ai?
Thắc mắc thì nhiều, mà câu trả lời chính xác, rõ ràng thì không, bởi có ai dám trả lời đâu. Thành thử ra bao nhiêu câu hỏi đều như nước chảy qua cầu, lui dần theo gian, đợi mùa giải Thanh Tâm năm sau lại thắc mắc tiếp.
Thật ra thì cũng có một số người biết rõ vấn đề trên nhưng họ không muốn trả lời đấy thôi. Chẳng hạn như các nghệ sĩ Năm Châu, Phùng Há, Bảy Nhiêu, Ba Vân, hoặc các soạn giả Thu An, Hoàng Khâm, Lê Khanh thì làm gì lại không biết bà vợ đào hát của ông Quốc là ai, làm gì, ở đâu. Cũng như các ký giả, nhà báo bạn cùng thời với ông Quốc dĩ nhiên là phải biết chớ. Nhưng chẳng ai muốn nói đến việc “cô vợ đào hát” của người sáng lập giải Thanh Tâm làm chi, bởi nói ra có thể lôi thôi phiền phức cho bản thân, thành ra họ lắc đầu trả lời không biết cho xong.
Ðây là vấn đề mà khi xưa mà ngay cả bây giờ rất nhiều người muốn biết. Và tôi cũng xin nói nói mau rằng chuyện ấy có thật, chớ không phải khơi khơi mà người ta dựng lên. Cô đào hát vợ của ông Trần Tấn Quốc là nữ nghệ Thanh Loan, mà trong bài báo kỳ vừa qua tôi có đề cập trong bài Vở Hát “Hồn Bướm Mơ Tiên.”
Ðào Thanh Loan là mối tình thứ năm của ông Quốc. Ông có đến 6 mối tình (4 bà trước và 1 bà sau tôi sẽ đề cập ở kỳ tới) và bài này chỉ nói riêng về nữ nghệ sĩ Thanh Loan mà thôi.
Những người đàn bà đi qua cuộc đời Trần Tấn Quốc, chỉ có hai người chung sống với ông lâu dài nhứt. Ðó là nữ nghệ sĩ Thanh Loan và người sau cùng là bà Thu Tâm, mỗi bà sống hạnh phúc với ông được 10 năm. Cô Ba Thanh Loan kết nghĩa trăm năm với ông Trần Tấn Quốc từ năm 1948, lúc ấy cô đang cộng tác với đoàn Việt Kịch Năm Châu của nghệ sĩ Nguyễn Thành Châu.
Chồng là nhà báo, lại có tâm hồn nghệ sĩ, yêu thích cải lương, vợ là một nghệ sĩ hữu danh của làng sân khấu, như vậy là tâm đầu ý hợp lắm rồi. Có lẽ do vậy nên hai ông bà mới gắn bó với nhau được mười năm, từ 1948 đến năm 1958 mới chia tay (có chia tay thật hay không chẳng biết).
Cô Ba Thanh Loan sanh năm 1917 tức nhỏ hơn ông Quốc ba tuổi. Từ những năm đầu của thập niên 1940, cô đào tài sắc Thanh Loan xuất hiện trong làng cải lương cùng thời với các nữ nghệ sĩ Bảy Nam, Bảy Ngọc, Sáu Nết. Khi về chung sống với ông Quốc, nữ nghệ sĩ Thanh Loan đã có con riêng là bé Hạnh (ở ngoài thường gọi là bé Nuôi) và ông Quốc cũng thương bé Hạnh như con ruột của mình. Trong những bút hiệu viết về sân khấu, ông Quốc thường ký “cô Hạnh” tức là tên của ái nữ nghệ sĩ Thanh Loan.
Chuyện vợ chồng giữa Trần Tấn Quốc và cô Ba Thanh Loan gặp trục trặc lớn về chính trị thời Ðệ Nhứt Cộng Hòa, đặt Trần Tấn Quốc vào thế “kẹt cứng.” Bởi ông Trần Tấn Quốc là một chủ báo nổi tiếng, mà bà xã của ông tức nữ nghệ sĩ Thanh Loan, là một cán bộ nằm vùng. Cái “kẹt” của ông Quốc là như thế. Từ chuyện hạnh phúc gia đình đến những tương quan chánh trị ngoài xã hội đã khiến ông Quốc mất ăn mất ngủ.
Khoảng 1961 sau khi xuất hiện lần cuối trong vở hát “Nửa Ðời Hương Phấn” trên sân khấu Thanh Minh Thanh Nga thì Thanh Loan vắng bóng. Rồi thì người ta chỉ nói nhỏ với nhau rằng Thanh Loan đã vào chiến khu, và cũng làm văn nghệ. Xuất hiện trên làn sóng phát thanh của đài phát thanh Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam, lúc bà vợ tuyên bố rùm beng trên đài giải phóng, cũng là lúc ông Quốc đang làm chủ bút tờ báo Buổi Sáng. Thế mới chết cho ông Quốc!
Kỳ tới tôi sẽ nói những gì đưa đến cho ông chủ giải Thanh Tâm sau khi bà vợ vào mật khu.
