WASHINGTON, DC (NV) – Tổng Thống Donald Trump ngày 23 Tháng Mười xác nhận chính ông ra lệnh cho Bộ Tư Pháp Mỹ kiện tiểu bang Alaska, yêu cầu tòa án liên bang ngăn chứng nhận kết quả bầu cử Thượng Viện ngày 3 Tháng Mười Một nếu ứng cử viên Cộng Hòa thất bại trong một số điều kiện nhất định. Tuy nhiên, kết quả bầu cử sơ bộ cho thấy số phiếu gây tranh cãi không đủ đảo ngược cách biệt giữa hai ứng cử viên chính.
Theo AP, khi được hỏi về vụ kiện, ông Trump tuyên bố “chính tôi đã ra lệnh.” Vụ kiện được nộp ngày 22 Tháng Mười, chỉ 11 ngày trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Nguyên nhân bắt nguồn từ hai ứng cử viên trùng tên
Ông Dan S. Sullivan, thượng nghị sĩ Cộng Hòa đương nhiệm, đang đối đầu với bà Mary Peltola, cựu dân biểu liên bang thuộc Đảng Dân Chủ. Người thứ ba là ông Daniel J. Sullivan Jr., một giáo viên về hưu, 69 tuổi, cũng ghi danh tranh cử.
Phe Cộng Hòa cáo buộc ông Daniel cố tình gây nhầm lẫn để chia phiếu của thượng nghị sĩ Sullivan, qua đó giúp bà Peltola. Ông giáo viên bác bỏ cáo buộc này.
Ông Daniel J. Sullivan Jr., ứng cử viên trùng tên với thượng nghị sĩ đương nhiệm, ghi danh tranh cử với tư cách người thuộc đảng Cộng Hòa, nhưng trên lá phiếu Alaska, ông được liệt kê không kèm đảng phái, chứ không phải là ứng cử viên Đảng Dân Chủ.
Cơ quan bầu cử Alaska từng loại ông Daniel khỏi danh sách ứng cử viên. Tuy nhiên, quyết định đó bị tòa án bác bỏ. Tối Cao Pháp Viện Alaska sau đó giữ nguyên quyền tranh cử của ông.
Đáng chú ý, kết quả chính thức cuộc bầu cử sơ bộ ngày 18 Tháng Tám cho thấy bà Peltola dẫn trước khá xa.
Bà Peltola nhận 82,244 phiếu, tương đương 49.5%. Thượng nghị sĩ Sullivan được 68,726 phiếu, tương đương 41.4%. Ông Daniel chỉ nhận 4,107 phiếu, tương đương 2.5%.
Như vậy, bà Peltola dẫn trước thượng nghị sĩ Sullivan 13,518 phiếu. Ngay cả khi giả định toàn bộ 4,107 phiếu của ông Daniel được chuyển sang cho thượng nghị sĩ Sullivan, bà Peltola vẫn dẫn trước 9,411 phiếu.
Phép tính này cho thấy ứng cử viên trùng tên không đủ làm thay đổi người dẫn đầu cuộc bầu cử sơ bộ. Tuy nhiên, nó không bảo đảm kết quả tổng tuyển cử Tháng Mười Một, khi số cử tri và lựa chọn của họ có thể khác.
Vậy Bộ Tư Pháp muốn gì?
Theo đoạn 42 đến 44 của đơn kiện dài 14 trang, chính phủ yêu cầu ngăn Alaska chứng nhận kết quả nếu thượng nghị sĩ Sullivan thất bại, nhưng có thể thắng nếu toàn bộ phiếu dành cho ông Daniel được tính cho ông.
Bộ Tư Pháp muốn điều tra xem cử tri có thực sự bỏ nhầm phiếu hay không.
Nhưng lập luận này đặt ra câu hỏi căn bản: Căn cứ nào cho phép chính phủ giả định rằng người bỏ phiếu cho một ứng cử viên hợp lệ thực chất muốn chọn người khác?
Hơn nữa, Alaska sử dụng hệ thống bầu cử xếp hạng lựa chọn. Cử tri có thể chọn cả hai ông Sullivan theo thứ tự ưu tiên. Điều này giúp hạn chế nguy cơ mất phiếu vì nhầm tên.
Vấn đề pháp lý cũng gây tranh cãi
Bộ Tư Pháp viện dẫn Luật Ghi Danh Cử Tri Toàn Quốc, đặc biệt là điều 52 U.S.C. §20501(b)(3), nhằm bảo vệ tính trung thực của bầu cử.
Tuy nhiên, luật này không trực tiếp trao quyền ngăn chứng nhận kết quả chỉ vì ứng cử viên trùng tên.
Ông Derek Muller, giáo sư luật tại University of Notre Dame, nhận định với AP rằng đạo luật không cho phép Bộ Tư Pháp yêu cầu ngăn chứng nhận theo cách này.
Hiến Pháp Mỹ trao cho các tiểu bang quyền tổ chức bầu cử Quốc Hội, trong khuôn khổ những quy định liên bang hợp hiến. Bởi vậy, vụ kiện đặt ra nghi vấn chính quyền Trump đang tìm cách vượt quá giới hạn quyền lực liên bang.
Chính phủ liên bang kiện bảo vệ sự liêm chính bầu cử hay gỡ bàn thua
Thứ nhất, chính quyền Trump khởi kiện trước khi cuộc bầu cử diễn ra, khi chưa có bằng chứng việc nhầm lẫn sẽ làm thay đổi kết quả.
Thứ hai, yêu cầu ngăn chứng nhận chỉ nhắm vào tình huống bất lợi cho ứng cử viên Cộng Hòa, thay vì một tiêu chuẩn áp dụng như nhau cho mọi ứng cử viên.
Thứ ba, kết quả sơ bộ cho thấy giả thuyết chia phiếu chưa được chứng minh bằng những con số thực tế.
Chính phủ có quyền bảo vệ sự trung thực của bầu cử. Nhưng quyền đó không đồng nghĩa với quyền tự quyết định lá phiếu của cử tri lẽ ra phải thuộc về ai.
Vấn đề lớn nhất không phải hai ứng cử viên trùng tên, mà là việc một tổng thống trực tiếp chỉ đạo Bộ Tư Pháp tìm cách ngăn chứng nhận kết quả một cuộc bầu cử chưa diễn ra.
Cho đến nay, chưa có phán quyết xác định vụ kiện bất hợp pháp. Nhưng chính nội dung đơn kiện đã đặt ra câu hỏi nghiêm trọng về việc sử dụng quyền lực liên bang trong một cuộc tranh cử có thể quyết định quyền kiểm soát Thượng Viện Mỹ. (MPL)
