Trân Văn/Người Việt
Tuần rồi có hai chuyện đáng chú ý nhưng chỉ một được đề cao, còn một bị gạt bỏ. Chuyện được đề cao là việc cải táng 731 hài cốt liệt sĩ, chuyển di cốt của những thi thể được chôn cất hồi 1968 từ công viên Lê Thị Riêng đến Nghĩa trang Liệt sĩ TP.HCM. Chuyện bị lờ đi là Henley Passport Index mới nhất cho thấy, mức độ khả dụng của hộ chiếu Việt Nam rớt ba hạng, từ 86 xuống 89.
Trong chuyện thứ nhất, giới hữu trách dùng nhiều biện pháp khác nhau, nhấn nhá, nhắc người Việt, đặc biệt là thế hệ trẻ phải trân trọng sự hy sinh của các liệt sĩ và bảo vệ chế độ mà những liệt sĩ ấy đã dùng cả xương máu lẫn tính mạng của họ để dựng lên. Còn ở chuyện thứ hai thì chỉ có các cá nhân than thở trên mạng xã hội sau khi phải trả giá cho vị thế quốc gia.
Chẳng hạn trên Facebook, có một bạn tên Huỳnh Phúc Hậu kể rằng bạn ấy đã gửi hồ sơ xin việc cho một công ty của Singapore. Tuy kinh nghiệm làm việc của Hậu trội hơn một ứng viên Malaysia nhưng công ty của Singapore lại chọn anh chàng người Malaysia. Hậu thắc mắc thì nhận được câu trả lời làm bạn ấy… “đơ luôn”! Câu trả lời đại loại thế này: Công viêc đòi hỏi phải đi công tác thường xuyên. Khi cần, anh chàng người Malaysia có thể lên đường ngay, còn Hậu sẽ phải xin visa, phải chờ, nên không thể chọn! Bất bình, Hậu tra cứu và vì thế mới biết, mức độ hữu dụng của passport Malaysia đứng thứ bảy theo xếp hạng của Henley Passport Index. Công dân Malaysia có thể dùng passport để đến 183 quốc gia, lãnh thổ, không cần phải xin visa.
Hậu than: Dân Malaysia muốn đi Úc thỉ gửi dữ liệu qua mạng và chờ kết quả khoảng một phút, họ đi Úc dễ dàng như người Việt mình đi Vũng Tàu! Còn người Việt mình thì “trần ai khoai củ!” Thậm chí, chứng minh có tài sản hàng chục tỷ nhưng vẫn bị từ chối cũng là bình thường. May mà Việt Nam là thành viên ASEAN, chứ không, có lẽ Singapore và Thái Lan cũng chẳng miễn visa cho người Việt. Xét về thứ hạng hộ chiếu, trong ASEAN, Việt Nam chỉ hơn Lào, Cambodia, Miến Điện. Người Việt muốn đi Hàn, Nhật, Châu Âu phải gom góp đủ thứ (tài khoản ngân hàng, giấy xác nhận công việc, đã đặt vé cho cả chiều đi lẫn về, có chỗ ở,…) để chứng minh và chờ. Hóa ra thứ hạng hộ chiếu quyết định nhiều thứ, trong đó có những thứ không thể mua bằng tiền!
Ngoài những than thở trên Facebook như vừa dẫn, người dùng Threads cũng đang kháo nhau chuyện một tiến sĩ, từng là chuyên gia cho một số tổ chức tài chính quốc tế, từng là giảng viên cho cơ sở đào tạo tại Việt Nam của một số đại học ngoại quốc, hiện đang là giám đốc quỹ hỗ trợ hoạt động giáo dục – nghiên cứu của một tập đoàn hàng đầu tại Việt Nam nhưng không thể tham dự một hội nghị do World Bank tổ chức và mời phát biểu vì không xin được visa. Son Pham nhận định: Thỉnh thoảng nghe bảo rằng Việt Nam vừa trở thành đối tác chiến lược, thậm chí đối tác chiến lược toàn diện của xứ này, xứ kia nhưng vì thứ hạng passport khiêm tốn, những người có background đáng nể như bạn ấy cũng chẳng bằng công dân bình thường của một cường quốc!
***
Trong Henley Passport Index công bố hồi đầu năm nay, mức độ hữu dụng của hộ chiếu Việt Nam được xếp thứ 86 vì chỉ có 49 quốc gia và lãnh thổ miễn visa cho công dân Việt Nam. Sau mười tháng, tuy số quốc gia và lãnh thổ miễn visa cho công dân Việt Nam không đổi nhưng thứ hạng về mức độ hữu dụng của passport Việt Nam giảm ba bậc. Điều đó giống như Việt Nam vỗ ngực, giậm chân nhưng không chuyển động trong khi thiên hạ lẳng lặng tiến nhiều bước về phía trước. Henley Passport Index không phản ánh mức độ giàu/nghèo, dân trí cao/thấp hay phẩm chất công dân của một quốc gia tốt/xấu. Henley Passport Index chỉ xác định mức độ thuận tiện mà công dân một quốc gia thừa hưởng trong đi lại trên bình diện quốc tế.
Chẳng có công thức nào để các chính phủ theo đó quyết định miễn visa cho công dân quốc gia nào đó hay không nhưng có một số yếu tố thường được xem như tiêu chí chung. Thứ nhất, liệu số lượng công dân quốc gia sẽ được miễn visa ở lại quá hạn, nhập cư bất hợp pháp có gia tăng không? Thứ hai, an ninh và hệ thống hộ chiếu của quốc gia sẽ miễn visa có đáng tin không? Thứ ba, việc miễn visa có tạo ra những lợi ích về du lịch, thương mại, kinh tế cho xứ sở của mình? Thứ tư, quốc gia mà mình miễn visa nhập cảnh cho công dân của họ sẽ tôn trọng nguyên tắc “có qua, có lại,” tạo những thuận lợi tương tự cho công dân của mình? Thứ năm, miễn visa có thật sự hỗ trợ, thúc đẩy hợp tác? Cuối cùng là khả năng duy trì các điều kiện sau khi miễn visa sẽ thế nào?
Thực trạng chính trị – kinh tế – xã hội như đã biết và đang thấy khiến đảng CSVN buộc phải thay đổi phương thức tuyên truyền, chuyển hướng sự biết ơn vốn vẫn xem tổ chức chính trị này là nơi duy nhất có quyền thụ hưởng sang sự hy sinh/công ơn của liệt sĩ. Vì sao tính mạng của liệt sĩ, xương máu của thương binh, sự hy sinh và nước mắt của những gia đình có công với cách mạng, tài nguyên/tài sản quốc gia, sau hơn năm thập niên từ thời điểm “giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước” vẫn không khiến những thứ như Henley Passport Index của Việt Nam ngang hàng với những quốc gia vốn dĩ bình thường? Dường như đảng CSVN không biết thẹn khi nhắc công chúng phải biết ơn liệt sĩ để trung thành với sự nghiệp của riêng họ dù sự nghiệp ấy chẳng ra làm sao!
