Hoàng Vy/Người Việt
WESTMINSTER, California (NV) – Ngay sau khi COVID-19 được công nhận là một loại virus giết người với độ truyền nhiễm nhanh chóng vào đầu năm 2020, những câu chuyện giả mạo từ việc COVID-19 là hành động của Chúa để phạt người có tội, cho đến chiến tranh vi trùng do các quốc gia bất hảo gây ra bắt đầu xuất hiện trên mạng xã hội khắp thế giới bằng nhiều ngôn ngữ, kể cả tiếng Việt.
Khi tỉ lệ lây nhiễm và tử vong tăng lên, sự việc này trở thành cơ hội cho những kẻ lừa đảo bán các phương pháp điều trị không có thật và các nhóm cực đoan thúc đẩy các tư tưởng hận thù nhắm vô các nhóm thiểu số, đặc biệt là người Châu Á, dưới luận điệu chống Trung Quốc của cựu Tổng Thống Donald Trump.
Tình hình COVID-19 ở Mỹ hiện nay
Sau ba năm, dữ liệu của Trung Tâm Phòng Ngừa Dịch Bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho thấy số ca nhiễm và tử vong vì COVID-19 ở Mỹ giảm dần từ nửa năm cuối 2022. Tỉ lệ người dân chích ngừa khá cao, 81% đã chích ít nhất một mũi vaccine COVID-19, tính đến ngày 23 Tháng Hai.
Tổng Thống Joe Biden tuyên bố đại dịch COVID-19 đã chấm dứt, nhưng chính phủ vẫn còn nhiều việc phải làm.
“Chúng ta vẫn còn vấn đề với COVID-19 và đang làm rất nhiều việc để giải quyết, nhưng đại dịch đã kết thúc. Không còn ai đeo khẩu trang. Mọi người đều trong trạng thái tốt, vì vậy tôi nghĩ tình hình đang thay đổi,” ông Biden nói trong chương trình “60 Minutes” của CBS hôm 18 Tháng Chín, 2022.
Ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, tổng giám đốc Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO), hôm 14 Tháng Chín, 2022 cho biết số ca tử vong vì COVID-19 vào thời điểm đó ở mức thấp nhất được ghi nhận kể từ Tháng Ba, 2020.
Nhìn chung, các tổ chức y tế liên bang và tiểu bang ở Mỹ vẫn gởi ra thông điệp kêu gọi người dân chích ngừa COVID-19 với các mũi cần thiết để bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình.
Tuy nhiên, lời kêu gọi này vấp phải nhiều trở ngại trước vấn đề từng gây nhức nhối nước Mỹ trong thời kỳ dịch hoành hành dữ dội cho đến hiện nay. Đó là nạn tin giả về COVID-19 cũng như về vaccine, với rất nhiều tranh cãi quanh lệnh đeo khẩu trang hay chích ngừa từ liên bang cho đến tiểu bang. Tuy nhiên, khi COVID-19 không còn là đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng, nạn tin giả đó chưa phải là kết thúc.
Trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi sẽ đi sâu vào tác động thông tin giả về COVID-19 đối với cộng đồng người Mỹ gốc Châu Á nói chung, và cộng đồng gốc Việt nói riêng, cũng như quyết định của nhóm người này trước việc chích ngừa COVID-19.
COVID-19 có còn là nỗi ám ảnh kinh hoàng?
Trước hết, cần điểm lại tình hình COVID-19 ở California. Trung bình mỗi ngày có hơn 2,000 người nhiễm bệnh, có khoảng 20 trường hợp tử vong. Trong ba tháng gần đây, thống kê cho thấy tình hình lạc quan hơn, những ca nhiễm bệnh và tử vong đều có chiều hướng đi xuống.
Cư dân California hưởng ứng với vaccine COVID-19 ra sao?
Dữ liệu của Kaiser cho thấy, tỉ lệ chích ngừa COVID-19 theo độ tuổi và sắc dân được phân bổ như sau trong tiểu bang California:
-Dưới 5 tuổi: Châu Á 17%, Da đen 3%, Latino 3%, Da trắng 11%
-5-11 tuổi: Châu Á 61%, Da đen 27%, Latino 25%, Da trắng 39%
-12-17 tuổi: Châu Á 82%, Da đen 55%, Latino 53%, Da trắng 75%
-Trên 65 tuổi: Châu Á 78%, Da den 80%, Latino 77%, Da trắng 85%
Tình trạng chích ngừa COVID-19 giữa các độ tuổi và sắc dân tính đến ngày 27 Tháng Ba. (Hình: covid19.ca.gov)
Còn tính riêng ở Orange County, theo dữ liệu do Bác Sĩ Quỳnh Kiều, chủ tịch Project Vietnam Foundation, cung cấp, tính đến ngày 27 Tháng Ba, tỉ lệ cư dân chích đủ mũi COVID-19 cao nhất là gốc Châu Á 87%, Da den 68%, Latino 56%, Da trắng 78%.
Từ dữ liệu tổng hợp như trên, chúng ta có thể thấy rõ bức tranh về sự chênh lệch trong việc chích ngừa giữa các sắc dân.
Vậy yếu tố nào ảnh hưởng đến sự tiếp nhận và chấp nhận chích ngừa COVID-19 trong các sắc dân khác nhau?
Tin giả tràn lan
Một trong những yếu tố hàng đầu và gần như là nỗi nhức nhối của chính phủ liên bang trong cuộc chiến chống COVID-19 từ khi đại dịch bùng nổ, đến lúc đỉnh điểm, và bây giờ bước vào giai đoạn suy giảm đáng kể, là các thông tin giả về vaccine xuất hiện tràn ngập thông qua nhiều hình thức khác nhau.
Từ mạng xã hội với các diễn đàn công khai, và kín – nơi người dùng rỉ tai nhau những thuyết âm mưu về vaccine, ví dụ như vaccine COVID-19 có cấy chip để theo dõi người dân, hay các tác dụng phụ của vaccine như làm sa sút trí tuệ dẫn đến bệnh Alzeihmer’s đối với người trẻ…
Các thông tin này trên mạng xã hội còn các trương mục giả gieo rắc, hoặc sử dụng các tài khoản bot được tạo nên để tấn công hàng loạt và rộng rãi đến người dùng mạng xã hội.
Trong thời kỳ đại dịch, các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Twitter, Youtube,… thể hiện quyết tâm trong cuộc chiến chống tin giả về vaccine COVID-19 thông qua việc cảnh cáo, tạm ngưng, hoặc dán nhãn (label), đó là các thông tin sai về COVID-19 nhằm cảnh tỉnh công chúng. Nhưng xem ra, các nỗ lực này cũng không thể ngăn hết “virus tin giả” lan tràn trên mạng xã hội, và đặc biệt là đối với hình thức truyền miệng (word of mouth) rỉ tai nhau.
Bên cạnh đó, có không ít người chủ động gieo rắc tin giả về vaccine COVID-19 để truyền bá cho quan điểm chính trị hoặc lý tưởng của mình, và trục lợi từ các thông tin đó.
Số còn lại có thể lan truyền tin giả vì sự thiếu hiểu biết về khoa học, hoặc bị ảnh hưởng từ mối quan hệ chung quanh.
Sau đây là một số ví dụ về việc lan truyền tin giả để trục lợi:
-Những người bán các loại thuốc giả hoặc không thật sự có công dụng chữa COVID-19, nhưng quảng cáo đó là thần dược. Để bán hàng hiệu quả, họ phải làm lung lay niềm tin đối với vaccine COVID-19, trong khi ca ngợi các loại thuốc “dỏm” mà không có bất kỳ bằng chứng khoa học nào.
-Những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội, và cả những người nổi tiếng trong nhiều lĩnh vực khác nhau từ chính trị gia, giới giải trí… Chính những nhân vật này thường sử dụng trương mục mạng xã hội của họ, vốn có hàng triệu người theo dõi, để lan truyền thuyết âm mưu về sự an toàn và hiệu quả của vaccine COVID-19. Trong một số trường hợp, nhóm người này còn được các nhóm chống vaccine (anti-vaccine group) trả tiền để gieo rắc tin giả về vaccine.
Đơn cử như ông Joe Rogan, nhà truyền thông cực hữu nổi tiếng trên mạng podcast có rất nhiều thính giả trẻ tuổi theo dõi. Tháng Tư, 2021, ông Rogan tuyên bố trong chương trình podcast của mình rằng người khỏe mạnh và thanh niên không nên chích ngừa COVID-19, và rằng các loại vaccine chưa thật sự trải qua thử nghiệm và chứng minh thực tế. Trong khi đó, CDC và Cơ Quan Quản Trị Dược và Thực Phẩm (FDA) nhiều lần công bố các loại vaccine được lưu hành đã trải qua các đợt thử nghiệm chuyên sâu trước khi được chuẩn thuận đưa ra thị trường.
Vào Tháng Bảy, 2020, nữ danh ca Madonna chia sẻ một video trên Instagram cho thấy một người tự nhận là bác sĩ quảng bá cho việc sử dụng chất tẩy rửa hydroxycholoroquine chữa coronavirus, trong khi chất này được giới khoa học cho rằng không đem lại hiệu quả thiết thực chữa COVID-19, thậm chí còn gây tác dụng ngược.
Đoạn video mà Madonna chia sẻ nhanh chóng bị Instagram gỡ bỏ với lý do tung tin giả về vaccine COVID-19.
-Các nhóm lừa đảo lợi dụng đại dịch COVID-19 để gieo rắc tin giả và đánh cắp thông tin cá nhân khi các nạn nhân ngây thơ làm theo chỉ dẫn của họ, ví dụ như như bấm vào đường link, hoặc gọi vào số điện thoại để cung cấp các thông tin tài khoản ngân hàng, số an sinh xã hội,… Nhóm lừa đảo này có thể tạo ra các trang web giả mạo, hoặc các tài khoản mạng xã hội giả mạo, và trình diễn sắp đặt y như trang thông tin y tế chính thống về các loại vaccine COVID-19, nhưng thực chất là lừa phỉnh nạn nhân để lấy thông tin hoặc tiền bạc.
Trung Quốc là quốc gia có nhiều nhóm hacker bị cáo buộc bán vaccine COVID-19 giả trên mạng trực tuyến và thu lợi hàng triệu đô la.
Môi trường chính trị Mỹ làm tin giả về vaccine COVID-19 sinh sôi, nảy nở
-Lĩnh vực chính trị Mỹ cũng ngập tràn các thông tin giả về vaccin COVID-19, được các chính trị gia hoặc các tổ chức chính trị tung ra nhằm trục lợi, hoặc lôi kéo sự ủng hộ của cử tri hoặc một nhóm người nào đó.
Dân Biểu Majorie Taylor Green (Cộng Hòa-Georgia) từng đưa ra rất nhiều quan điểm tranh cãi về vaccine COVID-19. Tháng Năm, 2021, bà Green đưa ra dòng tweet cho rằng vaccine hoàn toàn thất bại và CDC đã nói dối hiệu quả của chúng nhằm giúp các đại công ty dược phẩm kiếm hàng tỷ đô la. Bà Green thậm chí còn so sánh vaccine COVID-19 với đạo quân Phát Xít Đức.
Một trường hợp khác là chính trị gia hoài nghi vaccine COVID-19 và có nhiều nỗ lực trong việc gây ra sự hoang mang đối với người dân về vaccine. Đó là Thống Đốc Ron DeSantis (Cộng Hòa-Florida).
Ngay từ giai đoạn đầu của đại dịch, ông DeSantis bộc lộ sự hoài nghi về vaccine, đặc biệt là Pfizer và Moderna, khi hai loại thuốc này vừa được FDA chuẩn thuận cho sử dụng khẩn cấp. Ông thường xuyên bày tỏ trong các cuộc họp báo, hay phỏng vấn trên đài truyền hình quốc gia, về sự an toàn và hiệu quả của các loại vaccine này, nhất là đối với trẻ em và thiếu niên.
Sau khi thắng lớn cuộc bầu cử năm 2022, ông lập ra đại bồi thẩm đoàn điều tra các công ty dược chế tạo ra vaccine COVID-19, và đặt ra câu hỏi liệu rằng các công ty này có trục lợi và lừa gạt người dân Florida hay không.
Chưa dừng lại ở đó, vào ngày 17 Tháng Ba vừa qua, khi được tuần báo New York Post phỏng vấn, ông lại tấn công vào Bác Sĩ Anthony Fauci, chuyên gia dịch tễ học và là một trong những người dẫn dắt cuộc chiến chống COVID-19 tại Hoa Kỳ. Bản thân Bác Sĩ Fauci cũng làm việc cho Viện Y Tế Quốc Gia (NIH) hơn 50 năm với hơn 1,300 công trình nghiên cứu khoa học.
Bác Sĩ Fauci là đối tượng bị một số dân cử Cộng Hòa công kích mạnh mẽ nhất, trong đó có cả bà Greene.
-Các nhà vận động hành lang cũng có thể gieo rắc tin giả về vaccine COVID-19 nhằm ảnh hưởng một chính sách nào đó, hoặc đạt được mục đích chính trị. Họ có thể được các tổ chức vốn có quyền lợi hoặc cổ phần trong ngành công nghiệp sản xuất vaccine, hoặc các nhóm chống đối vaccine, vì các lý do chính trị, trả tiền để sử dụng kỹ năng thuyết phục, tuyên truyền… của họ nhằm gieo rắc tin giả về vaccine COVID-19.
Ví dụ như Quỹ Bảo Vệ Tự Do Sức Khỏe, một tổ chức phi lợi nhuận với quan điểm đề xướng sự lưỡng lự, hoài nghi đối với vaccine cũng như việc bắt buộc chích ngừa do chính phủ Biden đưa ra.
Vào Tháng Năm, 2021, tổ chức này thực hiện một chiến dịch quảng cáo trên mạng xã hội, nói rằng vaccine hoàn toàn không an toàn, không hiệu quả, gây ra nhiều cái chết và thương tổn cho người dân Mỹ – những cáo buộc không được chứng minh bằng khoa học.
Tổ chức này có quan hệ ràng buộc với nhiều nhóm chống đối vaccine khác, và có nhiều nỗ lực vận động hành lang chống lại việc bắt buộc chích ngừa nhằm “tôn trọng tự do cá nhân trong việc quyết định không chích ngừa đối với sức khỏe cho chính mình.”
-Có rất nhiều báo cáo cho thấy chính phủ nước ngoài gieo rắc tin giả về vaccine COVID-19 nhằm tạo hoang mang trong xã hội. Họ có thể là một phần của các chiến dịch chính trị mang tầm vóc lớn hơn nhằm làm suy yếu đối thủ hoặc tìm kiếm thế mạnh trong cạnh tranh về địa chính trị.
Một trong những quốc gia này là Nga. Năm 2020, Nga là nước đầu tiên chuẩn thuận vaccine COVID-19 với tên gọi Sputnik V. Tuy nhiên, Nga đã thực hiện rất nhiều chiến dịch lan truyền tin giả về sự an toàn và hiệu quả của vaccine do Phương Tây sản xuất.
Theo nhật báo The Wall Street Journal, Nga cũng gợi ý rằng việc phát triển vaccine của các nước Phương Tây, cụ thể là Mỹ, hoàn toàn mang động cơ chính trị và nằm trong nỗ lực chống phá vị trí của Nga trên chính trường thế giới.
Nỗ lực này không phải không có thành công nhất định, đặc biệt ở các nước đang phát triển, vốn còn hạn chế trong việc tiếp cận vaccine. Một số nước đã lựa chọn mua vaccine Sputnik V của Nga, thay vì vaccine do Mỹ sản xuất, như Argentina, Belarus, Hungary, Ấn Độ, và Mexico.
Nhưng họ xuyên tạc gì về vaccine COVID-19?
-Vaccine COVID-19 không an toàn.
“Đây là tuyên bố phổ biến nhất, cho rằng vaccine không được thử nghiệm chuyên sâu và có nhiều tác dụng phụ, nếu không muốn nói ảnh hưởng sức khỏe,” Bác Sĩ Quỳnh Kiều chia sẻ. “Đây chính là ngộ nhận lớn nhất khi tiếp xúc với bệnh nhân trong cộng đồng.”
-Vaccine COVID-19 làm biến đổi DNA.
“Đây là một tuyên bố sai lầm. Trên thực tế, mRNA không đi vào nhân tế bào, nơi chứa DNA, và do đó không thể thay đổi mã di truyền,” Bác Sĩ Ngô Bá Định giải thích. “Ngoài ra, lời đồn vaccine COVID-19 chứa chip dùng để theo dõi bệnh nhân tưởng chừng như là tin đồn khó tin và ngớ ngẩn nhất, nhưng lại được đồn thổi và rỉ tai nhau nhiều nhất.”
-Vaccine COVID-19 gây ra vô sinh.
Theo bác sĩ Clayton Châu, giám đốc Sở Y Tế Orange County, ông đã tiếp cận được một số nghiên cứu chứng minh lời đồn này hoàn toàn vô căn cứ. Ngược lại, theo vị bác sĩ này, các nghiên cứu cho thấy phụ nữ có thai, nếu chích ngừa COVID-19, sẽ được bảo vệ an toàn hơn có nghĩa là khó bị COVID-19, so với phụ nữ mang thai không chích ngừa.
Nhiều bậc cha mẹ cũng bị ảnh hưởng từ những lời đồn cho rằng vaccine COVID-19 chích cho trẻ em gây ra các tác dụng như viêm cơ hoặc vô sinh.
Thượng Nghị Sĩ Rand Paul (Cộng Hòa-Kentucky) hôm 23 Tháng Ba, tuyên bố không cho con ông chích vaccine COVID-19 vì sợ thành phần thuốc làm viêm cơ tim.
Ông Paul là bác sĩ mắt và là người phản đối mạnh mẽ các biện pháp phòng ngừa COVID-19.
Trong số các luận điệu xuyên tạc về vaccine COVID-19, có một điều đánh vào tâm lý của các bậc cha mẹ, đó là, liệu vaccine có hiệu quả và an toàn với trẻ con hay không. Qua nhiều cuộc phỏng vấn của phóng viên nhật báo Người Việt, rất nhiều phụ huynh trong cộng đồng Việt Nam ở Little Saigon bộc lộ nhiều phân vân, do dự khi phải quyết định cho con chích ngừa. Điều này sẽ được trình bày chi tiết vào kỳ sau. [đ.d.]
—
Liên lạc tác giả: [email protected]
