ORANGE COUNTY, California (NV) – Tuy có nhiều dự án phát triển, nhưng Orange County, nơi có đông đảo người gốc Việt, vẫn chưa đạt được mục tiêu xây nhà giá rẻ cho cư dân.
Theo báo mạng Voice of OC hôm 21 Tháng Sáu, lý do khiến Orange County chậm về mặt xây nhà giá rẻ là phải cân bằng giữa xây nhà để kiếm lợi nhuận và nhìn nhận việc “có nhà ở” là nhân quyền.
Tuy xây nhà bán theo giá thị trường đang phát triển ở quận hạt, nhưng xây nhà giá vừa phải cho cư dân có thu nhập thấp vẫn còn chậm.
Một vấn đề chính mà các nhà hoạt động kêu gọi xây nhà giá rẻ thường nhắc đến là tìm nguồn tài chánh để xây nhà giá rẻ vì những nhà đó không giúp các nhà đầu tư kiếm lời.
Orange County có mục tiêu là xây 2,700 chỗ ở cho nhiều cư dân đang có nguy cơ lâm vào cảnh vô gia cư từ đây đến năm 2025.
OC Housing Finance Trust cho biết đến Tháng Mười Một năm ngoái, quận hạt phải xây thêm 1,394 “chỗ ở hỗ trợ dài hạn” để giữ lời hứa cho mục tiêu được đưa ra vào năm 2018. Tuy xây được tổng cộng 2,634 chỗ ở mới, nhưng chỉ có 1,306 căn hộ được sử dụng để giúp đỡ cư dân có thu nhập thấp, chưa đạt được mục tiêu đã hứa.
Bà Elizabeth Hansburg, một nhà hoạt động về nhà ở và tổng giám đốc People for Housing OC, cho biết thuê chung cư rẻ hơn xây nhà và quản lý, và điều đó không tạo ra được động lực cho nhiều nhà đầu tư.
Ở Orange County, Cơ Quan Phát Triển Nhà Ở và Cộng Đồng cho biết những người có thu nhập dưới $80,000/năm đủ điều kiện để nhận trợ cấp về chỗ ở.
California Housing Partnership đưa ra báo cáo vào Tháng Năm, cho thấy một cư dân phải có lương $9,000/tháng, tức là hơn $51/giờ để có thuê nhà theo giá trung bình ở Orange County là hơn $2,600 mà không bị “tiền nhà đè nặng.”
Tổ chức này cho biết “tiền nhà đè nặng” có nghĩa là bỏ hơn 30% thu nhập vào tiền thuê nhà.
Một điểm mà các nhà hoạt động và các giới chức đang kêu gọi phát triển nhiều hơn đồng ý với nhau là giá nhà sẽ rẻ hơn nếu có nhiều nhà.
Thấy Orange County đang xây nhiều nhà hơn, một nhà hoạt động muốn biết các giới chức địa phương muốn xây những loại nhà nào.
Ông Cesar Covarrubias, tổng giám đốc Kennedy Commission, cho biết: “Hiện nay các thành phố đang xây nhà, 90% đến 95% thành phố đã vượt qua chỉ tiêu xây nhà của khu vực.”
Tuy nhiên, một điểm gây ra nhiều khác biệt là các thành phố có những quy định bắt các nhà đầu tư phải xây nhà giá rẻ để cân bằng với nhà giá thị trường như Irvine và Santa Ana, hoặc trả tiền cho thành phố đưa vào ngân sách cho nhà ở giá rẻ.
Ông Covarrubias cho hay trừ khi thành phố có quy định bắt xây nhà giá rẻ, các nhà đầu tư nhà theo giá thị trường sẽ không xây nhà cân bằng, và một ví dụ điển hình của quy định đó là thành phố Santa Ana.
Santa Ana có Quy Định Cơ Hội Nhà Ở, nhưng quy định từng gặp nhiều khó khăn như tranh cãi chính trị và bị thay đổi vài lần.
Vào năm 2020, thị trưởng đương thời là ông Miguel Pulido bỏ phiếu để nới lỏng quy định đó, giảm phí phát triển từ $15 xuống còn $5, cho rằng cần tạo động lực cho các nhà phát triển xây thêm nhà trong đại dịch.
Đến năm 2022, Hội Đồng Thành Phố Santa Ana bỏ phiếu để lật ngược lại quyết định của năm 2020, chỉ có các nhà thầu ghi danh xây được năm căn nhà và tăng lại phí phát triển, nhưng tính theo có bao nhiêu nhân viên có nghiệp đoàn đại diện làm việc cho dự án.
Những người ủng hộ quy định xây nhà giá rẻ của Santa Ana cho rằng nhà giá rẻ quan trọng hơn ý muốn của các nhà thầu, trong khi những người phản đối cho rằng quy định sẽ làm các nhà thầu không muốn xây nhà ở Santa Ana.
Sau khi thay đổi quy định vào Tháng Tư, 2022, Santa Ana nhận được nhiều đơn ghi danh xin xây nhà, trong đó có một dự án được thông qua với số tiền $2.2 triệu để xây nhà giá rẻ.
Tổ chức Habitat for Humanity of Orange County muốn xây ba tòa nhà, trong đó có sáu nhà giá rẻ. Mỗi nhà giá rẻ đó có ba phòng ngủ, phòng khách, nhà bếp, ga ra chứa được hai xe hơi.
Vừa qua, hai tổ chức bất vụ lợi mới động thổ một dự án $30 triệu, tạo ra được 47 căn hộ giá rẻ ở Santa Ana và sẽ xây xong vào cuối năm 2024.
Không chỉ có người thuê nhà, nhà giá rẻ còn ảnh hưởng đến chủ nhà hay chủ đất.
Ông Chip Ahlswede, phát ngôn viên Hiệp Hội Chung Cư Orange County, cho biết nhà giá rẻ là một điều luôn được quan tâm vì hiệp hội này biết thế hệ trẻ mua nhà được rất khó và cần có giải pháp.
Về quy định bắt các nhà đầu tư xây nhà giá rẻ, ông cho rằng đó là một giải pháp tốt nếu áp dụng ở những nơi đông dân, giúp họ xây được nhiều nhà hơn, vẫn kiếm lời được.
Ông Ahlswede còn cho rằng vấn đề này không thể nào chỉ sử dụng một giải pháp được, và một thứ ông đang thấy có nhiều tiềm năng là nhà xây thêm, hay ADU, đang được một số thành phố như Yorba Linda áp dụng.
Tuy vậy, giải pháp đó cần một số cải cách về bảo vệ môi trường để vừa làm được điều vừa xây thêm đủ nhà giá rẻ cho cư dân.
Các nhà hoạt động cho biết đầu tư xây nhà vẫn gặp nhiều rào cản như không có sự giúp đỡ về mặt chính trị và không có động lực để các nhà đầu tư xây nhà giá rẻ. (TL) [kn]
