Bài: Thái Lâm
Ngũ Quan (Giám Sát Quan), Lục Giác (Thị Giác) và Trí Tuệ-Trí Nhớ
Bác Học Albert Einstein nói: “Sự thành công chỉ nhờ 1% của trí thông minh, nhưng 99% là nhờ sự cần cù.” Chính sự cần cù, siêng năng mà ta có thể học, nhớ và tạo ra những ứng dụng.
Trí nhớ là một chức năng của não rất quan trọng trong việc hình thành tâm lý và phát triển trí tuệ, phần lớn nhờ vào quá trình lập đi lập lại (sự cần cù). Nếu không có trí nhớ thì sẽ không có kiến thức và kinh nghiệm, cũng không có sự phát triển về nhân cách, con người và xã hội. Nói cách khác, trí nhớ chính là nền tảng giúp loài người phát triển như ngày nay.
Não hình thành trí nhớ bằng nhiều giai đoạn khác nhau. Giai đoạn thứ nhất gọi là “sensory memory” (trí nhớ cảm nhận) qua các giác quan, đó là lúc hình ảnh, sự việc, âm thanh được ghi nhận.
Sau khi được lập lại vài lần sẽ trở thành giai đoạn 2 “short-term memory,” (trí nhớ ngắn hạn) nơi đây tất cả được ghi thành một vài vệt mờ trên não.
Nếu vệt mờ này được lập đi lập lại bằng cách nhìn, nghe hoặc sờ mó thì sẽ trở thành “long-term memory” (trí nhớ dài hạn). Trí nhớ dài hạn rất cần thiết đối với mọi lứa tuổi, đặc biệt là lứa tuổi học sinh. Trí nhớ dài lúc được phân loại và cất vào các tủ chứa để có thể xuất nhập khi cần thiết (Xin xem các hình dưới)
Photo courtesy of Google.
Sau đây chúng ta sẽ phân tích từng bước của quá trình nhớ:
Ðể hình thành trí nhớ, trước tiên não phải thu nhận hình ảnh, sự việc, âm thanh và thông tin bằng năm giác quan khác nhau. Năm giác quan đó gồm:
Mắt (Giám sát quan): ghi nhận thông tin bằng hình ảnh.
Lông mày (Bảo thọ quan): bộc lộ sức khỏe và tuổi thọ của một người.
Lỗ tai (Thám thính quan): ghi nhận thông tin bằng âm thanh.
Lỗ mũi (Thẩm biện quan): cho biết cách xử thế của một người. Miệng (Xuất nạp quan): cho biết khả năng diễn đạt của một người.
Bên cạnh đó, não còn ghi nhận thông tin bằng lục giác (sáu giác quan), gồm có:
Thính giác: nghe. Thị giác: nhìn. Khứu giác: ngửi. Vị giác: lưỡi, Xúc giác: Da và Giác quan thứ sáu: khả năng cảm nhận, tiên tri việc xắp xắp xảy ra.
Có thể nhận thấy trong những cơ quan ghi nhận thông tin vừa kể trên thì mắt (Thi giác) đóng vai trò rất quan trọng. Ðó là lý do tại sao người xưa có câu: “Trăm nghe không bằng một lần thấy.” Lấy một ví dụ dễ hiểu là khi nghe nói về một món ăn ngon, hoặc về một đồ vật nào đó, thì quý vị có thể nghe nói về chúng nhiều lần nhưng không có khái niệm gì rõ ràng, cho tới khi được tận mắt nhìn, tận tay sờ mó hoặc được nếm thử thì mới có cảm nhận sâu sắc hơn và nhớ lâu hơn. Vì thế “Trăm thấy không bằng một lần sờ” và “Trăm sờ không bằng một lần thực hành.” Ðó chính là quy luật của Luyện Tập Trí Nhớ.
Ngoài ra, còn một loại trí nhớ nữa gọi là Image Memory hoặc Photographic Memory (trí nhớ hình ảnh). Rất nhiều người có trí nhớ đặc biệt tốt vì họ có trí nhớ hình ảnh từ khi mới ra đời. Ðôi mắt của họ hoạt động như một chiếc máy thu hình, chúng thu nhận hình ảnh thật chi tiết rồi phóng hình ảnh đó vào não như một chiếc máy chiếu phim rọi lên tường. Nhờ đó mà người có trí nhớ hình ảnh có thể lập lại cả một dãy số dài sau chỉ một lần liếc sơ qua.
Photo courtesy of Google.
Nhiều thắc mắc liệu họ có thể luyện tập trí nhớ hình ảnh được không? Câu trả lời là có. Cách luyện đơn giản như sau: Hãy tập trung quan sát một món đồ vật ưa thích. Nhìn cho thật kỹ rồi nhắm mắt, hình dung lại đồ vật đó. Mới đầu chỉ cần “vẽ” lại chi tiết đơn giản chung chung, dễ nhớ. Sau đó lần lượt ghi nhận và tái hiện lại những chi tiết nhỏ và đặc biệt hơn. Làm như vậy cho tới khi nhắm mắt mà vẫn hình dung đồ vật đó rõ ràng, khi đó là ta đã thành công trong việc lập được trí nhớ dài hạn, rất tốt cho học tập.
Tuy nhiên, bên cạnh lợi điểm, trí nhớ dai cũng có mặt hại là làm cho trí não mệt mỏi vì phải chứa quá nhiều thông tin. Nhiều người có trí nhớ hình ảnh than phiền họ muốn quên bớt đi, và đặt câu hỏi là có cách nào xóa đi trí nhớ graphic không? Câu trả lời là có thể. nhưng phải trải qua quá trình luyện tập theo hướng ngược lại: Mỗi lần nhắm mắt là cố xóa bớt một số chi tiết cho tới khi xóa hoàn toàn hình ảnh muốn quên đó đi. Alzheimers là một dạng bệnh lý mất trí nhớ, chứ không phải chúng ta chủ động xóa ký ức.
Từ sự việc trên, có thể hình dung bộ não như một chiếc hũ có sức chứa giới hạn. Mỗi ngày hũ nhận đầy thông tin ngắn hạn, hũ sẽ tự làm sạch bằng cách chuyển những số thông tin cần thiết vào kho dự trữ là trí nhớ dài hạn, sau đó xóa đi những dữ liệu không quan trọng. Vậy thì xóa dữ liệu bằng cách nào? Cách tốt nhất là có một giấc ngủ ngon. Bộ nhớ chỉ cần một giấc ngủ ngon là đã được phục hồi. Sau nhiều giờ học bài, các cháu học sinh nên ngủ khoảng 5, 10 phút. Sau khi làm sạch bộ não thì học sẽ hiệu quả hơn.
Thống kê cho biết những bé thức quá khuya thường học không hiệu quả bằng những bé biết chia giờ ra ngủ và làm việc điều độ. Các bé ngủ 8 tiếng trở lên thường làm toán nhanh hơn những bé thức quá khuya. Nên biết hai kẻ thù đáng sợ của trí nhớ là: thiếu ngủ và lo âu hoảng sợ. Càng mất ngủ, càng mệt mỏi, càng lo âu hoảng sợ thì càng học kém. Ðể củng cố trí nhớ, các chuyên gia khuyên các bé nên học trong một môi trường im lặng cao độ và không nên làm việc liên tục mà phải theo quy luật 20-20-20. Tức là sau 20 phút đọc sách thì nhìn xa ra ngoài 20 feet khoảng 20 giây để mắt được nghỉ ngơi. Tuy nhiên, các bác sĩ Nhãn Khoa đưa ra 1 quy luật mới thay thế 20-20-20, là sau 45 phút đọc sách thì nhìn xa ra ngoài hơn 30 feet khoảng 15 phút để mắt được nghỉ ngơi toàn vẹn hơn và cũng để cất thông tin vào bộ nhớ dài.
Photo courtesy of Google.
Giống như mắt, bộ não cũng sẽ kiệt sức sau nhiều giờ làm việc liên tục. Trong thời gian làm việc, nếu ngồi quá lâu thì máu huyết sẽ không lưu thông. Khi tập trung quá, máu sẽ dồn lên não, oxy ứ đọng trên đó sẽ biến thành carbonic, rất hại cho não. Do vậy sau một thời gian, phải vươn vai đi bộ hoặc tập thể dục nhẹ để mang máu đi toàn thân, thay oxy mới để giúp não sáng suốt hơn.
Ngoài ra, nên liên hệ trí tưởng tượng với những câu chuyện vui thì sẽ kích thích trí nhớ nhiều hơn. Cách học sáng tạo là khuyến khích các bé đặt ra câu chuyện vui có liên quan với con số như cách hát vè lô tô trong các hội chợ ngày xưa sẽ giúp bé nhớ rất dai.
Một thắc mắc thường gặp là ăn uống có cải thiện trí nhớ không? Câu trả lời là có. Khảo cứu trên ba nhóm người: nhóm thứ nhất dùng Omega 3, nhóm thứ hai ăn dầu cá và ăn ít đường, nhóm thứ ba uống giả dược. Sau 6 tháng thì nhóm một và hai có trí nhớ tốt, trong khi nhóm thứ ba không có các dụng gì cả. Suy ra dầu cá (FISH OIL) và nhất là dầu tép (KRILL OIL) rất lợi cho trí nhớ. Tuy nhiên vẫn còn nhiều chi tiết cần biết về thức ăn uống, chúng tôi sẽ có một buổi nói chuyện kỹ hơn về đề tài này.
Photo courtesy of Google.
Một thắc mắc nữa là gần đây nhiều trường học sử dụng thiết bị điện tử như computer, iPad để giảng dạy. Như thế thì có hại hay có lợi cho việc học. Xin thưa vừa có lợi vừa có hại. Computer và Ipad giúp học sinh truy cập thông tin nhanh hơn, trả lời câu hỏi homework nhanh hơn, nhưng bé sẽ dễ trở nên lệ thuộc và dễ sa đà vào những trò chơi khác ngoài lề. Mặt khác dùng máy tính, iPhone, iPad quá lâu, quá gần, và trong bóng tối thì sẽ khiến bé có độ sẽ lên độ nhanh hơn.
Ngoài ra, các nghiên cứu mới nhất cho thấy có một loại ánh sáng xanh (Blue Light) trong thiên nhiên lẫn trong nhà đều gây hại cho mắt. Loại ánh sáng này trong đèn vàng, đèn halogen đều có và dễ tăng cườm mắt và phá hủy chậm rãi võng mạc đối với các bé. Do đó lạm dụng computer, iPhone, iPad sẽ khiến mắt bị thoái hóa võng mạc lão hóa sớm. Với một đôi mắt kém thì bé sẽ không thể ghi nhận hình ảnh vào não được, mọi lời giảng của thầy cô đều mờ nhạt. Hậu quả là khả năng học tập của bé sẽ rất kém.
Xin nhắc lại, đeo mắt kính sẽ làm cho mắt vẫn bị tăng độ. Trong khi mắt trẻ em còn thay đổi theo độ lớn của chúng, thì mắt kính và contact lens đều không giữ được độ, trừ có phương pháp Ortho-K là giữ độ hiệu quả và giúp bé có cặp mắt sáng rõ 20/20 và học ngày một giỏi hơn.
Mọi thắc mắc xin liên lạc văn phòng Bác Sĩ James Trương, OD, Fellowship Orthokeratologist. (Hội viên cao cấp nhất của Hiệp Hội Ortho-K Hoa Kỳ).
Quý vị có thể xem lại tất cả các bài viết cũ, nghe lại các talkshow và xem các video talkshow cũ trên trang nhà của Bác Sĩ James Trương là www.BACSIMAT.com hoặc www.IOrthoK.com
Chúc Mừng Năm Mới 2016 (Bính Thân)
EYE CARE OPTOMETRY FV
11075 Warner Ave, Fountain Valley, CA 92708
(Góc đường Warner & Euclid, trong khu chợ Stater Bros, đối diện bệnh viện Fountain Valley, cạnh Phở Kim Quy)
Phone: 714-418-9607
Mở cửa 7 ngày một tuần
Mon-Sat: 10AM-7:00PM
Sun: 11AM-3PM
