Phạm Ðình
Ở trong xe có một thành phần ít khi được dùng tới, đó là cái “thắng tay” (Hand Brake), cũng còn mang những tên khác như Parking Brake, hoặc Emergency Brake. Có những người suốt cả một đời xe chẳng bao giờ dùng tới nó, cho đến ngày bán xe vào nghĩa địa, vẫn chưa hiểu nó có mặt ở đó làm gì. Ít dùng như vậy thì có phải là thừa hay không?
Biết sử dụng thắng tay trong trường hợp xe xuống dốc như thế này giúp không đụng vào xe phía trước, nếu thắng chân bị trục trặc. (Hình minh họa: Jeff Pachoud/AFP/Getty Images)
Có người bảo nó giống cái ruột thừa, chẳng được việc gì, ngoài sự có mặt để lúc nào đó lên cơn đau cho bệnh viện đè ra cắt bỏ. Có anh thợ máy lại bảo, nó giống như cặp vú đàn ông, đã bé tí xíu không giống ai mà lại chẳng đẹp bằng “người ta”. Ví von kiểu đó Phạm Ðình này xin chịu vì hoàn toàn không có kiến thức về cơ thể học. Nhưng bảo rằng cái thắng tay hoàn toàn vô dụng thì không đúng.
Trước tiên nó có mặt để đáp ứng qui định về an toàn của luật pháp. Sau nữa nếu sử dụng đúng cách, thắng tay có thể là phương tiện cứu mạng người tài xế, và trong nhiều trường hợp khác, nó có thể cứu được một bộ phận rất quan trọng trong xe là hệ thống hộp số.
Thắng tay ở đâu?
Trong đa số kiểu xe, thắng tay là một cái cần “ngỏng” lên ngay bên hông phải của tài xế, trong cùng một khoang với cần hộp số (transmission lever). Trong một số kiểu xe khác, thì thắng tay lại là một cái cần ở trước mặt tài xế. Nhưng dù ở vị trí nào chăng nữa thì khi muốn sử dụng, người ta chỉ việc đưa tay phải ra là nắm ngay được “chàng”.
Sau nữa, cũng cần phải phân biệt nó với thắng chân là bộ phận chúng ta dùng chân để đạp (brake pedal). Khác với thắng tay, thắng chân lại rất được trọng dụng và được “đạp” rất thường xuyên. Có người đã tẩn mẩn tính ra rằng chỉ cần đi một đoạn đường ngắn chừng một nửa dặm, bạn đã phải đạp thắng tới 535 lần. Nếu bạn cho rằng con số đó là không đúng thì lần sau ngồi trên xe bạn thử tính lại xem nhé. Nhưng cẩn thận, đừng phân tâm vào việc đó quá, kẻo lại đụng xe!
Công dụng của thắng tay
Quan trọng hơn, đó là phải xem đến công dụng của thắng tay. Như trên đã nói, thắng tay nếu được dùng đúng cách có thể cứu mạng người và cứu mạng xe.
1. Cứu mạng người: Gặp trường hợp nguy cấp mà thắng chân không work thì cái gì sẽ xảy ra? Tại nạn! Và kéo theo tai nạn có thể là mạng người. Nhưng biết sử dụng thắng tay đúng cách thì có thể sẽ tránh được tai nạn và bảo toàn được tính mạng. Và chính vì cái công lao hãn mã này mà thắng tay cũng được gọi là “thắng cứu nguy” (Emergency Brake). Vậy bạn nhớ nhé: Khi gặp nguy hiểm mà thắng chân không work, thì bạn có thể dùng thắng tay để hãm đà xe di chuyển khiến chiếc xe ngưng lại và tránh được tai nạn trong gang tấc.
Tuy nhiên, kéo thắng tay lúc xe đang chạy mà không biết cách, chiếc xe sẽ không đứng lại một cách bình thường mà xe sẽ đứng lại một cách đột ngột, rồi xoay ngang, hoặc được “bê” đi ngoài tầm kiểm soát của bạn, và đưa bạn vào một tình thế cũng nguy hiểm không kém. Cùng với toàn bộ hệ thống thắng có thể bị hư hại. Chính vì thế, tài xế được khuyên chỉ dùng thắng tay lúc xe đang lăn bánh trong những trường hợp thực sự Emergency, nếu không dùng thì sẽ lâm vào một hoàn cảnh bi đát hơn, thậm chí có thể chết người hoặc thương tật nặng.
2. Cứu mạng hộp số: Sau khi dừng xe lại, một điều mà tất cả các tài xế phải làm là kéo cần gạt số về chữ P (Parking), tắt máy xe, rồi mới yên tâm đi ra. Nhưng nói đúng sách vở thì làm như vậy chưa thể yên tâm. Bởi vì, trong tư thế này, chiếc xe dừng lại được một chỗ là nhờ 2 yếu tố: Máy đã tắt, không có lực đẩy; và hộp số đã bị gài ở vị thế Parking. Nhưng nếu một xe khác chạy ngang húc vào thì sao? Chiếc xe sẽ bị đẩy đi! Nếu chiếc xe lại đậu trên một triền dốc thì ngoài sức đẩy của xe đối phương, còn có sức kéo của trọng lực, cái xe nạn nhân lại càng bị đẩy mạnh hơn nữa. Trong một số trường hợp, nếu sức húc quá mạnh, bậc số Parking có thể bị xúc ra, làm hư hộp số.
Nếu trước khi bước ra khỏi xe, người tài xế còn gài thêm thắng tay thì xe sẽ có thêm một lực cản giúp nó trụ lại để khỏi bị đẩy khỏi vị trí khi có lực bên ngoài tác dụng, chẳng hạn như xe khác húc trúng, chứ không phải chỉ trông cậy vào bậc số “parking” mà thôi. Trong trường hợp đó, chiếc xe sẽ được tăng cường sức trụ và bộ hộp số có thể không bị hư. Chính bởi cái công dụng tăng cường sức cản khi xe đậu, nên thắng tay bây giờ lại được gọi là Parking Brake. Và cái thắng tay Parking Brake rất nên được dùng mỗi khi đậu xe, nhất là khi đậu xe trên triền dốc. Với điều kiện bạn phải biết đến sự việc sau đây.
Phản tác dụng
Phản tác dụng tức là làm không được việc, thay vì giúp ích lại gây hại. Thắng tay đã giúp chúng ta được 2 việc lớn kể trên, thì đã đủ để biện minh cho sự hiện diện của nó rồi. Như vậy nếu nói phản tác dụng thì chắc là nói về ai khác. Quả vậy, nói phản tác dụng tức là nói về chúng ta, và cái bản tính quên sót có thể biến một bộ phận có ích thành có hại. Số là như thế này.
Trong cả hai trường hợp trên – ngăn cản một tai nạn lớn hơn xảy ra khi xe đậu trên dốc, bị đụng trong lúc đã đậu lại, hoặc để thay thế khi hệ thống thắng chân bị hư trong lúc sắp xảy ra tai nạn chết người – thắng tay đã xuất hiện trong tư thế cứu tinh, nhưng phải thành thật nhận rằng đó là những trường hợp hi hữu, ít xảy ra, nên thắng tay vì thế ít có cơ hội thi thố tài năng. Nhưng nếu chỉ quên một lần thôi thì thắng tay sẽ “giúp” bạn gây cho cái xe một sự đau khổ cực kỳ!
Là vì, khi đã gài thắng tay thì chúng ta phải nhớ thả nó ra trước khi cho xe lăn bánh. Nếu quên không thả, bạn vẫn có thể nổ máy, xe vẫn lăn bánh trong khi bố thắng VẪN tiếp tục chà áp vào bánh xe. Như vậy làm sao bố thắng không tổn hại? Và máy xe chạy trong lúc bị kềm hãm còn dẫn đến nhiều thiệt hại khác!
Khổ một nỗi là không giống như thắng chân, khi tài xế nhắc chân lên là thắng tự nhả, đối với thắng tay thì khác, nó không tự nhả ra, mà người tài xế phải nhớ để thả ra trước khi cho xe lăn bánh. Nhưng bảo người tài xế phải nhớ thì chẳng thà đổ tội cho cái thắng tay còn hơn! Là vì là con người, chúng ta chỉ nhớ khi bắt buộc phải nhớ. Trong trường hợp này, xe vẫn chạy bất kể thắng tay có được nhả ra hay không, thì tại sao lại không quên?
Chính vì thế, có người chủ trương cứ việc bỏ luôn cái thắng tay, khỏi cần dùng tới nó làm gì để khỏi đặt ra vấn đề quên quên nhớ nhớ. Nhưng nói như vậy thì chúng lại trở về điểm ban đầu – công nhận cái thắng tay là hoàn toàn thừa thãi – mà nhiều chuyên viên bảo trì cho là không chính xác. Như vậy thì làm sao? Có cách nào để khai thác tối đa công dụng của thắng tay mà không sợ đưa đến phản tác dụng hay không? Chúng ta sẽ bàn đến chuyện này trong tuần sau.
Phạm Ðình
Xe lột dên, xe kêu lóc cóc, xe rỉ nhớt&.? Xin xem Cẩm Nang Bảo Trì Tập III đã phát hành. Cùng với Tập I, Tập II, mỗi tập $6.00+$2.00 cước phí. Money Back Guarantee 3 tháng. Gửi cheque hoặc tiền mặt cho Phạm Ðình, PO Box: 9255, Fountain Valley, California 92728 – 9255. Tel: 714-837-1935. Cho biết điện thoại và email, nếu có. Có thể hỏi tại nhà sách Tú Quỳnh 714-531-4284; hoặc Tự Lực 714-531-5290.
