Cuộc chạy đua về Hệ Ðịnh Vị Toàn Cầu – GPS

 


Hà Tường Cát/Người Việt


 


Ngày 27 tháng 12 vừa qua, Trung Quốc loan báo khai trương hệ thống dẫn đường qua vệ tinh nhân tạo (satellite navigation system), gọi tên là “Bắc Ðẩu”, sẽ có thể là đối tác cạnh tranh về thương mại và làm giảm bớt sự lệ thuộc vào hệ định vị toàn cầu (GPS) của Hoa Kỳ.



Mô hình vệ tinh GPS thế hệ II-F, phóng lên quỹ đạo năm 2010. (Hình: Wikipedia/NASA)


Hiện nay Bắc Ðẩu mới chỉ hoạt động cung cấp dịch vụ tại Trung Quốc và vùng phụ cận, sẽ được mở rộng dần dần để dự trù tới năm 2020 có thể bao phủ toàn cầu, khi đã đưa lên không gian đủ số khoảng 30 vệ tinh cần thiết cho hệ thống.


GPS là hệ thống dẫn đường đầu tiên dùng vệ tinh, do Hoa Kỳ phát triển từ năm 1973 và qua nhiều cải tiến kỹ thuật mới đạt đến mức hoàn chỉnh ngày nay để cho toàn thể mọi nước trên thế giới có thể sử dụng tự do. Hiện nay hệ thống GPS có 24 vệ tinh và 3 vệ tinh phòng hờ, vệ tinh đầu tiên phóng năm 1989 và vệ tinh thứ 24 năm 1994.


Xác định vị trí là nguyên tắc mà hầu hết mọi người đều hiểu qua hình học cổ điển, được gọi là phép tam giác đạc (triangulation) đã áp dụng vào việc vẽ bản đồ từ hàng trăm năm trước. Trên mặt phẳng, hay trên mặt đất, vị trí của một điểm sẽ hoàn toàn xác định được nếu biết khoảng cách đến 3 điểm chuẩn, còn trong không gian thì cần phải 4 điểm chuẩn.


Những điểm chuẩn bây giờ là vệ tinh trên quỹ đạo, và khoảng cách tính bằng thời gian sóng vô tuyến điện đi giữa máy thu tín hiệu GPS và vệ tinh. Trong cùng một thời điểm, tọa độ của một điểm sẽ được xác định nếu xác định được khoảng cách từ điểm đó đến 4 vệ tinh.


Nguyên tắc có vẻ đơn giản nhưng thực tế áp dụng lại rất phức tạp, vì vệ tinh GPS không đứng yên một chỗ trên bầu trời (nói cách khác, không phải là những vệ tinh địa tĩnh) và vận tốc của sóng điện từ bằng vận tốc ánh sáng hay 300,000 km một giây, do đó thời gian đi từ vệ tinh đến máy thu GPS là hết sức nhỏ, cần phải có đồng hồ chính xác tới 1 phần triệu giây mới tính ra được. Do đó một bộ phận quan trọng nhất mà vệ tinh GPS phải có là đồng hồ nguyên tử. Với trình độ khoa học hiện nay và qua nhiều lần cải tiến, GPS thế hệ hiện nay có thể cho vị trí chính xác đến 4 mét hay ít hơn.


GPS thuộc quyền quản lý của chính phủ Hoa Kỳ, ban đầu chỉ dành cho các mục đích quân sự, nhưng từ năm 1980 chính phủ Mỹ cho phép sử dụng trong dân sự. GPS hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, mọi nơi trên Trái Ðất, 24 giờ một ngày và miễn phí. Trước kia, vào thời kỳ Chiến Tranh Lạnh, người ta lo ngại rằng đối phương có thể sử dụng vào mục đích quân sự để tấn công, chẳng hạn như bắn hỏa tiễn đến Hoa Kỳ. Do đó nếu không phải là các cơ quan chính quyền trọng yếu hay giới quân sự Hoa Kỳ thì chỉ được sử dụng với mức độ chính xác bị làm giảm bớt. Tổng Thống Bill Clinton ký sắc lệnh hủy bỏ biện pháp hạn chế từ tháng 5 năm 2000, vì giới quân sự Hoa Kỳ có kỹ thuật để ngưng cung cấp dịch vụ GPS trong một khu vực nào đó nếu cần.


Chùm 24 vệ tinh được phân phối sao cho ở bất cứ nơi đâu các máy thu GPS cũng có có thể nhìn thấy tối thiểu 4 vệ tinh vào bất kỳ thời điểm nào. Mỗi vệ tinh xoay xung quanh Trái Ðất ở độ cao 20,200 km trong một mặt phẳng cố định hướng về một ngôi sao, và không quay theo Trái Ðất. Mỗi ngày thiên văn, ngắn hơn ngày mặt trời 4 phút, vệ tinh đi 2 vòng quỹ đạo nghĩa là mỗi vòng hết 11 giờ 58 phút. Vệ tinh có hệ thống tự điều chỉnh bằng những hỏa tiễn nhỏ để giữ nguyên trạng không thay đổi quỹ đạo.


Trung bình khoảng 10 năm vệ tinh GPS không hoạt động được đầy đủ với những điều kiện như vậy và phải thay thế. Như vậy GPS là một hệ thống rất tốn kém, nhiều chục tỷ dollars bao gồm chế tạo, phóng vệ tinh và điều hành hoạt động. Từ khi có vệ tinh nhân tạo, người ta đã nghĩ và biết cách dùng làm phương tiện xác định tọa độ, hướng dẫn máy bay, tàu bè hay xe cộ. Nhưng trong nhiều năm, hệ thống hướng dẫn bằng các trạm vô tuyến đặt trên mặt đất, cũng gọi là vô tuyến đăng, phát minh trong Thế Chiến II, vẫn tiếp tục được cải tiến để sử dụng vì hệ thống GPS quá tốn tiền. Chỉ đến khi trở thành một nhu cầu quân sự thiết yếu trong giai đoạn cao điểm của Chiến Tranh Lạnh, Quốc Hội Hoa Kỳ mới chấp thuận ngân sách khổng lồ cho Bộ Quốc Phòng thành lập hệ thống GPS.


GPS cần thiết để xác định vị trí cho các tàu ngầm nguyên tử Hoa Kỳ khi phóng hỏa tiễn Polraris đi, cho các hỏa tiễn chiến lược đặt trên xe di động, và cho việc phòng thủ chống hỏa tiễn tấn công của đối phương. Dần dần GPS được dùng để hướng dẫn mục tiêu cho máy bay oanh tạc, hỏa tiễn và cả các loại bom cổ điển. Trong chiến tranh Việt Nam, B-52 thả bom trải thảm theo kiểu từ thời Thế Chiến II và những trái bom rơi tự do. Nhưng từ chiến tranh vùng Vịnh và chiến tranh Afghanistan, mỗi trái bom thả từ B-52 có gắn bộ phận hướng dẫn bằng GPS đánh xuống những tọa độ đã được định sẵn. Ngày nay máy bay dân sự hay tàu biển đều được hướng dẫn bằng GPS và GPS là một dụng cụ quen thuộc cho người lái xe tìm lộ trình, báo trước những trở ngại bất thường, v.v.


Nga là quốc gia thứ nhì thiết lập hệ thống GPS, mang tên GLONASS (Global Navigation Satellite System), nghiên cứu từ 1976 và hoạt động từ 1982, lúc đầu chỉ cho mục đích quân sự. Tới 1955 GLONASS mới có đầy đủ vệ tinh để phủ sóng vô tuyến trên toàn thể Trái Ðất. Tuy nhiên những vệ tinh GLONASS thế hệ đầu tiên chỉ hoạt động được 3 năm, như vậy để hệ thống lúc nào cũng có thể hoạt động đầy đủ với 24 vệ tinh, mỗi năm phải phóng thêm 2 vệ tinh. Thời kỳ sau khi Liên Xô sụp đổ 1989-1999, chương trình không gian Nga thiếu ngân sách và do đó tới 2001 chỉ còn 6 vệ tinh sử dụng được.


Trong hai nhiệm kỳ của Tổng Thống Vladimir Putin, hệ thống được cải tiến nhiều, nhưng vì thất bại trong một số lần phóng vệ tinh, tới 2010 GLONASS-K mới cung cấp dịch vụ đầy đủ trên toàn nước Nga và tháng 10 năm 2011 trên toàn thế giới. Năm 2010, ngân sách dành cho GLONASS chiếm 1/3 ngân sách chương trình không gian của Nga.


Trung Quốc gần đây đã lên hàng ba trong cường quốc không gian, sau Hoa Kỳ và Nga, khi đưa được người lên quỹ đạo và bây giờ cũng là nước thứ ba có hệ thống hướng dẫn bằng vệ tinh. Tuy nhiên hệ thống Bắc Ðẩu mới chỉ cho được tọa độ chính xác tới 25 mét và theo dự tính tới cuối năm 2012 sai số sẽ còn 10 mét.


ESA, Cơ Quan Không Gian Âu Châu khởi sự thành lập hệ thống hướng dẫn bằng vệ tinh sử dụng tự do, mang tên Galileo, năm 2003, và dự trù sẽ hoạt động từ 2012. Nhưng đến nay sau nhiều trì hoãn, dự tính tới 2014 mới bắt đầu hoạt động được và tới 2019 sẽ hoàn thành đầy đủ, phủ sóng trên toàn thế giới.


Ấn Ðộ và Nhật Bản là hai nước sau cùng có kế hoạch tương tự nhưng trong giai đoạn đầu sẽ chỉ cung cấp dịch vụ cho nội địa và khu vực phụ cận. Nếu không có trở ngại gì khác, vệ tinh hướng dẫn đầu tiên của Ấn Ðộ, trị giá $304 triệu, sẽ được phóng lên quỹ đạo năm 2013. (H.C.)

Châu Long (Kỳ 29)


LGT: Lưu Bình – Dương Lễ là một truyện cổ tích quen thuộc của người Việt Nam, đã được dựng thành những vở chèo, tuồng, và kể lại qua 788 câu thơ lục bát. Nhà văn Mai Khanh đã tiểu thuyết hóa thành truyện Châu Long, mà Người Việt hân hạnh giới thiệu cùng quý vị độc giả trên trang báo và mạng Người Việt Online.


 


Kỳ 29


 


Gã thiếu niên đợi Lễ thở ra hết khói trả lại điếu, mới hỏi:


– Anh ở xa mới về làng à… tôi chưa gặp anh bao giờ.


– Vâng, tôi mới ở xa về thăm mấy người bà con, mà sao cái gì cũng thay đổi cả, ngày xưa, mùa này, bao nhiêu các bà, các cô ra nhổ cỏ, bón xới cây, năm nay chắc các cô ấy đi lấy chồng hết cả rồi.


Gã ấy tên là Lương! Chép miệng nói: Mỗi năm mỗi tuổi, như đuổi xuân đi! Các cô ấy… cô thì đi lấy chồng, con bồng, con bế, cô thì đã góa bụa, cô thì vì hoàn cảnh bắt buộc phải rời quê hương… nói đến đây, Lương nhìn lên trời, mấy đám mây theo gió bay từ từ qua làng… anh nghĩ, không biết đám mây này sẽ bay tới đâu?… Xa vào đâu?… rồi tan rã!


Lễ hỏi:


– Anh là người làng Kim Dôi?


– Không! làng Ngọc Dôi!


Một hy vọng trong tim Lễ.


– Ngày xưa tôi có làm giúp cho một bà ở làng Ngọc Dôi, bà ta tên là… Vờ ngẫm nghĩ…


Lương vội nói:


– Bà Tú phải không?


Giá có một mình Lễ đã reo lên, xong cố làm vẻ tự nhiên.


– Vâng, đúng bà Tú Châu, có cô con gái tên Châu Long, anh cũng quen à? Bà tử tế với tôi lắm, cô con gái thật dễ thương. Không biết bà Tú đi đâu, mà hôm tôi về làng có rẽ vào chào bà… thì nhà đóng cửa, có vẻ bỏ hoang, anh có biết mẹ con bà dọn nhà đi đâu không?


Lương không biết Lễ, khi Lễ làm việc cho bà Tú, vì ít khi mẹ con bà Hậu đến chơi nhà bà Tú, vì cả hai gia đình cùng bận việc đi làm để sinh sống, Lễ thì sau khi làm việc còn phải đi học ở nhà cụ Ðồ ở làng bên, mà Lễ cũng không bao giờ tò mò hỏi đến họ hàng nhà bà Tú!


Lương ngắm Lễ từ đầu đến chân… biết không phải là tay sai của ông Lý, hay ông Huyện dò tìm Châu Long.


Dắt tay Lễ đến sau bụi ruối, cho đỡ bị gió lạnh, rồi kể hết đầu đuôi chuyện gia biến của mẹ con Châu Long.


Bà Tú đã mất gần năm nay… trước khi chết, bà ốm liệt giường, Châu Long phải nghỉ chợ ở nhà, tiền hết, mẹ ốm, nó phải bán hết ruộng vườn, nhà cửa.


Mộ bà Tú không xa lắm, nếu anh muốn, ta sẽ đến thắp hương, khấn bà phù hộ cho Châu Long.


Lòng Lễ đau như cắt. Trời ơi! Bà Tú đã xa lánh cõi trần, anh về đây muộn quá! Anh muốn òa ra khóc, xong cổ anh nghẹn ngào…


– Thế Châu Long ở đâu?


Lưỡng lự hồi lâu… Lương nói:


– Nàng đi tìm người cô họ trong kinh thì phải!


Lễ đoán ngay là Châu Long đi tìm mình, một phút còn ở đây… là một ngày xa Châu Long, anh muốn mọc cánh, bay cao vào kinh tìm nàng… mà kinh thành rộng rãi, bao la… kẻ hiền thì ít… người dữ thì nhiều. Châu Long của anh ra đi từ gần một năm nay! Nàng ở đâu? đã tới kinh đô… hay còn lưu lạc nơi nào?


Tấm thân bồ liễu, vì anh mà phải chịu bao nỗi đắng cay. Nếu anh thi đậu khoa trước… nếu anh không đi tìm Lưu Bình, có phải anh đã về trước khi gia đình của Châu Long tan nát!


Con tạo khắt khe! Trời già độc địa sinh ra bao điều rắc rối, cản trở duyên anh!


Lễ còn đang thương thân tủi phận… tơ lòng dứt, rối! Thì Lương lại nói:


– Nào, anh có đi với tôi không?


Lễ gật đầu, lặng lẽ đi theo Lương, Lương tạt qua nhà, lấy bó hương, rồi cùng Lễ rảo bước ra cánh đồng thanh vắng, Lễ đi như một mất hồn, lòng anh tan rã, anh thương Châu Long quá, tới trước ngôi mộ, Lương thắp hương cắm xuống ụ đất cỏ xanh phủ kín, anh vái ba lạy, rồi tránh ra cho Lễ vào vái, Lễ vái như một cái máy, lòng anh… tim anh… đâu có ở đây!


Lương vỗ vai Lễ nói: Thôi, bà Tú đã trả xong nợ đời, anh có lòng thành về thăm mộ. Chắc bà Tú hiểu thấu lòng anh, mình về đi… kẻo trời tối rồi.


Lễ quên cả chào Lương, quay gót ra về… anh đi như người chạy trốn… về tới nhà anh thu xếp khăn gói, xin từ tạ hai vợ chồng Cụ Lưu, để vô kinh ngay, họ Lưu giữ làm sao cũng không được.


Anh hứa: Sau này anh làm nên, sẽ thay Lưu Bình mà trả hiếu cho bạn.


Bà cụ nắm cơm, rang muối vừng, bọc vào cái mo cau, để anh đem lên đường ăn cho đỡ dạ, Cụ Lưu thì mò mẫm, tìm ra cái nghiên bút bằng gỗ mun trạm khảm ngày xưa, cầm đưa cho Lễ.


– Bây giờ tôi mù lòa, con trai thì đi đâu mất, vật này… của gia bảo, tôi kính tặng cậu. Khi nào tôi trăm tuổi, nếu Lưu Bình còn sống, nhờ cậu trao lại cho nó, và nhờ cậu nói với nó là, chúng tôi tha hết tội lỗi của nó… nếu tổ tiên tôi còn phúc đức, thì nó sửa lại tính tình, cố làm cho chúng tôi khỏi tủi lòng trông cậy vào nó…


Rồi hai ông bà tủi thân khóc sướt mướt…


Lòng Lễ nặng như chì, nghĩ đến sự đời mà ngao ngán!


Mới bước chân vào đời… mà hai vai đã phải gánh nặng cương thường…


Mà một mình chỉ biết than thở với bóng lúc đêm khuya!


*


Châu Long ngụ trong chùa đã gần một năm trời. Nàng không bỏ phí thì giờ.


Vị sư hết tâm dạy dỗ nàng, lúc không học thì làm thêm gặt hái… lấy chút tiền để dành, để có dịp vô kinh tìm Lễ.


Mỗi ngày, đèn nhang cửa Phật, nàng chỉ tụng niệm cho linh hồn cha mẹ được siêu thoát, cho Lễ học thành danh toại, cho một ngày được đoàn tụ cùng Lễ…


Từ trong chùa cho đến ngoài làng, ai cũng yêu kính nàng, không ai dám bảo nàng là nhi nữ. Nàng ăn nói đoan trang, đàm đạo cùng với thầy như người đạo hữu, mỗi khi nàng ngỏ ý xin đi… thì vị sư buồn rầu khuyên nàng cố ở lại đợi có dịp may, gặp người đưa thẳng tiến kinh, chứ bây giờ đường xa thăm thẳm, thân học trò mảnh khảnh, làm sao đi nổi một mình.


Hôm nay ngày rằm, trong chùa rộn rã, sư cụ có người bạn quý ở xa sắp tới, người bắt quét dọn sạch sẽ, để đón tiếp bạn hiền.


Tiểu Pháp tâm, đầu tắt mặt tối, bà vãi ra vườn cắt cây rau cải thật ngon, hái mướp, thái cà, làm như nhà có tiệc to lắm.


Châu Long phải dọn dẹp thư phòng, án thư, tràng kỷ, sách vở giấy bút, văn phòng tứ bảo, mực tầu… bút lông…


Trong thư phòng bóng lộn. Chiều hôm ấy, khách thập phương đã ra về cả…


Nhà sư đang xén mấy cành mẫu đơn. Bỗng… ngoài cửa chùa.


Một người trạc tuổi nhà sư, mặt mũi hiền lành, sáng sủa, dáng điệu nghiêm trang, bước vào chùa.


Người ấy ngừng chân trước giẫy hành lang… ngắm sư cụ… rồi buột miệng gọi:


– Trần Thiếu Tâm!

Năm mới, trời lạnh, nhào xuống nước

COEUR D’ALENE, Idaho (AP) – Bé Elliana Roullier, 5 tuổi, sợ lạnh không dám xuống sâu thêm trên bãi Sanders Beach ở bờ hồ Lake Coeur d’Alene, thành phố Coeur d’Alene, Idaho, trong cuộc “Polar Bear Plunge” – tạm dịch “nhào xuống như gấu trắng.”



Không chỉ ở Idaho, mà ở nhiều nơi khác như New York, Wisconsin, …, đúng ngày Tết Dương Lịch người ta tổ chức nhảy xuống biển, xuống hồ, bất kể thời tiết lạnh lẽo. Có nơi tổ chức hội này như một dịp gây quỹ cho từ thiện. (Hình: AP Photo/Coeur d’Alene Press, Jerome A. Pollos)

Nghị viện Ả Rập lên án Syria, đòi rút quan sát viên


 


 


 


 


CAIRO (AP) – Nghị Viện Ả Rập hôm Chủ Nhật lên án chính phủ Syria vẫn tiếp tục tàn sát người chống đối ngay cả khi có quan sát viên Liên Đoàn Ả Rập, và kêu gọi rút quan sát viên ra.


 


Gần 100 quan sát viên được Liên Đoàn Ả Rập đưa đến với mục đích bảo đảm Tổng thống Bashar Assad tuân thủ thỏa thuận ngưng đàn áp người bất đồng chính kiến.


 



 


Một người biểu tình bị đàn áp ở Syria hôm 30 tháng 12, 2011. (Hình:AP Photo/Shaam News Network via APTN)


 


Tuy nhiên, sự có mặt của quan sát viên chỉ giúp làm bình phong cho sự “vi phạm trắng trợn” thỏa hiệp này, theo lời chủ tịch Nghị viện Ả Rập Ali Salem al-Deqbasi, người Kuwait.


 


“Sự giết hại người trẻ và vi phạm nhân quyền vẫn xảy ra với sự hiện diện của quan sát viên Liên Đoàn Ả Rập, làm tất cả mọi người Ả Rập phẫn nộ,” ông này nói.


 


“Phái đoàn Liên Đoàn Ả Rập đã không đạt được mục tiêu ngăn chặn sự giết hại người trẻ và bảo đảm quân lính rút ra khỏi đường phố Syria, mà lại cho chế độ Syria bình phòng để làm những hành động vô nhân đạo ngay trước mặt quan sát viên Liên Đoàn Ả Rập,” ông al-Deqbasi lên tiếng trong một văn bản.


 


Nghị viện Ả Rập gồm có những đại biểu lập pháp và cố vấn từ các nước Trung Đông. Nghị quyết của Nghị Viện Ả Rập không có tính bắt buộc.


 


Phía chống đối cho rằng có hơn 150 người bị giết tại Syria từ sau khi quan sát viên tới đây.


 


Phía chống đối cũng đặt vấn đề về Trung tướng Mohamed Ahmed Mustafa al-Dabi, người dẫn đầu đoàn quan sát viên. Tướng al-Dabi là một phụ tá trung thành của Tổng thống Sudan, một người bị quốc tế truy nã về tội diệt chủng trong vùng Darfur.

Người vẽ kiểu cho Apple được phong hiệp sĩ

 


 


LONDON (AP) – Người vẽ kiểu máy cho Apple, từ iPhone, iPad, của thời nay, cho tới iPod, iMac, thời trước, được Nữ Hoàng Anh Elizabeth II phong tước hiệp sĩ.


 



 


Quả táo bị khuyết 1 miếng, biểu tượng của Apple.  Hình: AP


 


Jonathan Paul Ive, một công dân Anh và trưởng toán vẽ kiểu cho Apple từ thời thập niên 1990, được phong “KBE” tức Knight Commander of the Most Excellent Order of the British Empire – tạm dịch Hiệp sĩ Chỉ huy Dòng Hiệp sĩ Đế chế Anh.


 


Ive giúp Steve Jobs cứu Apple khỏi tình trạng gần chết hồi cuối thập niên 1990 với kiểu vẽ máy iMac màu sắc rực rỡ. Sau đó, ông giúp vẽ kiểu iPod, iPhone, rồi gần đây nhất là iPad.


 


Năm 2006 Ive từng được phong CBE – Commander of the British Empire – Chỉ huy Đế chế Anh.


 


Ive học thiết kế tại Newcastle Polytechnic, nay là Northumbria University, tại Newcastle, Anh. Sau khi tốt nghiệp, ông mở một xưởng thiết kế ở London.


 


Có 6 mẫu thiết kế của Ive, kể cả iPod đầu tiên, được trưng bày trong Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại New York.


 


Apple luôn hãnh diện với kiểu thiết kế sản phẩm của họ. Thí dụ, mở hộp iPhone ra, câu đầu tiên nhìn thấy là: “Thiết kế bởi Apple tại California.”

Phỏng vấn Đại lão Hòa thượng Thích Quảng Độ

1...10,52210,52310,524Page 10,524 of 10,524

Tin mới cập nhật