Trúc Phương/Người Việt
Bộ Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh Hoa Kỳ (HHS) dưới sự lèo lái của Robert F. Kennedy Jr. (RFK Jr.) trải qua cuộc “đại tu sức khỏe quốc gia” chưa từng có. Với khẩu hiệu “Làm Cho Nước Mỹ Khỏe Trở Lại” (MAHA), RFK Jr. đã biến cơ quan y tế hàng đầu thế giới thành nơi… “làm cho nước Mỹ bệnh trở lại” với những chính sách hỗn loạn độc nhất vô nhị.
RFK Jr. cần phải “xéo đi,” đó là tựa bài báo The Hill ngày 20 Tháng Giêng (“To restore trust in public health, Robert F. Kennedy Jr. must go”).
Phát rồ với những “cuộc chiến”
Những ngày đầu năm 2026, HHS “trả tự do” cho một… tù binh vốn bị “nhốt” nhiều thập niên: chất béo bão hòa. Tại buổi họp báo công bố Bảng Hướng Dẫn Dinh Dưỡng cho người dân Mỹ vào ngày 7 Tháng Giêng, Bộ Trưởng RFK Jr. – trong chưa đầy một phút – đã tuyên bố hai “chiến dịch quân sự” quy mô: nước Mỹ sẽ rút quân khỏi “cuộc chiến chống thịt bò và sữa kem,” đồng thời tái “triển khai” lực lượng sang “cuộc chiến chống đường bổ sung.” Vài ngày sau, Tòa Bạch Ốc tung ra một bức ảnh u ám, đầy tính đe dọa, với dòng chữ: “CHÚNG TA SẼ KẾT THÚC CUỘC CHIẾN CHỐNG PROTEIN.”
Kể từ khi nhậm chức vào Tháng Hai, 2025, RFK Jr. đã sa thải hàng ngàn nhân viên, đóng băng hoặc hủy hàng tỷ đô la cho loạt nghiên cứu khoa học. Tháng Sáu, 2025, RFK Jr. sa thải toàn bộ ủy ban tư vấn vaccine gồm 17 thành viên CDC và thay thế bằng những người không ủng hộ vaccine. Chỉ trong vòng hai tháng sau khi nhậm chức, RFK Jr. thực hiện cuộc tái cấu trúc sâu rộng trong HHS, từ việc đóng cửa toàn bộ một số cơ quan, sáp nhập các đơn vị khác vào một cơ quan mới; đến việc sa thải khoảng 10,000 nhân viên, chưa kể 10,000 người khác bị “nghỉ việc tự nguyện.”
Tất cả khiến hoạt động HHS bị ảnh hưởng nghiêm trọng trong bộ máy khổng lồ có ngân sách $1,700 tỷ, nơi giám sát việc kiểm tra thực phẩm và bệnh viện, bảo hiểm y tế cho khoảng một nửa dân số Mỹ, và là nơi ra các khuyến nghị về vaccine. RFK Jr. cũng sa thải hoặc ép nhiều lãnh đạo cấp cao phải rời đi, trong đó có bốn giám đốc thuộc NIH, cựu lãnh đạo phụ trách vaccine của Cơ Quan Quản Lý Thực Dược Phẩm (FDA), và một giám đốc CDC mà chính ông bổ nhiệm chưa đầy một tháng trước đó.
Tháng Tám, RFK Jr. ra lệnh hủy gần $500 triệu tài trợ liên quan các hợp đồng nghiên cứu và phát triển vaccine mRNA (trước đó ba tháng, HHS đã thu hồi hợp đồng gần $600 triệu với hãng dược Moderna trong dự án phát triển vaccine chống cúm gia cầm). “Đây là một ngày tồi tệ đối với khoa học,” phát biểu của Scott Hensley, nhà miễn dịch học tại Đại Học Pennsylvania, một trong những chuyên gia hàng đầu về nghiên cứu vaccine mRNA chống cúm.
Không như các loại vaccine truyền thống thường mất nhiều năm để phát triển và thử nghiệm, vaccine mRNA có thể được sản xuất trong vòng vài tháng và nhanh chóng được điều chỉnh khi virus thay đổi. Công nghệ này đã được trao Nobel Y Học 2023. Jennifer Nuzzo, giám đốc Trung Tâm Đại Dịch thuộc Trường Y Tế Công Cộng Đại Học Brown, nói thêm: “Nếu không sử dụng vaccine mRNA, chúng ta đã có thêm hàng triệu người chết hồi đại dịch COVID-19.”
Chớ có dại mà tin…
Liên quan vaccine, Tháng Mười Một, RFK Jr. đã dùng thẩm quyền bộ trưởng để buộc CDC thay đổi cách diễn đạt trên các tài liệu chính thức, rút lại một khẳng định từng được thực chứng rằng vaccine không gây tự kỷ – một kết luận vốn được cộng đồng khoa học thống nhất trong nhiều thập niên. Hậu quả, từ khi RFK Jr. nhậm chức bộ trưởng HHS, nước Mỹ đã chứng kiến đợt bùng phát bệnh sởi tồi tệ nhất trong hơn 20 năm, chưa kể một trong những đợt bùng phát ho gà “tồi tệ nhất trong nhiều năm” và một trong những mùa cúm “tồi tệ nhất trong nhiều năm.”
Cần nhắc lại, dù đứng đầu HHS, RFK Jr. hoàn toàn không có trình độ chuyên môn hay kinh nghiệm về y tế công cộng. Vốn là luật sư và nhà hoạt động xã hội, RFK Jr. rất “ấm ớ” về kiến thức y học và khoa học nói chung. Trong nhiều năm, RFK Jr. nổi tiếng với những chiến dịch cổ võ thuyết âm mưu phản khoa học và phản vaccine.
Thế nhưng, ông vẫn được đưa lên ghế bộ trưởng HHS và cá nhân ông nghĩ chỉ ông mới có đủ sự hiểu biết để khôi phục niềm tin vào nền y tế công. HHS dưới sự dẫn dắt của ông đã coi thường hàng trăm nghiên cứu khoa học cũng như những người có hàng chục năm kinh nghiệm. Tháng Năm, HHS từng bị báo chí soi khi công bố một báo cáo “MAHA” trích dẫn nhiều nghiên cứu không hề tồn tại.
Dưới sự điều hành của RFK Jr., “bộ máy y tế MAHA” của “nền y tế MAGA” chỉ trích các bác sĩ nhi khoa “tham nhũng”; các bác sĩ sản phụ khoa “có xung đột lợi ích”; các nhà báo khoa học “đưa tin giả” và những nhà quản lý “bù nhìn.”
Trong khi đó, niềm tin vào Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Dịch Bệnh (CDC) – nơi 66% người Mỹ từng tin tưởng vào Tháng Mười Hai, 2024 – đã giảm còn 60% vào Tháng Sáu, 2025, bốn tháng sau khi RFK Jr. được chuẩn y chức bộ trưởng HHS. Bốn tháng sau nữa, chỉ số tín nhiệm CDC còn 54%, theo cuộc khảo sát Chỉ Số Sức Khỏe Hoa Kỳ của Axios-Ipsos. Hầu hết tổ chức y tế chuyên nghiệp, ở Mỹ cũng như thế giới, hiện đều cảnh báo chớ có dại mà tin những gì RFK Jr. nói và nghe những gì CDC “khuyến cáo.”
“Ít nhất là trong ngắn hạn hoặc trung hạn, nước Mỹ sẽ bị què quặt và rỗng ruột về năng lực lãnh đạo khoa học” – theo Lawrence Gostin, giáo sư Luật Y Tế Công thuộc Đại Học Georgetown, người từng có mặt trong Hội Đồng Cố Vấn của Viện Y Tế Quốc Gia (NIH) – “Tôi nghĩ sẽ vô cùng khó khăn để đảo ngược tất cả những thiệt hại này.”
Phần mình, RFK Jr. tiếp tục hứa đánh bại những kẻ thù trong ngành dược phẩm, nhất là các hãng dược khổng lồ (Big Parma). Ông cam kết loại bỏ tình trạng xung đột lợi ích khỏi các cơ quan trực thuộc HHS nhằm chấm dứt cái mà ông gọi là “cuộc chiến chống lại sức khỏe cộng đồng.” Ông thề rút khỏi “cuộc chiến chống lại y học thay thế,” “cuộc chiến chống lại tế bào gốc,” “cuộc chiến chống lại thuốc thải kim loại nặng” (chelating drugs), “cuộc chiến chống lại vitamin,” “cuộc chiến chống lại khoáng chất”…
“Bộ máy quân sự” của Bộ Trưởng RFK Jr. cũng toàn chiến binh. Jim O’Neill, thứ trưởng HHS, nói về sự cần thiết phải chống lại việc “chăm sóc y tế khẳng định giới tính” (gender-affirming medical care – các biện pháp y tế nhằm giúp người chuyển giới hoặc người đa dạng giới sống phù hợp với bản dạng giới của họ, dựa trên đánh giá y khoa và chuẩn mực chuyên môn). Trong khi đó, Mehmet Oz – đương kim “tổng tư lệnh” phụ trách Medicare và Medicaid – nói ông sẽ “tiến hành một cuộc chiến chống lại gian lận, lãng phí và lạm dụng”…
Hàng triệu sinh mạng trên chiếc máy bay của RFK Jr.
Như nói ở trên, ngày 7 Tháng Giêng, HHS đưa ra cái gọi là bảng hướng dẫn chế độ ăn uống dành cho người Mỹ (Dietary Guidelines For America). Điều đáng chú ý là họ đảo ngược so với các hướng dẫn dinh dưỡng trước đây, lật ngược tháp dinh dưỡng, đưa thịt bò bít tết, phô mai và sữa nguyên kem lên gần đỉnh tháp. Nói cách khác, sau nhiều năm được khuyến cáo nên tránh ăn quá nhiều thịt đỏ và thực phẩm nhiều chất béo, giờ đây người Mỹ lại được khuyên nên xơi thoải mái. Trước đây, RFK Jr. từng khuyến khích nên nấu ăn với bơ và mỡ bò dù bằng chứng khoa học không ủng hộ việc này.
Vấn đề cần quan tâm không chỉ ở việc tháp dinh dưỡng bị lật ngược mà tại sao lật ngược nó. Một số người tin rằng sở dĩ nó bị lật ngược là do có yếu tố “chia chác” gì đó. Cụ thể, một số chuyên gia tư vấn trong bộ máy HHS được tin là có mối liên hệ tài chính với ngành công nghiệp thịt và sữa.
The New York Times cho biết, năm trong 10 chuyên gia khoa học làm cố vấn cho bảng hướng dẫn dinh dưỡng của HHS đều có quan hệ tài chính với ngành công nghiệp thịt bò, sữa hoặc thịt heo; hoặc các công ty thực phẩm, sữa công thức cho trẻ sơ sinh, thực phẩm bổ sung; chưa kể mối quan hệ mờ ám với các công ty dược…
Gút lại, y hệt sự hỗn loạn toàn diện đang thấy ở mọi ngóc ngách nước Mỹ, từ chính trị đến kinh tế, từ giáo dục đến y tế, từ “chấn chỉnh” văn hóa đến “sàng lọc” thông tin, bộ máy HHS và những gì RFK Jr. làm cũng chứng kiến sự bát nháo tương tự.
Tiến Sĩ Karen Hacker – cựu giám đốc Trung Tâm Quốc Gia về Phòng Ngừa Bệnh Mãn Tính và Nâng Cao Sức Khỏe tại CDC, nơi bà làm việc từ năm 2019 đến 2025 – nhận định: quá trình tái cấu trúc HHS “giống như vừa chế tạo máy bay, vừa lái nó cùng một lúc.”
Có lẽ chẳng hình ảnh so sánh nào chính xác và “thú vị” hơn vậy. Ngành y tế Mỹ bây giờ chẳng khác gì một chiếc máy bay đang lượn vô phương hướng dưới sự điều khiển của một tay amateur không có kiến thức chế tạo máy bay cũng chẳng hề biết lái máy bay. Hàng triệu người Mỹ đang ngồi trên chiếc máy bay đó. [kn]
