Hiếu Chân/Người Việt

Tổng Thống Donald J. Trump hôm Thứ Năm, 15 Tháng Giêng đe doạ sẽ sử dụng Đạo Luật Chống Nổi Loạn (The Insurrection Act of 1807) để dập tắt phong trào biểu tình dai dẳng ở thành phố Minneapolis phản đối lực lượng cảnh sát di trú (ICE) mà chính quyền cử đến đây để thực thi luật nhập cư. Nếu được thực hiện thì đây là một sự leo thang hết sức căng thẳng trước cuộc bầu cử giữa kỳ cuối năm nay.

Luật Chống Nổi Loạn là gì?

Đạo Luật Chống Nổi Loạn ban hành năm 1807 cho phép tổng thống điều động quân đội tới các địa phương trong nước Mỹ để trấn áp những vụ nổi loạn vượt ra ngoài khả năng kiểm soát của lực lượng thực thi pháp luật địa phương. Trung Tâm Brennan về Tư Pháp cho biết luật này là một “ngoại lệ” của đạo luật Posse Comitatus Act 1878 quy định các lực lượng quân sự liên bang – bao gồm cả quân đội và vệ binh quốc gia – không được phép khai triển ở các địa phương trong nước Mỹ hoặc tham gia các hoạt động thực thi pháp luật dân sự nếu không được Quốc Hội cho phép.

Điều kiện để áp dụng Đạo Luật Chống Nổi Loạn 1807 là khi có vụ nổi loạn thực sự xảy ra cản trở việc thực thi luật pháp của liên bang và tổng thống có quyền áp dụng mà không cần thông qua Quốc Hội. Lần sử dụng Đạo Luật Chống Nổi Loạn mới nhất là năm 1992 khi Tổng Thống George H.W. Bush (ông Bush Cha) điều động quân đội đến Los Angeles để dập tắt vụ nổi loạn chống lại phán quyết tha bổng bốn viên cảnh sát da trắng có hành vi đánh chết Rodney King, một người da đen không có vũ khí.

Ý định sử dụng Đạo Luật Chống Nổi Loạn được ông Trump đưa ra khi có những vụ đối đầu căng thẳng giữa lực lượng ICE và người biểu tình ở Minneapolis phản đối các hành động dẫn tới vụ giết chết bà Renee Nicole Good, một công dân Mỹ 37 tuổi một tuần trước đây. Trong khi đa số người dân và giới chức địa phương phản đối ICE lạm dụng bạo lực phi pháp thì ông Trump và các quan chức dưới quyền ông như Phó Tổng Thống JD Vance, Bộ Trưởng Kristi Noem của Bộ Nội An đổ lỗi cho nạn nhân và lãnh đạo chính quyền địa phương.

“Nếu các chính khách thối nát của Minnesota không tuân thủ luật pháp và không ngăn chặn bọn quá khích và bọn bạo loạn chuyên nghiệp tấn công những người yêu nước của ICE, những người chỉ đang cố gắng làm tròn nhiệm vụ, tôi sẽ sử dụng Đạo Luật Chống Nổi Loạn mà nhiều tổng thống trước tôi từng làm, để nhanh chóng chấm dứt trò giỡn mặt đang xảy ra ở tiểu bang từng rất tốt đó,” ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.

Trước đây, ông Trump đã nhiều lần tỏ ý muốn sử dụng Đạo Luật Chống Nổi Loạn để điều động quân đội tới các thành phố do đảng Dân Chủ điều hành để thực thi luật nhập cư; lần mới nhất là tháng Mười 2025 ông muốn đưa quân đội đến thành phố Portland, tiểu bang Oregon nhưng chưa thực hiện.

Ý định của ông Trump không được ủng hộ rộng rãi. Không chỉ ở Minneapolis mà tại hàng trăm thành phố khắp nước Mỹ cuối tuần qua đã nổ ra làn sóng biểu tình phản đối ICE và đòi công lý cho bà Renee Good. Ngay một số nhà lập pháp cao cấp của đảng Cộng Hoà cũng không tán thành ý tưởng sử dụng Đạo Luật Chống Nổi Loạn. Thượng Nghị Sĩ (TNS) John Thune (Cộng Hoà – South Dakota) lãnh đạo khối đa số Thượng Viện, không coi trọng ý tưởng của ông Trump mà ông hy vọng chính quyền địa phương có năng lực “dàn xếp ổn thoả.” Chủ tịch Uỷ ban Quân Lực Thượng Viện, TNS Roger Wicker (Cộng Hoà – Mississippi) cho rằng sử dụng CNL là “không thích hợp,” còn TNS Lisa Murkowski (Cộng Hoà – Alaska) nói chính quyền phải hết sức cẩn trọng.

Minnesota là phép thử?

Thực tế hiện chưa có cuộc nổi loạn nào ở các thành phố Minneapolis, St. Paul và tiểu bang Minnesota nói chung. Làn sóng biểu tình chống ICE chỉ bùng phát sau khi chính quyền Trump điều động đến đây hơn 2,000 nhân viên ICE được trang bị vũ khí nặng dưới danh nghĩa “bảo vệ an ninh quốc gia” truy lùng, bắt giữ và trục xuất người nhập cư bất hợp pháp. Con số nhân viên ICE này nhiều hơn ba lần tổng số cảnh sát đương nhiệm của thành phố Minneapolis.

Sự xuất hiện trong thành phố một đội ngũ đông đúc, vũ trang đến tận răng nhưng thân phận đáng ngờ (bịt mặt, chạy xe không biển số, không báo danh tính) lại hành xử theo kiểu côn đồ bạo lực (chặn xe, đập kiếng xe, nổ súng bừa bãi…) đã gây nên một cơn hoảng sợ tập thể trong các cộng đồng dân cư, trường học đóng cửa vì học sinh không dám đến lớp, người da màu không dám ra khỏi nhà. Và như một phản ứng tự nhiên, người dân thổi còi cảnh báo cho nhau về sự xuất hiện của ICE trong các khu phố, kéo đến các địa điểm có người bị ICE bắt để lục vấn, quay phim bằng điện thoại và hô khẩu hiệu phản đối. Đối đầu với súng dài, súng ngắn, lựu đạn cay, lựu đạn gây choáng… “vũ khí” của họ chỉ là chiếc điện thoại nối mạng, những tấm bìa ghi khẩu hiệu và cái còi bằng nhựa; lợi thế của họ là số đông và sự đồng tâm. Khó có thể gọi những vụ phản kháng này là “nổi loạn,” “bạo loạn chuyên nghiệp” thậm chí “khủng bố nội địa” như tuyên truyền của chính quyền Trump.

Sở dĩ Minnesota bị chọn làm nơi thể hiện “uy lực của ICE” vì đây là một thành phố do đảng Dân Chủ điều hành, lại có một cộng đồng đông đảo người nhập cư từ Somalia, đất nước bị ông liệt vào danh sách “hố phân” (shit-holes) còn người Somalia bị ông coi là “rác rưởi” (garbage) phải dẹp bỏ. Một số người gốc Somalia ở đây tham gia vào một đường dây lừa đảo tiền trợ cấp xã hội thời dịch COVID-19, do một phụ nữ da trắng cầm đầu, với số tiền lừa đảo lên tới hàng tỷ Mỹ Kim. Vụ lừa đảo bị phát hiện, điều tra và xét xử từ năm 2022, hàng chục tên đầu sỏ và đồng loã bị bỏ tù.

Nhưng gần đây một người làm YouTube nghiệp dư cánh hữu xới lại vụ này và đổ tội cho cộng đồng Somalia là những kẻ lừa đảo chuyên nghiệp, phải bị trục xuất khỏi nước Mỹ, đem lại cho chính quyền Trump và những kẻ diều hâu như Noem, Stephen Miller cái cớ để ra tay. Nhưng kiểu “vơ đũa cả nắm” chỉ vì một số kẻ lừa đảo mà kết án cả cộng đồng Somalia là không hợp lý. Ở Orange County cũng có trường hợp lừa đảo tiền trợ cấp xã hội của cựu Giám Sát Viên Andrew Đỗ, nhưng không thể vì một ông Andrew Đỗ phạm tội mà vu khống cộng đồng người Mỹ gốc Việt toàn là bọn lừa đảo.

Việc chính quyền Trump điều động hàng ngàn nhân viên ICE đến Minneapolis không đơn giản là thi hành luật di trú hay trục xuất người nhập cư bất hợp pháp. Ông Tim Walz, thống đốc tiểu bang Minnesota nói thẳng: “Thay vào đó, đây là chiến dịch tàn bạo có tổ chức của chính phủ liên bang nhắm vào người dân Minnesota… Tôi xin nói một lần nữa với ông Donald Trump và bà Kristi Noem – hãy chấm dứt vụ chiếm đóng này. Quý vị làm đủ rồi.”

Lời giải cho tình hình căng thẳng ở Minnesota phải là ngừng leo thang, rút bớt lực lượng và buộc ICE làm đúng chức trách với cách hành xử văn minh, tôn trọng quyền của dân chứ không phải đổ thêm dầu vào lửa.

“Không nên có bầu cử giữa kỳ”?

Ông Trump đã chọn cách leo thang. Ông lên án chính quyền địa phương. Sau vụ giết chết bà Renee Good, lực lượng ICE ở Minneapolis được tăng viện thêm 1,000 người, lại còn được bảo đảm họ sẽ được “miễn truy tố” do thi hành công vụ! – một lời bảo đảm không có căn cứ pháp lý mà chỉ được phát ra từ miệng của Stephen Miller, cận thần của ông Trump. Rồi ông Trump để lộ ý tưởng sử dụng Đạo Luật Chống Nổi Loạn sau khi cáo buộc chính quyền địa phương không kiểm soát được tình hình!

Đặt sự việc trong bối cảnh chính trị rộng lớn hơn thì có thể hiểu tại sao ông Trump làm như vậy. Nỗi lo lớn nhất của ông vào lúc này là cuộc bầu cử giữa kỳ vào cuối năm nay. Nếu đảng Cộng Hòa thất bại, đa số Hạ Viện (và có thể cả Thượng Viện) rơi vào tay đảng Dân Chủ thì sự nghiệp chính trị của ông sẽ kết thúc, ông có thể bị luận tội (lần thứ ba) và bị phế truất. Chính ông công khai thừa nhận như vậy. Tình hình kinh tế ảm đạm, nỗi ám ảnh không dứt của hồ sơ Epstein và làn sóng “quay xe” của các nhà lập pháp Cộng Hoà trong Quốc Hội càng làm cho ông mất ăn mất ngủ khi ngày bầu cử đến gần.

Ông đã chỉ đạo vẽ lại bản đồ khu vực bầu cử, đưa người trung thành vào các uỷ ban tuyển cử tiểu bang để chỉnh sửa quy tắc bầu cử nhưng xem ra chưa bảo đảm được chiến thắng. Thông tin mới nhất cho biết ông Trump nghĩ không nên có bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng Mười Một 2026. “Tổng Thống Trump tuyên bố vì chính quyền của ông đạt quá nhiều thành tựu, nên “khi quý vị nghĩ tới điều đó, chúng ta thậm chí không nên có bầu cử”, báo Người Việt dịch lại nguồn tin từ hãng Reuters cho biết.

Nhưng ông Trump lưu ý ông sẽ không nói, “hủy bầu cử, vì đám tin giả sẽ nói, ‘Ông ta muốn hủy bầu cử. Ông ta là kẻ độc tài.” – cũng theo nguồn tin trên. Cách thức hợp pháp để ông Trump ngăn chặn cuộc bầu cử là kích hoạt Đạo Luật Chống Nổi Loạn, điều quân đội đến các thành phố để thực thi pháp luật liên bang. Đây là bước quan trọng để tiến tới việc tổng thống ban hành thiết quân luật (martial law) ở cấp độ liên bang hay tiểu bang. Khi thiết quân luật, chính quyền dân sự sẽ tạm thời được thay bằng chính quyền quân quản, các đạo luật và quyền dân sự thông thường như tự do ngôn luận, tự do hội họp và biểu tình… sẽ bị đình chỉ thi hành.

***

Sử dụng đội quân ICE hành xử “máu lạnh” là cách để kích thích người dân phản kháng, phản kháng càng lan rộng, càng bạo lực thì chính quyền càng có lý do để đàn áp, và vòng xoáy bạo lực cứ thế tiếp diễn cho đến khi có dấu hiệu của một vụ nổi loạn. Đó là căn cứ để chính quyền Trump thực thi Đạo Luật Chống Nổi Loạn và thiết quân luật. Không một cuộc bầu cử tự do và công bằng nào được tổ chức trong thời kỳ thiết quân luật! Khi đó ông Trump không còn phải lo thất cử hay mất thế đa số, đơn giản vì không có cuộc bầu cử nào cả, ít ra là cho đến cuối nhiệm kỳ tổng thống của ông vào đầu năm 2029.

Mong sao đây chỉ là một suy đoán vớ vẩn, sẽ không diễn ra trong thực tế, nhưng với tính khí thất thường của vị tổng thống Mỹ, khó biết được chuyện gì sẽ đến trong ngày mai. [dt]