Trúc Phương/Người Việt
Bộ phim tài liệu “Melania” do Amazon MGM Studios sản xuất và phát hành, cùng với ca khúc phản kháng “Streets of Minneapolis” của Bruce Springsteen, đang trở thành hai biểu tượng đối lập rõ nét trong bối cảnh chính trị Mỹ.
Một bên là sản phẩm “tự sướng” hào nhoáng, được thực hiện chi phí khổng lồ và được quảng bá dữ dội nhưng bị giới phê bình chỉ trích không thương tiếc. Bên kia là một ca khúc rock dữ dội được công chúng đón nhận nồng nhiệt, thể hiện sức mạnh của nghệ thuật phản kháng trước bạo lực chuyên quyền.
Sự tương phản giữa hai sản phẩm văn hóa không chỉ dừng ở yếu tố chênh lệch nghệ thuật mà còn phản ánh sự phân cực sâu sắc trong xã hội Mỹ hiện nay, giữa tầng lớp quyền lực tiền muôn bạc vạn sẵn sàng vung tiền ra cửa sổ và một cộng đồng đang đối mặt chính sách đàn áp nhập cư khốc liệt.
“Melania”
“Melania” kể lại 20 ngày trước khi Melania Trump trở thành đệ nhất phu nhân lần thứ hai. Amazon chi tới $40 triệu mua bản quyền, thêm $35 triệu quảng bá, nâng tổng chi phí lên đến $75 triệu. Cá nhân Melania Trump bỏ túi hơn $28 triệu.
Đạo diễn phim “Melania” là gương mặt khá quen thuộc Brett Ratner. Tên tuổi nhân vật này gần đây không nổi tiếng trên màn bạc mà từ vụ scandal bị sáu phụ nữ cáo buộc ông có hành vi quấy rối tình dục.
Nữ diễn viên Natasha Henstridge nói với tờ Los Angeles Times rằng Ratner từng ép cô quan hệ tình dục bằng miệng vào thời điểm cô tập tễnh vào nghề và chỉ mới 19 tuổi, trong khi Olivia Munn kể lại việc Ratner thủ dâm trước mặt mình. Gần đây hơn, người ta thấy bức ảnh Ratner cởi trần xuất hiện trong bộ hồ sơ Jeffrey Epstein…
Việc Amazon đầu tư mạnh giúp “Melania” thu được khoảng $7 triệu trong tuần đầu tiên ra mắt thị trường Bắc Mỹ – doanh số cao nhất đối với một bộ phim tài liệu (không tính phim ca nhạc) trong 14 năm qua. Tuy nhiên, việc “Melania” chiếu tại 1,778 rạp trong nước và 1,600 rạp nước ngoài mà chỉ đạt doanh số như vậy có thể xem là một thất bại thảm hại.
Tại Mỹ, khán giả hưởng ứng “Melania” chủ yếu là phụ nữ trung niên ở các vùng nông thôn vốn trung thành với MAGA – theo ghi nhận của công ty nghiên cứu thị trường EntTelligence. CNN cho biết nhiều bà MAGA đã khóc và xúc động khi xem “Melania.” Tuy nhiên, với giới phê bình, gần như chưa bao giờ có phim tài liệu nào về nhân vật đình đám đang ở cương vị một đệ nhất phu nhân “sang trọng” và “lộng lẫy” như Melania Trump lại hứng chịu màn “ném đá” dữ dội như vậy.
Trong bài bình luận trên The Guardian, Xan Brooks chấm “Melania” một sao và viết một cách đầy hài hước mỉa mai. Tác giả cho biết, trong rạp, “hôm nay chỉ có tôi và Melania trên màn hình. Điều này tạo nên một cuộc gặp gỡ thân mật và riêng tư hơn… Không khí ấm cúng và thân mật kéo dài suốt phần giới thiệu phim; thế rồi, sự lạnh lẽo ập đến và thuốc tê bắt đầu có tác dụng, khi ngôi sao kiêm nhà sản xuất điều hành bộ phim dẫn dắt chúng ta – với tốc độ lề rề một cách đầy đau khổ – trở về giai đoạn chuẩn bị lễ nhậm chức tổng thống nhiệm kỳ hai của chồng bà…”
Xan Brooks viết tiếp: “Đó là một trong những bộ phim hiếm hoi, độc nhất vô nhị, không có bất kỳ phẩm chất nào đáng khen. Tôi thậm chí không chắc nó có đủ tiêu chuẩn là phim tài liệu không, mà đúng hơn phải là một tác phẩm nhồi bông thiết kế công phu, đắt đỏ khủng khiếp, lạnh ngắt khi chạm vào và được trưng bày như một vật tế lễ thời trung cổ để tôn vinh ông vua tham lam trên ngai vàng. Và cứ thế. Melania di chuyển xuyên suốt như một người máy vô hồn, nói liên tục nhưng chẳng nói gì, lẩn quẩn từ Mar-a-Lago đến Trump Tower rồi đến điểm đến cuối cùng, Tòa Bạch Ốc…”
Trên The Atlantic, nhà bình luận Alexandra Petri gọi “Melania” là “một bộ phim kinh dị.” Cũng trên The Atlantic, tác giả Sophie Gilbert nói “Melania” là “một trò lố đáng nhục.” Trong thực tế, như Sophie Gilbert cho biết, hầu hết người có liên quan “Melania” đều cảm thấy xấu hổ. Các email quảng bá từ Amazon về bộ phim đều không ghi tên hoặc địa chỉ email cá nhân nào, như thể không ai muốn sự nghiệp hay thương hiệu cá nhân mình bị hoen ố bởi sự liên hệ này. Tờ Rolling Stone thuật rằng hai phần ba thành viên đoàn làm phim ở New York đã yêu cầu được không ghi tên trong phần giới thiệu.
“Melania,” như Sophie Gilbert miêu tả, là một bộ phim quá nhạt nhẽo, khi “hầu hết thời lượng của phim, (đạo diễn) Ratner ghi lại cảnh nhân vật chính lê gót từ nơi này đến nơi khác trên đôi giày cao gót…” và dù trong phim, bà Melania nói “mỗi ngày tôi sống đều có mục đích cùng với sự tận hiến” nhưng tất cả những gì khán giả thấy đều là cảnh thay đồ…
Trên chuyên san điện ảnh Variety, Owen Gleiberman viết, “Melania” là một bộ phim tài liệu “hoàn toàn vô hồn,” “kể về ‘chân dung’ đệ nhất phu nhân nhưng được dàn dựng, tô vẽ và sắp đặt quá mức đến nỗi nó chỉ ngang tầm một quảng cáo trơ trẽn không biết xấu hổ; giống như được ghép lại từ những cảnh quay vô hại nhất từ một chương trình truyền hình thực tế”…
Không chỉ giới phê bình chuyên nghiệp, “Melania” cũng bị đánh giá tiêu cực trên các diễn đàn điện ảnh. Trên mạng xã hội Letterboxd, nơi khán giả đánh giá theo thang điểm từ nửa sao đến năm sao, hàng ngàn người đã chấm “Melania” nửa sao. Điểm trung bình nói chung chỉ đạt 1.2 sao. Trên Metacritic, trang tổng hợp đánh giá phim, “Melania” có điểm trung bình 0.4. Và trên IMDb – một trong những website uy tín nhất công nghiệp điện ảnh Mỹ – “Melania” được chấm 1.3/10 (tính đến ngày 2 Tháng Hai).
“Streets of Minneapolis”
Ra mắt bốn ngày sau vụ ICE bắn chết Alex Pretti, “Streets of Minneapolis” lập tức trở thành hiện tượng âm nhạc phản kháng đáng chú ý nhất. Bruce Springsteen – nghệ sĩ lừng lẫy mệnh danh “The Boss” – sáng tác ca khúc này chỉ trong vài ngày.
Ngày 28 Tháng Giêng, ông viết trên trang cá nhân: “Tôi viết bài hát này vào Thứ Bảy, thu âm vào hôm qua và hôm nay phát hành cho các bạn để đáp trả sự khủng bố của chính phủ đang diễn ra tại Minneapolis. Ca khúc này dành tặng cho người dân Minneapolis, những người hàng xóm nhập cư vô tội của chúng ta và để tưởng nhớ Alex Pretti và Renee Good…”
Với giọng khàn quen thuộc, The Boss thể hiện sự giận dữ tột độ, sự kiềm nén phẫn uất, sự tức giận tột cùng nhưng cùng lúc cũng đầy tâm trạng chia sẻ. Trong “Streets of Minneapolis,” The Boss-Bruce Springsteen gọi Trump là “King Trump” với “private army from the DHS.”
Ông chỉ trích Phó Cố Vấn cấp cao Stephen Miller và Bộ Trưởng An Ninh Nội Địa Kristi Noem luôn mồm phun ra những “dối trá bẩn thỉu.” Với điệp khúc hô vang “ICE out!,” “Streets of Minneapolis” nhắc lại “dấu chân máu nơi lẽ ra phải có lòng thương xót” trên “đường phố Minneapolis” trong những ngày Đông giá lạnh.
Không được quảng bá bằng bất kỳ công cụ hay hình thức truyền thông nào, “Streets of Minneapolis” được đón nhận ngay lập tức. Chỉ sau ba ngày, “Streets of Minneapolis” leo lên vị trí đầu bảng trên iTunes ở 19 quốc gia. Spotify không hiển thị số lượt tải ca khúc này, nhưng tính đến ngày 2 Tháng Hai, có hơn 4.9 triệu lượt xem “Streets of Minneapolis” trên YouTube. Hoàn toàn ngược lại với “Melania,” “Streets of Minneapolis” được giới phê bình khen ngợi hết lời.
Trong sự nghiệp đồ sộ của mình, The Boss-Bruce Springsteen từng sáng tác nhiều ca khúc phản kháng, từ “The Ghost of Tom Joad,” “The Rising” đến “Born in the U.S.A.” Năm 2000, Bruce Springsteen cho ra mắt “American Skin (41 Shots)” sau vụ cảnh sát New York giết chết Amadou Diallo, một người da đen không vũ trang. Lần này, “Streets of Minneapolis” tiếp tục khiến người Mỹ, một lần nữa, trăn trở về những gì đang xảy ra trên đất nước họ, cũng gần tương tự hồi năm 1970, khi nhóm Crosby, Stills, Nash & Young tung ra ca khúc “Ohio,” được thu âm sau khi Vệ Binh Quốc Gia giết chết bốn sinh viên trong cuộc biểu tình tại Đại Học Kent State.
Ngày 20 Tháng Mười, 1975, Springsteen xuất hiện trên trang bìa Time và Newsweek – điều chưa từng có với bất kỳ ai, trừ các tổng thống, giáo hoàng hoặc phi hành gia. Nói không quá lời, Bruce Springsteen là một trong những nghệ sĩ vĩ đại nhất lịch sử văn hóa đương đại Mỹ. Cái bóng của The Boss là khổng lồ. Nửa thế kỷ qua, sự nghiệp Springsteen không giống bất kỳ ai khác, với 21 album, 20 giải Grammy, một Oscar, một giải Tony, giải Kennedy Center Honors và Huân Chương Tự Do Tổng Thống. Chuyến lưu diễn gần đây nhất của ông (2023-2025, với 129 buổi diễn khắp Châu Âu, kết thúc ngày 3 Tháng Bảy, 2025 tại Ý) đã thu về $729.7 triệu với 4.9 triệu vé. Đây là chuyến lưu diễn lớn nhất sự nghiệp The Boss.
Cùng với những nghệ sĩ gạo cội Barbra Streisand, Robert De Niro, Meryl Streep, Jack Nicholson, Alec Baldwin, Neil Young,… Bruce Springsteen luôn đứng đầu trận tuyến văn hóa chống Trump một cách quyết liệt nhất và gay gắt nhất. Xuất thân từ thành phần lao động, Springsteen quan tâm chính trị và xã hội với tâm thức của người “ưu thời mẫn thế.” Suốt nhiều thập niên, ông tìm hiểu khoảng cách giữa Giấc Mơ Mỹ và thực tế nước Mỹ, đặc biệt sự phân hóa sâu rộng mang lại sự trỗi dậy của Trump.
Câu chuyện Springsteen không chỉ nằm ở mức độ thành công trong sự nghiệp của ông. The Boss-Bruce Springsteen chiếm một vị trí hiếm có trong đời sống văn hóa Mỹ. Ông là một người Mỹ tinh tuyền, một người Mỹ yêu nước thật sự, một nghệ sĩ có khả năng duy trì sự chân thực hiếm thấy, một người Mỹ luôn nhìn đất nước mình như một “Land of Hope & Dreams” (tên một ca khúc của ông); và là một người Mỹ đủ tư cách để nói về một “chính quyền thối nát, bất tài và phản quốc.” [kn]
