(Trích trong phần biên khảo Mùa Hè Ðỏ Lửa của Võ Trung Tín và Nguyễn Hữu Viên, cựu đại úy Nhẩy Dù)

Ngày 28 Tháng Sáu 1972, BTL/QÐI phát động kế hoạch phản công tái chiếm Quảng Trị. Trong kế hoạch này, nỗ lực chính là SÐND, SÐTQLC, LÐ1/BÐQ và Thiết Ðoàn 7/KB. SÐ1BB mở rộng vòng đai an ninh về hướng Tây Huế nhằm tái chiếm các căn cứ trong khu vực thung lũng Ashau, Trung Ðoàn 57/BB hành quân lục soát vùng Quảng Nam. SÐ3BB trấn ngự chung quanh Ðà Nẳng. Thành phần trừ bị gồm Trung Ðoàn 4/2 BB, Trung Ðoàn 51 và Thiết Ðoàn 17/ KB.

Theo kế hoạch hành quân của Quân Ðoàn I:

Ngày N-2 và N-1, ta khởi động một cuộc không tập toàn diện bằng hỏa lực B52, các loại hải pháo, phi pháo và pháo binh diện địa vào các vị trí tập trung quân của địch, các kho tàng cơ giới và các vị trí súng lớn của địch.

Ngoài ra, QÐ.I còn tung ra một kế hoạch hành quân nghi binh bằng một lực lượng Nhảy Dù sẽ nhảy xuống Cam Lộ và TQLC sẽ đổ bộ vào cửa Việt nhằm cắt đường tiếp vận của đối phương để đánh lạc hướng và gây hoang mang cho địch quân.

Ngày N bắt đầu, SÐND bên trái QL1, SÐ/TQLC bên phải QL1, hai đơn vị Tổng Trừ Bị của QLVNCH tiến song song theo thế gọng kềm về hướng Bắc, từ bờ biển đến tận đỉnh núi Trường Sơn, đánh đuổi đoàn quân xâm lược khát máu CSBV tận sào huyệt của chúng.

3 giờ sáng, mở đầu cuộc hành Quân Lam Sơn 72, Ðại Tá Trần Quốc Lịch, LÐT/ LÐ2ND điều động 3 Tiểu Ðoàn Nhảy Dù vượt sông Mỹ Chánh. Tiểu Ðoàn 2/ND do Thiếu Tá Nguyễn Ðình Ngọc chỉ huy đi cánh trái, TÐ1ND do tân tiểu đoàn trưởng là Thiếu Tá Lê Hồng chỉ huy đi giữa và TÐ3ND (Thiếu Tá Trần Văn Sơn TÐT) đi cánh phải.

Vì bị tấn công bất ngờ lúc tờ mờ sáng, địch hốt hoảng bỏ chạy. TÐ2ND đánh thẳng vào BCH Trung Ðoàn 203 chiến xa của VC, tịch thu nhiều súng cối 61 và 82 ly cùng đạn dược, ba chiến xa T54 còn đang nổ máy, trong lúc TÐ1ND đã lấy được 14 khẩu đại bác 37 & 57 ly phòng không cùng bắt sống 5 tù binh.

Trong khi đó, TÐ3ND đi cánh phải vượt sông Mỹ chánh chiếm vùng Lương Ðiền, Tân Tường, Trường Vinh đến tận phía Nam sông Ô-Khê để bảo vệ bãi đáp cho 2 TÐ9ND và TÐ11ND. Khi vừa qua sông Mỹ Chánh, TÐ3ND đã tiêu diệt 2 cán binh CS tịch thu 2 khẩu AK-47 và bắt được 3 khẩu pháo 105 ly mà địch đã lấy được của ta trước đây rồi dấu vào bụi tre. Sau đó, TÐ3ND tiến về phía Bắc để tiêu diệt các chốt địch dọc theo Quốc Lộ I (Ðại Lộ Kinh Hoàng) rồi mở mũi dùi về phía Ðông để tái chiếm Quận Hải Lăng.

Sáng ngày, TÐ9ND (Trung Tá Trần Hữu Phú, TÐT) và TÐ11ND ( Thiếu Tá Lê Văn Mễ, TÐT) được trực thăng vận đổ xuống phía Bắc Sông Nhung, hai tiểu đoàn Dù đi song song chiếm từng thước đất, từng cái hố, từng chốt địch, trên những dãy đồi trọc không một bóng cây dưới ánh nắng oi bức của mùa Hè đổ lửa. Chiến sĩ Dù phải vận dụng tối đa tai, mắt, hơi thở, trí óc rồi bằng lựu đạn, bằng dao gâm đánh cận chiến với địch.

Ngày 2 Tháng Bảy 1972 mở đầu giai đoạn 2, Trung Tá Lê Văn Ngọc, tân LÐT/LÐIND, trách nhiệm càn quét quân giặc dọc theo phía Tây dưới chân dãy Trường Sơn, từ phía Bắc sông Mỹ Chánh qua sông Nhung đến La Vang dọc theo bờ sông Thạch Hãn rồi vào Thị xã Quảng Trị.

Ðể cản bước tiến của quân ta, CSBV đã pháo hằng loạt đủ loại từ 130 ly, 122 ly hỏa tiễn 107 ly… Nhưng đoàn quân Mũ Ðỏ vẫn không chùng bước trên đoạn đường dài 9 cây số đầy dẫy những cảnh tượng chết chóc từ Giáp Hậu, qua Mai Ðằng rồi đến La Vang Thượng.

TÐ9/ND chia quân thành 2 cánh tiến đánh vùng Tân Lê Phước Môn, trong trận này tất cả 4 Ðại Ðội Trưởng đều bị thương vì pháo địch, Ðại Úy Ngưu, ÐÐT94, bị tử thương tại Tân Téo.

TÐ11/ND là trục chính của cuộc tiến quân, từ Hải Lâm cũng chia làm 2 cánh tiến chiếm mục tiêu là nhà thờ La Vang. Ðường vào La Vang thật là hung hiểm, khi đến cầu Trường Phước, cách La Vang 2 cây số về phía Nam, Ðoàn chiến xa BTR85 và PT76 chuyển quân của địch di chuyển trên QL1 ngược chiều với quân Dù. Quân TÐ11/ND xung phong với M72 chống chiến xa, gọi Pháo Binh và không quân yểm trợ. Sau 2 giờ giao chiến, chiến xa địch quay đầu bỏ chạy, quân ta truy kích, chiến xa địch hoảng loạn khi qua cầu nên dồn đè lên nhau lật xuống sông.

Trong khi đó Tiểu Ðoàn 7 Nhảy Dù do Thiếu Tá Trần Ðăng Khôi làm TÐT được trực thăng vận xuống khu vực nhà thờ La Vang. Khi vào nhà thờ La Vang, TÐ7/ ND bắn cháy 2 chiến xa T54 cộng sản bố trí trước sân nhà thờ và sau 3 giờ kịch chiến, lực lượng Nhảy Dù đã làm chủ tình thế.

Sau 5 ngày vừa đi vừa bứng chốt địch, buổi trưa ngày 7 Tháng Bảy, TÐ3/ND bắt đầu tấn công vào quận Hải Lăng. Thiếu Tá Sơn Tiểu Ðoàn Trưởng cho các Ðại Ðội 31, 32 và 34 tiến dọc 2 bên QL1 theo đội hình chân vạt, trong khi đó Ðại Ðội 33 tiến dọc theo đường rầy xe lửa và “Ðại Lộ Kinh Hoàng” bứng chốt địch để cho các toán Công Binh dọn dẹp (ÐLKH). Khi Ðại Ðội 32 tới khu trường học, nằm lại án ngữ tại đây. Ðại Ðội 33 cặp theo tỉnh lộ 602 tấn công thẳng vào quận lỵ. Ðịch ở trong quận đường phản kích mãnh liệt, nhưng với kinh nghiệm chiến trường, Trung Úy Nguyễn Hữu Viên, ÐÐT/ÐÐ33/ND, bình tĩnh gọi pháo binh và phi cơ yểm trợ. Sau 2 giờ quần thảo địch quân tháo chạy về hướng Bắc, TÐ3/ND tái chiếm lại Quận Hải Lăng vào lúc 4.00 dớ chiều. Trong lúc điều quân tái chiếm quận Hải Lăng, Thiếu Tá Trần Văn Sơn TÐT chẳng may bị mảnh đạn pháo địch bị thương, Thiếu Tá Võ Thanh Ðồng, TÐP/TÐ9ND về thay thế chức vụ TÐT/TÐ3ND.

Ngày 8 Tháng Bảy 1972, sau khi chiếm Hải Lăng xong, TÐ3/ND được lịnh tiến về trước cùng TÐ8/ND càn quét giặc cộng dọc 2 bờ Sông Nhung từ Ðông sang Tây tới tận chân núi Trường Sơn. Trên đường hành quân, ÐÐ33/ ND đã phối hợp với một đơn vị của TÐ8/ND do Ðại Úy Trần Cao Khoan chỉ huy bên kia bờ sông, đã tiêu diệt được một đơn vị đặc công CS toan đặt mìn giật phá cầu Trường Phước trên QL1. Bốn tên bỏ xác tại trận với 4 khẩu AK47 cùng bắt được một thượng úy VC tên Thanh mới 28 tuổi là TÐT Tiểu Ðoàn 31 Ðặc Công cộng sản.

Hai ngày sau (10/7) Tiểu Ðoàn 3/ND lại tấn công địch quân trên ngọn đồi có độ cao 30m. trên nguồn sông Nhung. ÐÐ33/ND được chỉ định, chia làm hai mũi dò lần theo thế chân vạt tiến chiếm mục tiêu. Khi toán khinh binh đi đầu chạm địch, toàn đại đội đồng loạt xung phong chớp nhoáng trong vòng 10 phút giao tranh, Nhảy Dù đã làm chủ trận địa. Cộng quân hoảng hốt bỏ chạy để lại 2 xác chết, ta tịch thâu 3 súng phòng không 37 ly bên cạnh có một xác trực thăng UH1-D của VNCH bị bắn rơi trước đây. Sau khi bung rộng ra lục soát tìm thấy thêm 2 khẩu đại bác 122 ly nòng ngắn, rất nhiều đạn chưa kịp bắn, một máy phát điện và một xe cơ giới sửa chữa. Ngày hôm sau Lữ Ðoàn 2 Nhảy Dù cho 5 chiếc Thiết Vận Xa vào kéo 3 khẩu phòng không, 2 khẩu đại bác 122 ly và chuyên viên Công Binh phá hủy tất cả đạn đại bác.

Tiểu Ðoàn 5 Nhảy Dù tiến chiếm Cổ Thành Quảng Trị:

Tiểu Ðoàn 5 Nhảy Dù do Trung Tá Nguyễn Chí Hiếu làm tiểu đoàn trưởng, với 5 đại đội: Ðại Ðội 50, ÐÐT là Trung Úy Chiêu, Ðại Ðội 51, ÐÐT là Trung Úy Trương Ðăng Sỷ, Ðại Ðội 52, ÐÐT là Trung Úy Hồ Tường, Ðại Ðội 53, ÐÐT là Trung Úy Thân, Ðại Ðội 54, ÐÐT là Trung Úy Dương, sau ngày giải tỏa An Lộc được không vận đến Huế và trú đóng tại căn cứ Nancy khoảng một tuần lễ. Tại đây, Tiểu Ðoàn tái huấn luyện cho binh sĩ về chiến thuật đánh trong thành phố phân tán mỏng từng tổ ba người, cách thức ngụy trang khi di chuyển và thực tập bắn hỏa tiễn TOW, M72, XM202… chống chiến xa.

Ngày 5 Tháng Bảy 1972, TÐ5/ND di chuyển bằng đường bộ đến La Vang Tả rồi tiến về hướng Tây. Sau khi B52 trải thảm dọc bờ sông, TÐ5/ ND tung quân vào lục soát đến tận bờ sông Thạch Hãn, thấy rất nhiều xác Cộng quân tại hiện trường. Tiểu Ðoàn tịch thu được 2 khẩu phòng không 37 ly.

Ngày 9 Tháng Bảy 1972, bàn giao khu vực lại cho TÐ7/ND, TÐ5/ND di chuyển về hướng Ðông, băng ngang QL1, hôm sau dừng quân tại khu vực thôn An Thái cách Cổ Thành khoảng 3 km về hướng Ðông Nam. Tại đây BCH/TÐ lập sa bàn chuẩn bị kế hoạch điều quân tấn công Cổ Thành.

Ngày 10 Tháng Bảy 1972, Trung Tá Nguyễn Chí Hiếu triệu tập các đại đội trưởng ban lệnh hành quân, sĩ quan các đại đội có 3 ngày để huấn luyện và hướng dẫn binh sĩ thuộc quyền chuẩn bị tác chiến. Ðặc biệt trong trận này yếu tố ngụy trang triệt để áp dụng.

Ngày 11 Tháng Bảy 1972, TÐ1/TQLC được trực thăng vận đổ xuống hương lộ 560 cách TX Quảng Trị 2 km về hướng Ðông Bắc để ngăn chận đường tiếp vận của địch muốn tăng cường cho lực lượng của chúng trong Cổ Thành. Hai trực thăng chuyển quân CH53 của Mỹ bị hỏa tiễn SA-7 bắn rơi, 30 quân nhân TQLC và Phi Hành Ðoàn bị tử trận.

Ngày 13 Tháng Bảy 1972, hai ngày sau, một đơn vị thuộc SÐ312/CSBV với chiến xa yểm trợ đã tấn công vào TÐ1/TQLC này. TQLC phản công quyết liệt bắn hạ hằng chục chiến xa địch và cho đến ngày 22 Tháng Bảy mới quét sạch quân CS tới cửa Việt.

Sau ba ngày cho binh sĩ chuẩn bị học tập, đêm 14 Tháng Bảy 1972, TÐ5/ND bắt đầu di chuyển vượt con sông nhỏ bằng thuyền của Công Binh Nhảy Dù và tiến vào làng Tri Bưu dọc theo đường Nguyễn Hoàng, phía Ðông Nam Thị Xã. Tại nay, Cộng quân có đặt một chốt chặn tại nhà thờ Tri Bưu phản ứng báo động. TÐ5/ND dứt chốt bằng cận chiến dễ dàng để không gây tiếng động và đã giải thoát cho trên 10 Dì Phước bị chúng bắt làm con tin phục dịch và đỡ đạn cho chúng.

Ngày hôm sau, TÐ5/ND đã tiến đến sát bờ thành cổ, vẫn còn nguyên vẹn rào kẽm gai và hào nước bao bọc chung quanh. Cộng quân vẫn hoạt động bình thường vì Nhảy Dù ngụy trang hoa lá trên người nên chúng không phân biệt được bạn hay đối phương. Chúng lùa dân trên đường di chuyển về hướng Ðông, có lẻ bắt dân đi theo để đỡ đạn cho chúng.

Hôm sau, Nhảy Dù đã gọi phi pháo thả bom phá hủy một góc phía Ðông Nam Cổ Thành để làm cửa ngỏ xâm nhập vào bên trong.

Ngày 17 Tháng Bảy 1972, trong phạm vi trách nhiệm của Sư Ðoàn Nhảy Dù, các cánh quân đã được triển khai như sau: Tiểu Ðoàn 7 Nhảy Dù do Thiếu Tá Trần Ðăng Khôi chỉ huy đã kiếm soát được vòng đai phía Tây thị xã, Tiểu Ðoàn 11 Nhảy Dù do Thiếu Tá Lê Văn Mễ chỉ huy tiếp tục truy kích Cộng quân ở quanh khu vực Thạch Hãn đến ngã ba Long Hưng. Tiểu Ðoàn 9 Nhảy Dù, Trung Tá Trần Hữu Phú tiểu đoàn trưởng, và Thiếu Tá Nguyễn Văn Nhỏ, tiểu đoàn phó, là lực lượng ứng chiến trừ bị cũng đã kiểm soát được khu vực phía Nam thị xã. Tiểu Ðoàn 6 Nhảy Dù do Trung Tá Nguyễn Văn Ðỉnh, tiểu đoàn trưởng, Thiếu Tá Nguyễn Hữu Thành, tiểu đoàn phó, chỉ huy đã làm chủ được chiến trường ở phòng tuyến dọc phía Ðông thị xã.

Sau một thời gian chạm súng với Cộng quân ở vòng đai Cổ Thành, Trung Tá Nguyễn Chí Hiếu, Tiểu Ðoàn Trưởng Tiểu Ðoàn 5 Nhảy Dù, đã quyết định tấn công thành Ðinh Công Tráng bằng hai giai đoạn:

– Giai đoạn 1: Ðưa một toán tiền thám xâm nhập vào trong thành, với nhiệm vụ là thám sát địa thế cũng như vị trí của địch quân bên trong Cổ Thành rồi báo cáo về Tiểu Ðoàn.

Giai đoạn này sẽ bắt đầu vào đêm 18 Tháng Bảy 1972.

– Giai đoạn 2: Cả tiểu đoàn sẽ đồng loạt tấn công vào Cổ Thành, và trong 2 ngày, phải đánh chiếm lại ít nhất là phân nửa chu vi bờ thành.

Ðể thực hiện được kế hoạch trên, Trung Tá Hiếu đã quyết định thành lập ngay một toán “thám sát cảm tử” bằng cách tuyển chọn trong các quân nhân gốc người sở tại Quảng Trị tình nguyện, vì sống tại địa phương này nên họ hiểu rõ địa thế. Có rất nhiều chiến sĩ xung phong xin nhập vào toán cảm tử này nhưng chỉ có 6 quân nhân thuộc Ðại Ðội 51 được chọn: “Trưởng Toán là Hạ sĩ Trần Văn Sáu, còn chiến sĩ được giao trách nhiệm cấm cờ VNCH trên mặt bờ Cổ Thành Quảng Trị là Binh 1 Hồ Khang.

Chiều ngày 18 Tháng Bảy 1972, Trung Tá Nguyễn Chí Hiếu cho tập hợp toán “cảm tử” để từ giã những chiến hữu thân thương quyết ra đi theo truyền thống “Nhảy Dù Cố Gắng.” Vị tiểu đoàn trưởng Tiểu Ðoàn 5 Nhảy Dù đã ban quyết định thăng cấp trước cho 6 cảm tử quân mỗi người lên hai cấp. Và đêm đến, toán cảm tử quân sẽ lên đường để đột kích vào Cổ Thành.

Ðêm đến, giờ G đã điểm, toán cảm tử quân của Tiểu Ðoàn 5 Nhảy Dù vượt tuyến xuất phát lao vào bóng đêm đột kích vào thành. Từ vị trí xuất phát đến mục tiêu khoảng cách hơn 200 mét. Trung Tá Hiếu và cả Bộ Chỉ Huy Tiểu Ðoàn nín thở nhìn theo toán quân cảm tử đi vào bóng đêm và chờ đợi. Vào khoảng quá nửa đêm, toán cảm tử quân đã bò lên được trên mặt Cổ Thành. Một bóng đen nhô lên giữa bầu trời và tung bay theo chiều gió. Ðó chính là lá quốc kỳ VNCH mà Binh I Hồ Khang đã được lệnh mang theo khi xuất phát. Từ xa, các chiến sĩ Nhảy Dù vui mừng la lên:

“Lá cờ dựng được rồi…?”

Lá quốc kỳ Việt Nam Cộng Hòa đã tung bay trên mặt bờ Cổ Thành rồi kia. Ðó cũng là một tín hiệu của toán tiền thám báo cho Trung Tá Hiếu biết nhiệm vụ của họ giai đoạn đầu đã hoàn tất và họ sẽ tiếp tục nhiệm vụ kế tiếp. Trong giây phút đó, bỗng nhiên có những tiếng hô dõng dạc từ trên bờ thành vọng đến bên tai những người chiến sĩ Tiểu Ðoàn 5 Nhảy Dù đang ghìm tay súng hướng về bờ Cổ Thành chờ đợi và trước mắt họ đã hiện rõ bóng cờ. Tiếng Binh I Hồ Khang hô lớn:

– “Nhảy Dù cố gắng – Nhảy Dù chiến thắng – Việt Nam Cộng Hòa muôn năm.”

Liền ngay sau đó quân CSBV tử thủ bên trong Cổ Thành đã tập trung hỏa lực như mưa bắn xối xả vào toán cảm tử của TÐ5/ ND, Binh Nhất Hồ Khang và 3 đồng đội khác tử trận ngay bên bờ thành, chỉ có Hạ sĩ Sáu và Binh Nhất Tâm còn may mắn, hai ngày sau lần mò trở về lại chiến tuyến.

Ngày 21 Tháng Năm, các đơn vị TÐ5/ND được lịnh lui về vị trí cũ để phi pháo hoạt động, Ðại Ðội 52 trên đường lui binh trở lại nhà thờ Tri Bưu bị quân CS phát giác và bắn theo bằng đại bác trực xạ không giật 82 ly. Thiếu Úy Trịnh Văn Bé bị tử thương và 56 quân nhân khác bị thương vong. Hai ngày sau các đơn vị lại tiến lên trở lại. TÐ5/ ND phát hiện và hạ sát hai tên tiền sát viên pháo binh VC bám theo sau Tiểu Ðoàn.

Ngày 25 Tháng Bảy 1972, TÐ5/ ND tiến quân tái chiếm Cổ Thành. Ðể yểm trợ cho trận đánh quyết tử này “Minh Hiếu” được tăng cường Ðại Ðội 111/ ND của Tiểu Ðoàn “Song Kiếm Trấn Ải” do Trung Úy Ðinh Viết Trinh “ba búa” chỉ huy đánh trợ lực từ hướng Tây Bắc vượt qua cánh đồng trống, tiến dưới làn mưa pháo địch, đánh thóc vào khu nghĩa địa làng Tri Bưu, chiếm đường Duy Tân để bắt tay với Ðại Ðội 52/ND do Trung Úy Hồ Tường chỉ huy và để cùng đồng loạt tiến đánh chiếm lại Cổ Thành bằng mọi giá. Cạnh sườn phía Bắc Cổ Thành có Ðại Ðội 2/TSND do Ðại Úy “Út Bạch Lan” chỉ huy tấn kích nghi binh trợ chiến.

Ðúng 3 giờ sáng, Ðại Ðội 51 do Trung Úy Trương Ðăng Sĩ, đại đội trưởng, làm nỗ lực chính tiên phong đột kích lập đầu cầu trên mặt Cổ Thành, sau đó là ÐÐ.52/ND do Trung úy Hồ Tường chỉ huy, nỗ lực phụ trợ chiến, một Trung Ðội của ÐÐ.51/ND đã cấm cờ lần thứ hai trên bờ tường Cổ Thành. Trước khi xuất quân, Trung Tá Hiếu lệnh cho các đơn vị trực thuộc nếu không tiến lên được vì bất cứ lý do gì, các đại đội cố gắng rẽ sang phía trái sẽ có TÐ.6/ND trợ chiến.

Khi bình minh vừa ló dạng, hai Ðại Ðội tiên phong/TÐ5ND dàn đội hình trên bờ thành chờ đợi xuất phát, trong khi 2 phi cơ A37 vào vùng triệt hạ khẩu đại bác trực xạ 82 ly của địch theo sự chỉ dẫn của trinh sát cơ OV-10. Tiếp theo đó Pháo Binh đang trải màn khói, chuẩn bị tác xạ yểm trợ… Nhưng… ngay khi đó, bất thần, hai chiếc phi cơ Fantom Hoa Kỳ chúi xuống trút bom ngay trên đầu của các Ðại Ðội 51 và 52 ND. Sự việc xảy ra trước mắt của Trung Tá Nguyễn Chí Hiếu, trong khi ông cùng Bộ Chỉ Huy Tiểu Ðoàn 5 Nhảy Dù đang theo dõi diễn tiến trận đánh quyết tử để sớm kết thúc giai đoạn 2, cũng không thể nào ngăn kịp. Muộn rồi!!! TÐ5N D gần như tan nát!

Với những khối bom nặng của phi cơ Mỹ đã thả xuống rất chính xác làm cho hơn 50% chiến sĩ Mũ Ðỏ ưu tú của TÐ5ND bị thương vong. Ðại Ðội 51 của Trung Úy Trương Ðăng Sĩ chỉ còn 38 quân nhân sống sót, tất cả 5 sĩ quan của Ðại Ðội 52 đều bị thương và gần 50 HSQ và binh sĩ bị thương vong. Tổn thất nặng nề đó đã giáng một đòn chí tử lên nỗ lực tột cùng của Tiểu Ðoàn 5 Nhảy Dù, và Trung Tá Nguyễn Chí Hiếu phải ra lịnh cho các đơn vị trở lại tuyến xuất phát. (Việc ném bom lầm này, có dư luận cho rằng là một sự cố ý từ nơi nào đó muốn ngăn chận sự tiến quân nhanh chóng của QLVNCH?)

Ngày 27 Tháng Bảy 1972, Tướng Trưởng trong cuộc họp với các tư lệnh chiến trường để duyệt xét tính hình chiến sự, ông đã cho biết là theo tin tức tình báo nhận được, Cộng quân đã đưa thêm 2 Sư đoàn CSBV vào vùng cận sơn Trị Thiên. Hai Sư Ðoàn này sẽ tung vào mặt trận Quảng Trị trợ lực cho Sư đoàn 325/CSBV và Ông quyết định thay đổi lực lượng tấn công tái chiếm Cổ Thành Quảng Trị. Theo đó TQLC trách nhiệm khu vực duyên hải và mặt trận Cổ Thành Quảng Trị. Lực lượng Nhảy Dù trách nhiệm bảo vệ phòng tuyến Thạch Hãn, và khống chế lực lượng tăng viện của địch ở mặt trận phía Tây Quảng Trị. Ðúng 12 giờ trưa, Ðại Tá Trần Quốc Lịch, LÐT/LÐ2ND, bàn giao khu vực trách nhiệm cho Ðại Tá Ngô Văn Ðịnh LÐT/LÐ258/TQLC trong khi trận chiến vẫn còn đang giao tranh ác liệt giữa Tiểu Ðoàn 5 Nhảy Dù với 1 Trung đoàn Cộng quân cố thủ trong Cổ Thành. Các tiểu đoàn Nhảy Dù cũng lần lượt được thay thế bởi các tiểu đoàn TQLC.

Tiểu Ðoàn 9 TQLC do Thiếu Tá Nguyễn Kim Ðể chỉ huy hoán đổi cho TÐ11/ND tại khu vực phía Nam thị xã, cạnh Quốc Lộ 1. Tiểu Ðoàn 5 TQLC do Thiếu Tá Hồ Quang Lịch chỉ huy nhận lãnh trách nhiệm thay thế TÐ6/ND tại ngã ba Long Hưng. Tiểu Ðoàn 3/TQLC do Thiếu Tá Nguyễn Văn Cảnh chỉ huy thay thế TÐ5/ ND tại làng Tri Bưu gần Cổ Thành Quảng Trị.

Mặt trận phía Tây Quảng Trị:

Sau khi bàn giao khu vực trách nhiệm chung quanh Cổ Thành và thị xã Quảng Trị cho lực lượng TQLC, SÐND mở mặt trận mới tấn công quân CSBV trong vùng rừng núi phía Tây thị xã Quảng Trị và phía Nam sông Thạch Hãn, gọi là Ðộng Ông Ðô, để ngăn chận sự chuyển quân và tiêu diệt các ổ súng đại bác 122 ly, 130 ly thường pháo vào thành phố chung quanh cũng như yểm trợ cho cánh quân cố thủ của chúng trong thành cổ Ðinh Công Tráng.

Ngày 12 Tháng Tám 1972, Ðại Tá Trương Vĩnh Phước, LÐT/LÐ3ND, mở cuộc hành quân trong vùng trách nhiệm cận dãy Trường Sơn. Việc tiến quân vào vùng này rất khó khăn vì rừng núi trùng điệp, càng lên cao càng hiểm trở lại gặp thời tiết khắc nghiệt nên hỏa lực yểm trợ bị giới hạn rất nhiều. Tuy nhiên các chiến sĩ Nhảy Dù vẫn không chùng bước.

Mở đầu chiến dịch, TÐ3/ND từ bờ sông Nhung được lịnh tiến chiếm ngọn đồi 118 ở phía Ðông căn cứ Barbara. Nơi ngọn đồi này địch quân dùng làm đài quan sát theo dõi tất cả mọi hoạt đông quân sự của VNCH trong vùng từ Ái Tử, Quảng Trị đến quận Hải Lăng…

Tiểu Ðoàn 3 Nhảy Dù chia thành 2 cánh quân tấn công. Cánh thứ nhất gồm BCH Tiểu Ðoàn, Ðại Ðội 30 và Ðại Ðội 33 tiến chiếm đỉnh đồi 118 dễ dàng không gặp một sự chống cự nào của Cộng quân, Ðại Ðội 32 án ngữ làm thành phần trừ bị và giữ an ninh bãi tiếp tế và suối nước. Cánh thứ hai gồm hai Ðại Ðội 31 và 34 tiến về hướng căn cứ Barbara… Cánh quân này gặp sự kháng cư mạnh mẽ của địch. Sau hai ngày quần thảo Cộng quân rút lui bỏ lại nhiều xác và vũ khí gồm súng cối 62 ly, đại liên 12.8 ly, và hằng trăm khẩu AK 47 và đạn dược.

Ngày 14 Tháng Tám 1972, Ðại Tá Nguyễn Trọng Bảo, phụ tá hành quân/SÐND và Ðại Tá Huỳnh Long Phi trên đường đến thăm vị trí đóng quân của LÐ1ND đã bị tử nạn trực thăng tại phía Ðông Bắc cầu Mỹ Chánh, trên QL1 (khoảng đại lộ kinh hoàng).

Trong ngày này, Tiểu Ðoàn 3 ND nhận được tiếp tế tại đồi 118, Trung Ðội 1/33ND do Thiếu Úy Toàn chỉ huy được chỉ định xuyên rừng mang tiếp tế cho 2 Ðại Ðội 31 và 34 đang trấn ngự trên lưng chừng núi giữa đường đến căn cứ Barbara..

Ðến 6 giờ sáng ngày 16 Tháng Tám, Trung Ðội 1/33 của Thiếu Úy Toàn vừa trở về căn cứ sau khi phải di chuyển băng rừng suốt đêm thì 2 Trung đoàn của SÐ308 Cộng quân ào ạt tấn công vào vị trí phòng thủ của TÐ3/ND trên đồi 118.

Khởi đầu cuộc tấn công, vào lúc 6 giờ sáng Cộng quân áp dụng trận địa pháo kinh hồn pháo vào vị trí TÐ3/ND sau đó dùng biển người tấn công vào mặt phía Tây căn cứ do 2 Ðại Ðội 30 và 33 ND trấn thủ. Các chiến sĩ Dù phản công quyết liệt, giao tranh từ sáng đến chiều. Thiếu Úy Lê Ngọc Bản, SQTT, Chuẩn Úy Phạm Lê Phong, Trung Ðội Trưởng/ÐÐ33, TSI Trần Văn Dũng và Hạ Sĩ Truyền Tin Lê Thiều bị tử thương. Thiếu Tá Nguyễn Văn Ðịnh, TÐP, Ðại Úy Phạm Xuân Thiếp, Ban 3, Ðại Úy Dương Văn Xuân, ÐÐT 30, Trung Úy Trần Văn Tâm, phụ tá Ban 3 bị thương. Trung Úy Nguyễn Hữu Viên, ÐÐT 33 bị thương hộc máu và Trung Sĩ Sỉ cận vệ cho Tiểu Ðoàn Trưởng lãnh nguyên một quả đạn 75 ly trực xạ bị tan xác. Ðến 6 giờ chiều, Cộng quân thấy không thắng được và bị thiệt hại nhiều nên rút lui, các chiến sĩ Dù cấp tốc tu bổ lại công sự phòng thủ, kiểm điểm quân số và trị liệu cho thương binh.

Sáng sớm hôm sau 17 Tháng Tám, địch quân tập trung quân đông đảo quyết dứt điểm ngọn đồi 118, vẫn áp dụng chiến thuật tiền trận địa pháo hậu xung biển người. Trước áp lực quá nặng của địch quân, BCH Tiểu Ðoàn 3 Nhảy Dù cho Ðại Ðội 30 di tản tản tất cả thương binh ra khỏi cứ điểm về hướng Bắc. Ðại Ðội 33 ở lại tử thủ.

Ðại Ðội 33 Nhảy Dù với quân số chỉ còn lại 70 người, kiên cường chống trả lại. Nhiều đợt xung phong biển người của địch quân bị rơi rụng bên ngoài rào phòng thủ… Ðặc biệt ngày nay, Tiểu Ðoàn 3 Nhảy Dù đánh giặc không pháo yểm cũng không có không yểm, cũng không có tiếp viện, Nhảy Dù chỉ “đánh khô” vậy thôi. (Lý do là thời tiết xấu, hết đạn pháo binh, tiếp tế từ Ðà Nẵng chở ra không kịp, còn phi cơ có lẻ cũng hết… đạn luôn). Ðến xế chiều, vì áp lực Cộng quân quá mạnh và quá đông lại không có pháo binh và phi pháo trợ giúp nên Thiếu Tá Võ Thanh Ðồng, TÐT, cho lệnh Ðại Ðội 33 triệt thoái khỏi cứ điểm. Ðến 5 giờ chiều, Cộng quân đã tràn ngập căn cứ. Lúc này 2 chiếc oanh tạc cơ A37 của Không Quân VNCH bay tới oanh tạc ngay giữa đỉnh đồi 118. Ðại Ðội 33 chỉ còn lại 43 người trong đó có 3 Sĩ Quan là Trung Úy Viên, ÐÐT, Chuẩn Úy Ðào Văn Oai và Chuẩn Úy Lê Thanh Vân, trung đội trưởng.

Chiều hôm đó, Tiểu Ðoàn 3 Nhảy Dù được rút về ngọn đồi 30 với Ðại Ðội 32 và sáng ngày hôm sau rút ra Trường Phước, cạnh QL.1 để nhận tiếp liệu và bổ sung quân số. Sau khi được chỉnh bị, TÐ3/ND trở lại trận địa án ngữ ngọn đồi 90 dưới chân núi Ðộng Ông Ðô để cho các đơn vị Nhảy Dù khác tái chiếm căn cứ Barbara và Anne.

Ngày 8 Tháng Chín 1972, LÐ3ND điều động TÐ8/ND tái chiếm căn cứ Barbara. TÐ8/ND chia quân thành hai mũi tấn công ban đêm vào hai phía Ðông và Tây của căn cứ. Ðịch bị đánh bất ngờ khi còn đang ngáy ngủ. 2 Ðại Ðội TÐ8/ND đã đột kích vào căn cứ một cách dễ dàng. Rất nhiều tù binh thuộc SÐ324/CSBV bị bắt, hơn 20 xe molotova chở đầy lương khô, đạn dược bị tịch thu còn nguyên vẹn cùng nhiều vũ khí cá nhân và cộng đồng. Một thiếu úy ND bị hy sinh và một binh sĩ bị thương.

TQLC tái chiếm Cổ Thành:

Ngày 28 Tháng Bảy 1972, sau khi nhận bàn giao khu vực trách nhiệm từ LÐ2ND, Lữ Ðoàn 258 TQLC lập ngay phòng tuyến sát với các vị trí của đối phương. Trận chiến càng ngày càng diễn ra khốc liệt. Ðại bác Cộng quân ở bờ Bắc sông Thạch Hãn đã pháo kích liên tục, cùng lúc đó, súng cối của Cộng quân từ các vị trí gần Cổ Thành bắn từng đợt hàng trăm quả vào các vị trí chiến đấu của các đơn vị TQLC.

Ngày 9 Tháng Chín 1972, trong khi Sư Ðoàn Nhảy Dù tiếp tục truy kích các đơn vị CSBV ở phía Tây Quảng Trị, thì dọc theo vùng núi tỉnh Quảng Trị từ phía Tây Nam cho đến phía Tây Bắc, hàng loạt phi vụ B52 trải thảm lửa xuống các vị trí được ghi nhận là có cụm pháo binh và tập trung của Cộng quân. Cùng lúc đó, tại thị xã Quảng Trị, 6 Tiểu Ðoàn Thủy Quân Lục Chiến đồng loạt tấn công CSBV từ nhiều hướng vào Cổ Thành Ðinh Công Tráng.

Từ ga Quảng Trị, Tiểu Ðoàn 1 TQLC Quái Ðiểu do Thiếu Tá Nguyễn Ðăng Hòa chỉ huy đã điều động các Ðại Ðội xuất quân tấn công vào khu vực gần bệnh viện Quân Dân Y Hỗn Hợp và khu vực trường Bồ Ðề.

Tại ngã ba Long Hưng, Tiểu Ðoàn 2 Thủy Quân Lục Chiến có biệt danh là Tiểu Ðoàn Trâu Ðiên do Thiếu Tá Trần Văn Hợp làm Tiểu Ðoàn Trưởng đã tung 2 Ðại Ðội tấn công vào các chốt chận của CSBV trong làng Thạch Hãn nằm sát thị xã Quảng Trị về phía Nam, được bao bọc bởi những lũy tre xanh. Lợi dụng từng cụm tre, Cộng quân đã đào hầm theo chữ A và chữ T rất kiên cố để ngăn chận các cuộc tấn công của Việt Nam Cộng Hòa.

Các tiền sát viên Pháo binh đã điều chỉnh mục tiêu tác xạ cho từng khẩu pháo 105 ly với đầu đạn nổ chậm xê dịch từng 10 mét một (chứ không phải 50 mét theo quy định an toàn khi gọi Pháo binh bắn yểm trợ) để bật tung từng ổ kháng cự của Cộng quân.

Một cánh quân của Tiểu Ðoàn Trâu Ðiên từ ngã tư Quang Trung, Duy Tân với sự yểm trợ của Pháo binh và chiến xa M.48 đã tấn công “dọn sạch” các chốt Cộng quân ở bên đường Quang Trung, để từ đây đánh chiếm cụm điểm phòng ngự của Cộng quân ở rạp chiếu bóng Ðại Chúng và các mục tiêu dọc theo đường Lý Thái Tổ, ở phía Nam Cổ Thành Quảng Trị.

Tại hướng Ðông Bắc, các Tiểu Ðoàn 3 và 7 TQLC đã tiến chiếm các vị trí trọng điểm để tiến sát đến Cổ Thành. Tại phía Ðông Nam, Tiểu Ðoàn 6 TQLC Thần Ưng (do Thiếu Tá Ðỗ Hữu Tùng chỉ huy) được giao trọng trách phải vào Cổ Thành bằng mọi giá.

Tại phòng tuyến ở phía Ðông Bắc tỉnh Quảng Trị, ở khu vực quanh trục lộ tiếp vận của Cộng quân (hương lộ 560), lực lượng tăng cường cho Sư Ðoàn TQLC là Liên Ðoàn 1 Biệt Ðộng Quân đã gặp sự kháng cự mạnh của Cộng quân khi Liên Ðoàn tung 2 Tiểu Ðoàn bung rộng khu vực kiểm soát về phía Ðông. Không quân Việt-Mỹ đã xuất trận để yểm trợ cho Biệt Ðộng Quân đánh bật Cộng quân ra khỏi trận địa.

Ngày 13 Tháng Chín 1972, Ðại Ðội 5 Tiểu Ðoàn 2 Trâu Ðiên từ ngã tư Quang Trung Trần Hưng Ðạo mở cuộc tấn công vào khu vực chợ Quảng Trị. Trận chiến đã diễn ra quanh khu vực chợ, dọc theo đường Trần Hưng Ðạo ra đến bờ sông. Hai bên đã ác chiến quanh các đống bê tông đổ nát mà CQ đã biến thành các điểm kháng cự. Cuối cùng Tiểu Ðoàn TQLC này đã chiếm được mục tiêu, sau đó khai triển đội hình tiến chiếm khu hành chánh gồm Ty Bưu Ðiện, Ty Thanh Niên, Ty Ngân khố và tiến sát đến dinh Tỉnh Trưởng – nơi 1 đại đội Cộng quân đang bố trí quân quanh khuôn viên để cố thủ-. Một cánh quân khác, Ðại Ðội 4 làm nỗ lực chính do Ðại bàng Long Hồ, Ðại Ðội Trưởng, chỉ huy đã tiến quân thanh toán các chốt địch dọc hai bên đường Phan Ðình Phùng, sau đó tiến đánh và triệt hạ các chốt của CQ bố trí tại cơ quan USOM và Tòa án tỉnh Quảng Trị. Thanh toán được các mục tiêu trọng yếu, Ðại Ðội 4 và Ðại Ðội 5 của Tiểu Ðoàn 2 Trâu Ðiên đã tấn công vào khu vực tòa Hành chánh và Ty Tiểu học Quảng Trị nơi 1 Trung đoàn CQ đặt bộ chỉ huy. Do các chốt bảo vệ xung quanh đã bị TQLC triệt hạ, nên bộ chỉ huy CQ tại đây đã phải tháo chạy ra hướng bờ sông.

Ngày 15 Tháng Chín 1972, LÐ2ND mở cuộc hành quân tảo thanh VC vùng sườn núi phía Tây, nhằm mục đích mở rộng vùng hoạt động và càn quét các đơn vị Cộng quân lẩn khuất trong vùng cũng như ngăn chận địch tiến xuống vùng đồng bằng ở phía Ðông.

Cùng ngày này, 4 đại đội của Tiểu Ðoàn 3 và Tiểu Ðoàn 6 TQLC đã dàn hàng ngang đồng loạt xung phong tiến về hướng Tây cổ thành Ðinh Công Tráng. Trong đêm 15 Tháng Chín 1972, Cộng quân đã pháo dữ dội vào đội hình của hai Tiểu Ðoàn này để yểm trợ cho thành phần CQ đang cố thủ ở đây. Gần rạng sáng, 4 Ðại Ðội TQLC nói trên đồng loạt xung phong, những tổ kháng cự của Cộng quân đã chống trả mạnh nhưng chỉ được nửa giờ sau đó đã bị đánh bật khỏi phòng tuyến.

Rạng ngày 16 Tháng Chín, lực lượng Thủy Quân Lục Chiến đã đánh bật CSBV ra khỏi trung tâm thị xã Quảng Trị và kiểm soát toàn bộ khu vực Cổ Thành, hai Tiểu Ðoàn 3 và 6 Thủy Quân Lục Chiến từ các vị trí vừa chiếm được trong Cổ Thành, đã bung ra lục soát và triệt hạ các chốt còn lại của CSBV. Ðến 8 giờ, một toán Cọp Biển của Tiểu Ðoàn 6 Thủy Quân Lục Chiến đã dựng quốc kỳ Việt Nam Cộng Hòa trên cổng tường phía Tây Cổ Thành Quảng Trị, biểu tượng cho sự toàn thắng của Quân lực VNCH trong cuộc tổng phản công tái chiếm Cổ Thành Quảng Trị.

Sau 4 tháng 16 ngày chiếm giữ Cổ Thành và thị xã Quảng Trị, Cộng quân đã bị đánh bật và tổn thất rất nặng. Riêng Trung đoàn Triệu Hải (Trung đoàn 27 CSBV) với hơn 1.500 quân cố thủ trong Cổ Thành đã bị hạ gần như toàn bộ tại trận địa, chỉ còn chưa đến 1 tiểu đội (10 người) thoát chạy ra ngoài.

Ngoài Trung Ðoàn Triệu Hải bị xóa sổ, Trung đoàn 48 B thuộc Sư Ðoàn 320 B CSBV- đơn vị chiếm giữ trung tâm thị xã, cũng đã bị thiệt hại hơn 80% quân số.

Theo ghi nhận của Trung Tướng Ngô Quang Trưởng, chỉ trong trận chiến tại trung tâm thị xã Quảng Trị và Cổ Thành, có 2,767 Cộng quân đã bị hạ sát tại trận, 43 địch quân bị bắt sống. Về phía Thủy Quân Lục Chiến, trung bình mỗi ngày có 150 chiến binh Cọp Biên hy sinh. Chiều ngày 16 Tháng Chín 1972, sau khi đánh bật CSBV ra khỏi trung tâm thị xã và tái chiếm toàn khu vực Cổ Thành, 6 Tiểu Ðoàn Thủy Quân Lục Chiến đã bung rộng để triệt hạ các chốt kháng cự của tàn quân CSBV trong Cổ Thành và nới rộng vùng kiểm soát.

––––––––––——-

Tài liệu tham khảo:

– The Easter Offensive Of 1972 của Trung Tướng Ngô Quang Trưởng, TTQS/BQP/HK xuất bản năm 1980, Việt dịch Kiều Công Cự.

– Thủy Quân Lục Chiến Việt Nam với cuộc Tổng Công Kích Tổng Nổi Dậy 1972 của CSBV tại Vùng I Chiến Thuật – Tài liệu tổng hợp của Cựu Trung Tá Trần văn Hiển TP3/SÐ/TQLCVN trên trang web www.tqlcvn.org.

– Mặt Trận Cổ Thành Quảng Trị của Mũ Ðỏ Trịnh Ân.

– Thiên Hùng Ca QLVNCH của Phạm Phong Dinh xuất bản lần thứ nhất năm 2004.

– Chiến Tranh Việt Nam Toàn Tập của Nguyễn Ðức Phương, Làng Văn xuất bản năm 2001

– Ðời Chiến Binh của Thiếu Tá Nhảy Dù Trương Dưỡng, Tác giả xuất bản 15/5/1999.

– Lời tường thuật của Trung Úy Thạch Hớn, Trung Ðội Trưởng Trung Ðội 1/52 ND hiện cư ngụ tại OC, CA

– Phỏng vấn các chiến hữu Nhảy Dù.

Chúng tôi rất mong được đón nhận những ý kiến bổ chính của các chiến hữu cho những sai sót vì vấn đề thời gian đã trên 32 năm và tài liệu tham khảo hạn hẹp. Ðiện thoại: (714) 545-0105 email: [email protected]