SANTA ANA, California (NV) – Lễ Húy Nhật Hiệp Kỵ lần thứ 6 cố Hòa Thượng Thích Hạnh Đạo, cựu chánh sở Tuyên Úy Phật Giáo Quân Ðoàn 4, Quân Khu 4, VNCH, khai sơn chùa Phổ Đà, Santa Ana, do Tổng Hội Phật Giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ tổ chức vừa diễn ra vào trưa Thứ Bảy, 22 Tháng Bảy, tại chùa Phổ Đà.
Trước khi vào lễ, Gia Đình Phật Tử Phổ Đà sắp thành hàng dọc để chào đón chư tôn đức tăng ni vào nơi đạo tràng tổ chức.
Chư tôn giáo phẩm đến tham dự gồm có Hòa Thượng Thích Chơn Thành, viện chủ chùa Liên Hoa, Garden Grove; Hòa Thượng Thích Quảng Thanh, chủ tịch Hội Đồng Điều Hành Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Trên Thế Giới, viện chủ Trung Tâm Văn Hóa Phật Giáo chùa Bảo Quang, Santa Ana; Hòa Thượng Thích Thiện Long, viện chủ chùa Phật Tổ, Long Beach; Hòa Thượng Thích Như Minh, trụ trì chùa Việt Nam, Los Angeles; Hòa Thượng Thích Minh Mẫn, viện chủ chùa Huệ Quang, Santa Ana; Ni Sư Thích Nữ Như Ngọc, viện chủ chùa A Di Ðà, Westminster…
Hòa Thượng Sakya Trí Tuệ, chủ tịch điều hành Tổng Hội Phật Giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ, viện chủ chùa Phổ Đà, đọc tiểu sử và công hạnh của cố trưởng lão Hòa Thượng Thích Hạnh Ðạo: “Hôm nay là một ngày lành, tứ chúng Phật tử bồi hồi nhớ lại gương mặt trìu mến của một hòa thượng lặng lẽ một mình lên đường đã sáu năm qua. Người ít nói, nhưng không phải vô tình. Người sống lặng lẽ nhưng trong lòng chan chứa tình cảm và rất đậm chân tình.”
“Người học hành khiêm cung của các đại sĩ đạt đạo xưa: Đem thân mình để sống đạo, trái tim mình để vận đạo; không tuyên thuyết những điều cao xa, không lưu lại sách vở lý luận gì nhiều để tránh cho mình khỏi rơi vào những tạp luận… Có chăng, một đôi vài thi kệ ngắn ngủi, nhưng cũng đủ sức để khai tâm, mở mắt cho đời. Nhớ thầy, những người còn lại đang hồi tiếc thương một người bạn tốt không biết là đang thảnh thơi ở một chốn nào,” hòa thượng nói thêm.
Sau nghi thức hiệp kỵ chấm dứt, chư tôn giáo phẩm nhập trai đường, và đồng hương Phật tử dùng bữa cơm trưa do ban tổ chức khoản đãi.
Tỳ Kheo Ni Thích Nữ Như Như, trụ trì Quan Âm Tịnh Thất, Westminster, nói: “Chúng tôi biết Hòa Thượng Thích Hành Đạo là vị trưởng lão ở trong Giáo Hội Việt Nam Thống Nhất. Trong chế độ Cộng Sản, hòa thượng cũng đã vào tù như bao sĩ quan của Quân Lực VNCH và nhiều giới chức khác, vì trước đó hòa thượng đã từng là chánh sở của Tuyên Úy Phật Giáo Quân Ðoàn 4, VNCH.”
“Lúc tôi mới đến Hoa Kỳ, chúng tôi rất ngỡ ngàng vì mình là một nữ tu chưa có nơi nương tựa để tu hành, và hòa thượng trưởng lão đã giúp đỡ tỳ kheo ni như chúng tôi về mặt tinh thần lẫn vật chất. Suốt cuộc đời hành đạo của ông đã gặp nhiều gian truân, nhưng tâm hồn lúc nào cũng từ bi độ lượng. Vì thế, chúng tôi rất kính phục đạo hạnh của hòa thượng và tôn kính ông như một đức tôn sư,” ni sư nói thêm.
Theo Hòa Thượng Thích Quảng Thanh, trong thời chiến, Phật Giáo cũng như Thiên Chúa Giáo đều có ngành tuyên úy để yểm trợ về mặt tinh thần cho các chiến sĩ của Quân Lực VNCH. Lúc còn ở Việt Nam, ông chưa được tiếp xúc với Hòa Thượng Thích Hành Đạo, nhưng có nghe qua sự hoạt động của ông trong việc hành đạo và đã từng dấn thân trong ngành Tuyên Úy Phật Giáo.
“Tại Hoa Kỳ, lúc Hòa Thượng Thích Hành Đạo đã khai sơn chùa Phổ Đà, chùa này cũng là chòm xóm chùa Bảo Quang của chúng tôi, vì thế, trên bước đường hành đạo tại hải ngoại, tôi và hòa thượng khai sơn cũng có nhiều dịp được gặp nhau để chia sẻ về đạo pháp cũng như giúp đỡ lẫn nhau nhiều điều cần thiết. Ông lớn tuổi hơn tôi, nên tôi đã học hỏi về ông nhiều trong việc phát triển Phật Giáo của Việt Nam tại hải ngoại,” Hòa Thượng Thích Quảng Thanh tâm sự.
Phật tử Diệu Lan, gia trưởng của Gia Đình Phật Tử Phổ Đà, kể: “Gia Đình Phật Tử này trước khi được về chùa thì có tên là Gia Đình Phật Tử Huyền Giác. Lúc đó, gia đình chúng tôi sinh hoạt tại nhiều địa điểm ở ngoài công viên, cũng có thời gian được sinh hoạt tại hội trường nhật báo Người Việt. Trong dịp lễ Phật Đản năm 1997, vì thấy gia đình Phật tử của chúng tôi bị côi cút như vậy nên thầy mới mở lòng từ bi để cho chúng tôi được về sinh hoạt tại chùa Phổ Đà, và chúng tôi mới đổi danh xưng là Gia Đình Phật Tử Phổ Đà.”
Cô kể thêm: “Gia Đình Phật Tử Phổ Đà lúc nào cũng thương mến, biết ơn và kính trọng thầy khai sơn, bởi vì nhờ thầy mà gia đình chúng tôi mới có nơi sinh hoạt chính thức hơn 20 năm nay. Trong suốt 14 năm chúng tôi được gần gũi thầy, thì thầy không có một lời nào la rầy các em, mặc dù đã có nhiều em Phật tử thiếu nhi rất nghịch ngợm, nhưng lúc nào thầy cũng mở rộng lòng và yêu thương gia đình của chúng tôi.”
“Chúng tôi lúc nào cũng kính trọng thầy như một người cha, người mẹ đã hết lòng giúp đỡ, cưu mang bảo bộc và che chở cho gia đình Phật tử này. Chúng tôi mãi mãi ghi ơn thầy và luôn cầu nguyện cho thầy được cao đăng Phật Quốc. Mỗi lần gia đình chúng tôi không có gì được vui thì chúng tôi luôn nhớ đến thầy,” cô nói.
Theo ban tổ chức, năm 1964, khi ngành Tuyên Úy Phật Giáo ra đời, Hòa Thượng Thích Hạnh Đạo tham dự và tốt nghiệp Khóa I Sĩ Quan Tuyên Úy Phật Giáo trong Quân Lực VNCH, và được cử ra Vùng I làm phụ tá Tuyên Úy Quân Khu 1.
Sau khi Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất thành lập vào đầu năm 1964, rồi từ năm 1964-1967, hòa thượng đảm nhận chức vụ tổng thư ký trong ban đại diện của giáo hội này ở tỉnh Quảng Nam-Ðà Nẵng.
Từ năm 1966-1968, hòa thượng được công cử làm trú trì chùa Báo Ân, kiêm tuyên úy trưởng tại Tổng Y Viện Cộng Hòa, Sài Gòn. Từ năm 1968-1970, hòa thượng được thăng cấp bậc trung tá, và đảm nhận chức vụ chánh sở Tuyên Úy Phật Giáo Quân Ðoàn 4, Quân Khu 4, văn phòng đặt tại tỉnh Cần Thơ.
Năm 1970, hòa thượng được công cử đảm trách chức vụ giám đốc cơ quan viện trợ CRS, là cơ quan viện trợ nhân đạo quốc tế của Hoa Kỳ.
Từ năm 1970-1975, hòa thượng về trú trì chùa Từ Tâm trong Trung Tâm Y Tế Toàn Khoa, Ðà Nẵng. Trong thời gian này, hòa thượng dạy học tại Phật Học Viện Phổ Ðà và trường Bồ Ðề, và đảm nhận chức vụ phó đại diện nội vụ trong Ban Ðại Diện Giáo Hội Việt Nam Thống Nhất Ðà Nẵng.
Sau khi Cộng Sản chiếm miền Nam Việt Nam, cùng chung số phận với hàng trăm ngàn quân, cán, chính VNCH, hòa thượng bị bắt bỏ tù từ năm 1975 cho đến năm 1985 mới được thả ra.
