Hôm Thứ Năm, 25 Tháng Năm, vừa qua, một đám đông dân chúng thành phố Manchester đã đột nhiên cùng nhau hát một bản nhạc của ban Oasis mang cái tên “Don’t Look Back in Anger.” Đoạn video đó đã được chia sẻ vòng quanh thế giới, và nó đã biến bản nhạc lạc quan này trở thành biểu tượng của sự kiên trì của Manchester đối diện với thảm kịch.

Cuộc trình diễn bất ngờ đến vào cuối một phút mặc niệm trên toàn quốc để vinh danh 22 người đã thiệt mạng trong vụ nổ bom hôm tối thứ hai ở trung tâm trình diễn Manchester Arena, một trong những khu biểu diễn nghệ thuật lớn nhất nước với 21,000 chỗ. Lúc đó, khoảng 400 người tụ tập vào lúc 11 giờ ở quảng trường St. Anne, nơi mà người ta đã biến thành một đài tưởng niệm dã chiến.

Sau một phút mặc niệm, vốn đã bị tiếng trực thăng cảnh sát vần vũ trên bầu trời ảnh hưởng, đã có một người la lớn “Rock on, Manchester,” đám đông vỗ tay hoan hô.

Cô Lydia Bernsmeier-Rullow, tay cầm một bó hoa, bắt đầu lên tiếng hát câu mở đầu của bản nhạc đã lên hàng đầu bảng hồi năm 1996 của ban nhạc “nhà” của thành phố Manchester. Với giọng run run cô hát:

“Họ sẽ từ từ mờ nhạt đi.
Thế là tôi sẽ bắt đầu một cuộc cách mạng từ cái giường của tôi.
Bởi bạn nói là các bộ não tôi có đã đi vào đầu tôi.
Bước ra ngoài, mùa hè đang nở rộ
Đứng lên cạnh lò sưởi
Bỏ cái bộ mặt đó khỏi mặt bạn đi
Bạn sẽ không bao giờ đốt cháy tim tôi…”

Những người khác tiếp lời:

“Và rồi Sally không chờ
Cô ấy biết đã quá trễ khi chúng tôi bước qua
Tâm hồn cô trườn đi nơi khác
Nhưng đừng nhìn lại với tức giận
Tôi nghe bạn nói…”

Đoạn video của giây phút đó, vốn theo sau màn đồng ca của các học sinh trường âm nhạc Chetham hôm Thứ Ba, cũng đã dược rộng rãi chia sẻ, đã được coi như là một biểu tượng cho tâm tình của người Manchester. Chỉ vài giờ sau, nó được chia sẻ nhiều ngàn lần trên các địa chỉ truyền thông xã hội và được báo chí phổ biến. Ông Andy Burnham, thị trưởng đầu tiên của thành phố Đại Manchester, nói: “Giây phút đó thật đặc biệt. Đó là điều mà bạn cần biết về Manchester.”

Lydia, năm nay 32 tuổi, con gái của phát thanh viên nổi tiếng Mike Shaft của một đài phát thanh địa phương, nói cô đã “gặp khó khăn” kể từ khi vụ tấn công xảy ra, nhưng cô tin là Manchester “sẽ hồi phục.” Cô nói với tờ Guardian: “Tôi yêu Manchester, và Oasis là một phần của tuổi thơ của tôi. Don’t Look Back in Anger- đó chính là điều quan trọng: chúng ta không thể nhìn ngược lại về những chuyện gì đã xảy ra, chúng ta phải nhìn vào tương lai. Chúng tôi nối liền với nhau và chúng tôi sẽ tiếp tục bởi đó là điều Manchester làm. Nó đã làm tôi hết sức xúc động và làm tôi rợn người khi mọi người khác cùng hát theo.”

Hôm Thứ Ba, học sinh ở trường âm nhạc Chetham, một trường nội trú ở ngay trong vòng đai cảnh sát ở giữa trung tâm thành phố, đã trình diễn bản nhạc đó – với tay năm tay – khi buổi hòa nhạc buổi chiều của các em bị hủy. Một phát ngôn nhân của trường nói đó là một quyết định tập thể để trình diễn bản nhạc này vì “Chúng tôi muốn đoàn kết lại toàn trường và bày tỏ sự ủng hộ và niềm lạc quan. Tuy thảm họa đã làm rung chuyển cộng đồng chúng ta, nó đã làm chúng ta đoàn kết lại và làm cho chúng ta mạnh mẽ hơn.”

Trước đó, ngay ngày hôm sau của vụ tấn công, trong buổi tưởng niệm những người bị nạn, sau các chính trị gia, lãnh tụ tinh thần, nhà thơ Tony Walsh lên diễn đàn để đọc môt bài thơ, một bài thơ để ca tụng thành phố của ông, thành phố Manchester. Bài thơ mang cái tên “This is The Place.” Rất tiếc tôi không phải là một thi sĩ, nhưng xin tạm dịch những lời ca tụng cho thành phố:

“Đây là chỗ
Ở miền Tây Bắc của Anh. Nó vượt bực, nó là nhất
Và những bài hát chúng ta hát từ khán đài, từ các ban nhạc của chúng ta
Đã làm cả hành tinh rung chuyển
Và phát minh của chúng ta là huyền thoại. Không có gì mà chúng ta không làm được, và chúng ta cũng làm âm nhạc tuyệt vời.

Chúng ta làm những ban nhạc tuyệt vời
Chúng ta làm bàn khiến linh hồn nhảy ra khỏi các cái ghế ở sân vận động
Và chúng ta làm vật từ thép
Và chúng ta chế tạo từ bông vải
Và chúng ta làm cho người ta cười, chọc quê về cái gì xấu xí đó’
Và chúng tôi làm quý vị cảm thấy dễ chịu
Và chúng tôi làm cho quý vị cảm thấy được chào đón và chúng tôi làm cho cái gì đó xảy ra
Và chúng tôi có vẻ không làm cách gì khác được
Và nếu quý vị nhìn vào lịch sử, vâng có lúc chúng tôi giàu có
Nhưng cách của Manchester là tự làm cho mình
Và chúng tôi làm cho mình một bản nhạc, một bản nhạc số một mới
Và chúng tôi làm cho mình một ly rượu khi bạn thức dậy, love, thử đi
Và chúng ta tự hào chúng ta thắng giải vô địch
Và làm chúng ta hát to hơn và làm chúng ta tin là đây là cái chỗ đã giúp định hình thế giới.
Và đây là chỗ mà một thiếu nữ Manchester tên là Emmaline Pankhurst từ các con đường ở khu Moss Side cầm đầu một thành phố tranh đấu cho nữ quyền với niềm tự hào của các chị em
Và đây là nơi với ứng dụng của khoa học, chúng tôi tham gia, nguyên tử, chúng tôi tấn công với thách thức, và đối diện với thách thức, chúng tôi đứng thẳng, Mancunian, cùng nhau, cung cấp tất cả
Như nhà cửa và thư viện và y tế, giáo dục và nghiệp đoàn và hợp tác xã và các nhà ga xe lửa đầu tiên
Chúng tôi xin lỗi, hãy chịu đựng, chúng tôi sáng chế ra máy điện toán. Nhưng chúng tôi hy vọng bạn tha thứ, chúng tôi phát minh ra máy điện toán
Và đây là nơi mà Henry Rice đi chơi với Rolls, và chúng tôi lăn lộn với tất cả linh hồn miền Bắc của chúng tôi
Và đây là nơi làm ăn rồi đi khiêu vũ, nơi những kẻ xông lên và định tiêu chuẩn biết họ có một cơ hội
Và đây là nơi cha ông chúng tôi đến làm việc, nơi họ vật lộn trong vũng lầy, họ đau đớn trong bụi bặm và họ xây cho chúng tôi một thành phố, họ xây cho chúng tôi những thị trấn và họ ho trên các con đường rải đá với tiếng hú điếc tai của máy hơi nước và tiếng la hét của nô lệ, họ âm mưu tìm vĩ đại, họ mơ ước đến khi chôn xuống mồ.

Và họ để lại cho chúng tôi tinh thần. Họ để cho chúng tôi sự hăng say. Cách của người Mancunian là tồn tại và mạnh tiến và làm và xây dựng, để liên hệ, và sáng tạo và lớn hơn –sự vĩ đại của Manchester là giữ cho nó vĩ đại.

Và chỗ này nay với con cái của chính mình. Một số sinh ra ở đây, một số bị lôi cuốn về đây, nhưng tất cả ai cũng nói đây là nhà.

Và họ trải đá đường đi, nhưng họ chưa bao giờ thất bại, tất cả những người mơ ước và âm mưu vẫn còn đầy đường phố ở đây.

Bởi đây là chỗ đã trải qua khó khăn: đàn áp, suy thoái, sụp đổ, và thời đen tối.

Nhưng chúng tôi sẽ tiếp tục tranh đấu với tinh thần Manchester lớn hơn, sự kiên trì của miền Bắc, sự dí dỏm của miền bắc và lời ca của Manchester vĩ dại hơn.

Và thời gian khó khăn trở lại, trên đường phố của thành phố chúng tôi, nhưng chúng tôi không chấp nhận thất bại và chúng tôi không muốn sự thương hại.
Bởi đây là nơi chúng tôi sát cánh đứng lên, với nụ cười trên khuôn mặt, Manchester lớn mạnh mãi mãi.
Và chúng ta có nơi này, nơi mà một toán với niềm ao ước có thể có tài trợ và một cái gì đó giúp cho một mưu tìm
Bởi đây là nơi hiểu những kế hoạch vĩ đại của bạn. Chúng tôi không thích “no can do” chúng tôi chỉ nhấn mạnh “yes we can.”
Manchester vĩnh viễn là đóng góp thiện nguyện cho mọi người quanh đây, bạn có thể gây quỹ, tặng, có thể tình nguyện. Bạn có thể sống ở địa phương, cho địa phương, chúng tôi có thể thực sự nói, chúng tôi làm thiện nguyện kiểu khác, kiểu người Mancunian.
Và chúng tôi tài trợ cho mấy đứa bé địa phương, và chúng tôi tài trợ cho đội banh địa phương. Chúng tôi ủng hộ những nhà mơ ước địa phương để giúp họ hoàn thành ước mơ. Chúng tôi ủng hộ các nhóm địa phương và công việc to lớn họ làm. Thành ra bạn có thể giúp chúng ta. Giúp dân địa phương như bạn?
Bởi đây là nơi trong tim chúng ta, trong nhà chúng ta, bởi đây là nơi đã là một phần của xương tủy chúng ta.
Bởi Manchester mở rộng cho chúng ta sức mạnh từ sự việc đây là nơi, chúng ta nên trả lại một cái gì.

Luôn nhớ, đừng bao giờ quên, Manchester muôn đời.”

Vâng đó là tinh thần của Manchester, và chỉ một Mancunian, một người Manchester mới có thể, một ngày sau khi khủng bố giết hại những trẻ em vô tội đi nghe nhạc, khẳng định:

“Và thời gian khó khăn trở lại, trên đường phố của thành phố chúng tôi, nhưng chúng tôi không chấp nhận thất bại và chúng tôi không muốn sự thương hại” cũng như “Don’t Look Back in Anger.”

Xin đừng bao giờ bỏ quên tinh thần đó, Manchester.

Đầu tuần này, công ty thẩm lượng tín dụng Moody đã hạ thấp mức tín nhiệm của chính quyền Trung Quốc từ A3 xuống A1. Lần trước, khả năng trả nợ của Bắc Kinh bị nghi ngờ và mất điểm xảy ra đã gần ba chục năm nay. Bộ Tài Chánh Trung Cộng lập tức phản đối, vì khi điểm tín dụng của một xí nghiệp hay một quốc gia xuống thấp, họ sẽ phải trả lãi suất cao hơn khi vay tiền. Các công ty lượng giá điểm tín dụng cao thấp tùy theo khả năng trả nợ của người đi vay tốt hay không.

Năm 2011 chính phủ Mỹ cũng bị xuống điểm, từ AAA xuống AA+, khi kinh tế Mỹ bước vào năm thứ ba sau cuộc khủng hoảng. Thứ Hai vừa qua, Moody nêu lý do hạ thấp điểm của Trung Cộng là vì số tiền vay nợ trong cả nền kinh tế lên quá cao trong khi sức phát triển kinh tế lại giảm bớt. Không khác gì một xí nghiệp nợ nần chồng chất mà mức lời có triển vọng đi xuống.

Trung Cộng rất quan tâm đến “điểm tín dụng” (credit-rating), vì muốn các nhà đầu tư quốc tế tham gia mua trái phiếu họ sẽ phát hành, với số lượng lên tới $8,000 tỷ. Vì thế, Tháng Tư năm ngoái, Trung Cộng đã nới rộng thủ tục cho các công ty lượng giá tín dụng như Moody, được hoạt động trong lục địa kể từ Tháng Bảy năm nay.

Giới đầu tư quốc tế sẽ khó đem tiền cho vay nếu chỉ căn cứ vào điểm tín dụng co các công ty tài chánh địa phương thẩm lượng – vì họ thường cho điểm cao hơn. Ngay trong khi Moody hạ thấp điểm tín dụng của Trung Quốc, một công ty địa phương có uy tín vẫn giữ nguyên điểm tín dụng cũ, AAA. Công ty Chengxin Credit Management (Thành Tín Tín Dụng Bình Cấp) thành lập từ năm 1992 có 30% cổ phẩn thuộc Moody nhưng làm ăn độc lập.

Mối lo của các nhà phân tích Moody không phải chỉ vì số nợ trong nền kinh tế Trung Quốc lên quá cao; nhưng nguy hiểm hơn nữa là những món nợ khổng lồ được che giấu, không ghi trong sổ sách. Không những các doanh nghiệp nhà nước chất chứa các món nợ “vô hình” đó; chính quyền các địa phương càng mang nợ chồng chất.

Khi lên ngôi, Tập Cận Bình nhìn nhận mối nguy vỡ nợ nên đã ra lệnh ngăn chặn hoạt động “vay ngầm.” Đến Tháng Ba, 2015, nhiều địa phương tiến đến cảnh vỡ nợ, trung ương phải nương tay; đồng thời cho phép các địa phương phát hành trái phiếu. Đó hình thức vay nợ phổ thông ở các nước tư bản, vay trực tiếp những món tiền lớn từ công chúng, không qua các ngân hàng. Chỉ trong hai năm, số nợ nần của nhà nước đã tăng vọt lên gần gấp đôi, từ 15% Tổng Sản Lượng Nội Địa (GDP) lên 28%. Số nợ của các tỉnh, năm 2014 còn nhỏ, không đáng kể, đến giữa năm 2016 đã lên tới 1,000 tỷ đồng nguyên, $140 tỷ, nhưng khả năng trả nợ thì lại giảm.

Chính quyền các tỉnh, huyện, cho tới xã trước đây vẫn bán đất công hoặc đất trưng dụng của dân cho vào công quỹ để dùng trong việc trả nợ. Tới nay, số đất công cạn dần, chiếm đất tư khó hơn, và giá đất lại giảm, đến kỳ trả nợ sẽ lúng túng. Hơn nữa, chính sách của Bắc Kinh có thể thay đổi bất cứ lúc nào. Nếu chính quyền trung ương bắt các tỉnh giảm bớt tín dụng, họ sẽ không biết làm cách nào vay được nợ mới lấy tiền trả các món nợ cũ!

Tất cả khiến cho giới đầu tư thế giới lo ngại; và đó là lý do khiến Moody hạ thấp điểm tín dụng của cả nước. Dù sao, điểm A1 của Bắc Kinh cũng còn cao, ngang với điểm tín dụng của Nhật Bản hiện nay. Nhưng kinh tế Nhật đã trì trệ trong hai chục năm qua, trong thời gian kinh tế Trung Quốc vẫn được coi là lên nhanh nhất thế giới. Năm 2015, sản lượng tính theo đầu người của Nhật Bản là $34,524 một năm, còn người dân Trung Quốc chỉ có $8,069, theo Ngân Hàng Thế Giới. Khi điểm tín dụng của Bắc Kinh xuống, đó là dấu hiệu cho thấy kinh tế trong lục địa sắp trải qua nhiều khó khăn.

Từ nhiều năm qua, giới nghiên cứu đã thấy tình trạng kinh tế của Trung Quốc bây giờ rất giống như tình trạng Nhật Bản trong thập niên 1990.

Vào đầu thập niên 1990, hơn 40 năm sau khi bại trận, Nhật Bản đang phồn thịnh đến mức tưởng như sắp vượt qua kinh tế Mỹ, dù dân số thấp hơn. Kinh tế Nhật Bản đã phát triển theo một con đường mà sau này Trung Quốc cũng đi theo: Đặt nặng vào đầu tư, nhẹ về tiêu thụ. Trong một nền kinh tế tư bản như ở Mỹ, hai phần ba số phát triển hàng năm là do người dân tiêu thụ. Tại Nhật thời 1990 và tại nước Tàu bây giờ, kinh tế phát triển được một nửa là do đem tiền đổ vào đầu tư.

Một triệu chứng tại Trung Quốc bây giờ và tại Nhật Bản này xưa, là tình trạng giá nhà đất tăng vọt, trong khi lợi tức của người dân tăng chậm hơn. Thị trường địa ốc bị lũng đoạn bởi các người đầu cơ, có lúc giá nhà ở Tokyo tăng 70% một năm. Đến năm 1990, giá nhà đất ở Nhật bắt đầu xuống, kéo dài suốt 15 năm.

Lý do khiến quả bóng địa ốc Nhật tăng phồng là hệ thống tài chánh lỏng lẻo, việc vay nợ dễ dàng, giống như ở lục địa Trung Hoa ngày nay. Trước cuộc khủng hoảng năm 2007, tình trạng cho vay ở nước Mỹ cũng vậy. Khi các ngân hàng cho vay tiền để mua nhà phá sản, chính phủ đã cứu. Nhưng tiền không cứu được lòng tin. Cho nên kinh tế Mỹ bắt đầu phục hồi từ năm 2009 nhưng phát triển rất chậm. Còn ở nước Nhật, cơn suy thoái thập niên 1990 vẫn còn di lụy tới bây giờ. Hệ thống ngân hàng ở Trung Quốc được thả lỏng và kém minh bạch hơn cả Nhật Bản và Mỹ, với những món nợ ngầm không chính thức. Từ đầu năm 2017, giá nhà cửa ở Bắc Kinh vẫn lên giá 16%. Lòng tin của dân Trung Hoa sẽ khó vực dậy nếu quả bong bóng vỡ.

Giữa Nhật Bản trước đây và Trung Quốc bây giờ còn giống nhau một điểm khác: Dân số bắt đầu khuynh hướng sụt giảm. Trong 15 năm nữa, dân số nước Tàu sẽ lên cao nhất, sau đó bắt đầu giảm; tới thập niên 2030 thì sẽ giảm rất nhanh. Chính sách “một con” của Mao Trạch Đông là một nguyên nhân. Những cặp sinh con thứ hai bị phạt nặng, người dân thường bị cắt tem phiếu, còn nhà đạo diễn Trương Nghệ Mưu (phim Kinh Kha) bị phạt 7.5 triệu đồng nguyên (bằng $1.5 triệu lúc đó). Khi đổi mới theo kinh tế tư bản, nhiều gia đình phân ly vì một người đi tìm việc ở thành phố; năm 2015 số trẻ em mới sinh đã giảm 320,000 so với năm trước. Trung Quốc hiện có 221 triệu người trên 60 tuổi, tuổi về hưu, chiếm 16% dân số, thêm 2% so với năm năm trước đây. Lực lượng lao động đang giảm sút, tỉ lệ gia tăng 1.5% trong 10 năm đầu thế kỷ 21 sẽ tụt xuống thành số âm, bớt 0.1% mỗi năm trong thập niên 2010-2020.

Nhưng khi so sánh kinh tế Nhật hồi 1900 với Trung Quốc bây giờ, chúng ta thấy Nhật Bản hồi xưa có lợi thế hơn nhiều. Trước khi xuống dốc, hàng hóa Nhật đã tràn ngập thế giới với những chiếc xe Toyota, Honda hay hàng tiêu thụ mang nhãn hiệu Sony, Panasonic và Nikon. Hiện nay Trung Quốc chưa có một nhãn hiệu nào có uy tín như thế.

Khi lâm vào cảnh khủng hoảng thời 1990, đời sống của người dân đã khá giả không kém gì các nước Âu, Mỹ; trong khi người dân Trung Quốc trung bình hiện nay vẫn còn sống thiếu tiện nghi, lợi tức bình quân chưa bằng một phần tư dân Nhật; phải mất 20 năm nữa mới theo kịp Nam Hàn và 40 năm để bằng dân Nhật Bản.

Khi kinh tế Nhật giảm tốc,nước Nhật đã sống trong chế độ tự do dân chủ được 40 năm, người dân tin tưởng chính quyền, người cai trị và người bị trị tin lẫn nhau, cho nên đồng tâm chịu cảnh thiếu thốn bất ngờ xảy ra. Dân Trung Quốc hiện đang sôi nổi tranh đấu đòi quyền sống làm người, chống cường hào ác bá cướp đất cướp ruộng, mỗi năm hàng trăm ngàn cuộc biểu tình.

Xã hội Nhật ổn định hơn. Lương bổng người lao động Nhật không thua quá sa lương giới quản đốc đến mức khiến người ta ghen tị. Còn Trung Quốc, dù người cầm quyền vẫn tự xưng là theo chủ nghĩa xã hội, hiện đang nhiều tỷ phú đô la nhất thế giới, trong khi 200 triệu công nhân từ quê lên tỉnh vẫn sống trong cảnh bấp bênh.

Công ty thẩm lượng tín dụng Moody đã đánh một tiếng chuông báo động cho kinh tế Trung Quốc, nhưng chính quyền Trung Cộng không muốn dân nghe được. Cho nên họ chỉ trích rằng công ty này “dùng phương pháp sai lầm” hoặc “không hiểu rõ luật lệ” của nước Tàu. Nhưng sự thật vẫn là sự thật. Hiện nay ông Tập Cận Bình đang cố giữ hình ảnh kinh tế khả quan, ít nhất tới cuối năm khi đảng Cộng Sản họp đại hội. Nhưng sau đó, nếu không liệu sớm cải tổ cơ cấu thì kinh tế sẽ còn xuống dốc nữa, đến khi lâm cơn khủng hoảng như Nhật Bản đã trải qua gần 20 năm trước đây. Lúc đó nước Nhật có nhiều điều kiện tốt để đứng vững, còn nước Tàu thì chúng ta không biết!