“Không bao giờ bị bắt!”

Vào lúc Bầu Kiên bất thần bị Bộ Công An bắt vào Tháng Tám năm 2012 và khiến toàn bộ thị trường chứng khoán Việt Nam như bị một cú quật đau điếng, đã chẳng có mấy người hình dung được viễn cảnh của bốn năm sau đó sẽ là bước mở đầu vào địa ngục của giới chủ ngân hàng.

Ông chủ ngân hàng cuối cùng bị bắt trong năm 2016 là Trần Phương Bình của Ngân Hàng Đông Á. Nhưng cứ bằng vào lối làm ăn vừa chụp giựt vừa “sân sau” của ít nhất một nửa trong tổng số hơn ba chục ngân hàng hiện thời, hẳn 2016 chưa phải là mùa đông cuối cùng khiến đóng băng nỗi sợ hãi “người giàu cũng khóc” của những ông trùm trong thế giới tài chính – cả công khai lẫn đen đúa – trên miền đất không thiếu luật rừng trong cả một rừng luật.

Bầu Kiên đã từng được tôn vinh là một tay anh chị trong làng tài chính, nơi chủ nghĩa kim tiền là lẽ phải của mọi đạo đức. “Không bao giờ bị bắt!” – Nguyễn Đức Kiên đã chắc nịch như thế trước nhiều người. Con người thấp đậm có tia nhìn sắc như dao và lạnh như mắt rắn ấy đã từng tuyên bố không thèm ngồi ăn sáng với các loại quan chức dưới cấp thứ trưởng.

Trần Phương Bình, và cả vợ của ông, đã từng được vinh danh là “cặp đôi hoàn hảo” – thuộc số những người giàu nhất trong thị trường chứng khoán Việt Nam. Cũng như Bầu Kiên trong quá khứ, Trần Phương Bình của dĩ vãng dường như không mấy âu lo đến số phận bạc bẽo sẽ dành cho mình. Đông Á lại là một thứ “lô cốt” mà nhiều năm đã trở thành bất khả kháng. Thậm chí vào thời chao đảo năm 2015 khi cả Phạm Công Danh Xây Dựng và Hà Văn Thắm Đại Dương đều bị tóm, Ngân Hàng Đông Á chỉ bị Ngân Hàng Nhà Nước đưa vào diện kiểm soát đặc biệt. Sau đó rồi thôi.

Hà Văn Thắm cũng là một tay tự tin và nghe nói coi trời bằng vung. Khởi đi của nhà kinh doanh này chỉ có ít tỷ, nhưng không hiểu làm cách nào mà chỉ trong ít năm, anh ta có đến 5,000 tỷ đồng và trở thành “doanh nhân thành đạt” trên hệ thống báo đài mặc sức chuyên chính của đảng.

“Người giàu cũng đổ lệ” chính vào lúc Hà Văn Thắm bị còng tay, để cũng như Bầu Kiên, Thắm không thể hiểu nổi vì sao đã “quan hệ” với đủ cửa, đã “mua” không ít người mà vẫn còn bị còng tay.

Nhưng anh em trong giới ngân hàng lại xì xầm (chỉ là xì xầm thôi) về những “tay tổ” nào đó còn to bự hơn cả những ông chủ nhà băng phải vào khám. Đó là những tay chỉ nghe bóng không thấy hình, là một thế giới thực sự nằm sâu dưới lòng đất nhưng có thể “làm luật” đến cả trời cao.

Thòng lọng “sân sau”

Những anh chủ ngân hàng nhỏ lẻ, vốn có thói quen rụt đầu mỗi khi phải nói về một câu chuyện nào đó đầy nhạy cảm, chỉ e hèm rằng biết thân biết phận thì kinh doanh là kinh doanh, chứ đừng ham hố gì mà đi kinh doanh chính trị. Không vào khám thì thôi, chứ đã vào thì cái tội lớn nhất có khi chẳng phải là “cố ý làm trái gây hậu quả nghiêm trọng” hay “cả tham ô tài sản xã hội chủ nghĩa,” mà chẳng ai nói ra nhưng ai cũng hiểu là các vị ấy lao mình vào cuộc tranh chấp quyền lực giữa các anh Hai, anh Ba, anh Tư… và tự nguyện trở thành “sân sau” cho các anh ấy. Thời buổi đảo điên, phe này bắt người phe kia là “chuyện thường ngày ở huyện.”

Đấy, có ai tưởng tượng nổi một “doanh nhân thành đạt” khác như Nguyễn Xuân Sơn đã bị công an thẳng tay tống giam, dù chỉ ít ngày trước đó nhân vật này còn là một gương mặt đầy hãnh tiến khi ký kết hợp đồng kinh tế với đối tác Mỹ, trước sự chứng kiến của nhân vật cao nhất trong đảng là Nguyễn Phú Trọng, nhân chuyến thăm Washington của ông Trọng vào Tháng Bảy, 2015.

Hình như mọi thứ đang lộn tùng phèo cả lên.

Tiếp theo Bầu Kiên, Phạm Công Danh, Hà Văn Thắm, Nguyễn Xuân Sơn, 2016 tiếp tục là một năm đại hạn cho giới chủ ngân hàng ở Việt Nam.

Trước vụ ông Trần Phương Bình, hai thành viên cũ trong Hội Đồng Quản Trị của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Phát Triển Nhà Đồng Bằng Sông Cửu Long (MHB) là ông Huỳnh Nam Dũng và ông Nguyễn Phước Hòa đã bị cơ quan điều tra của Bộ Công An khởi tố và bắt tạm giam để điều tra về các hành vi phạm pháp vào ngày 30 Tháng Giêng, 2016. Đến đầu Tháng Hai, 2016, cơ quan cảnh sát điều tra của Bộ Công An tiếp tục bắt tạm giam và khởi tố bà Phí Thị Ong, nguyên giám đốc Ngân Hàng Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn (Agribank), Chi Nhánh Trung Tâm Sài Gòn do vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng. Giữa Tháng Ba, 2016, đến lượt ông Phạm Quyết Thắng, nguyên là tổng giám đốc Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Dầu Khí Toàn Cầu (GPBank) bị khởi tố bởi cơ quan cảnh sát điều tra của Bộ Công An về hành vi cố ý làm trái quy định của nhà nước gây hậu quả nghiêm trọng làm thất thoát 5,500 tỷ đồng.

Tình cảnh giờ đây khác hẳn năm 2011, lúc chưa xảy ra vụ bắt Bầu Kiên và giới chủ ngân hàng còn a dua tung hứng với nhau trong một chiến dịch tăng lãi suất cho vay trên 20% một năm, thậm chí có ngân hàng còn “cắt cổ” với cái giá 30%. Rất nhiều doanh nghiệp thời đó đã điêu đứng nhưng vẫn phải cắm đầu vay. “Đó cũng là một cách uống thuốc độc tự tử” – một chủ doanh nghiệp than não ruột.

Cái thòng lọng mà giới chủ cá mập ngân hàng chăng ra để thít cổ con nợ thì giờ đây lại ứng ngay vào số phận của kẻ giăng bẫy. Quá nhiều món vay lãi suất cao được tống táng ra thị trường vào giai đoạn 2006 – 2011 đã biến ngân hàng trở thành một cái rổ nợ của chính mình. Cho tới nay, một nửa nợ xấu liên quan đến vụ án. Rất nhiều con nợ không trả được nợ đã tìm cách “xù” và do đó biến thành án. Có những ngân hàng tồn đến 50% nợ xấu trên tổng cho vay. Ít nhất 550 ngàn tỷ nợ xấu đang treo lơ lửng trên đầu các ngân hàng và cả nền kinh tế như một quả bom nhiệt hạch có thể phát tác vào một thời điểm xấu số nào đó.

Không có được bất cứ xử lý thực chất nào đối với số nợ xấu trên, Chính phủ bắt đầu nhấp nhổm “cho ngân hàng phá sản.” Những ngân hàng nào và những ông chủ nào sẽ phải đội nón ra đi với ngữ nghĩa “hạ cánh mềm” sẽ là một phương án thành đạt nhất?

Mùa Đông vẫn chưa qua…

Không ai có thể đoan chắc số phận của giới chủ ngân hàng sẽ ra sao. Không chỉ nợ xấu và lỗ lã, quy luật bắt ngân hàng lại tỉ lệ thuận với xu thế đấu đá quyền lực trong nội bộ đảng. Trong suốt một thời gian dài trước đây, không ít chủ ngân hàng đã dính dáng đến các “sân sau” của giới lãnh đạo, gây nên mối hằn thù giang hồ không thể nào bỏ qua được nữa. Sự hình thành các phe nhóm, phe phái quyền lực cũng đồng thời với xu hướng tung tóe các vụ bắt bớ lẫn nhau theo phương châm “triệt kinh tế.”

Khác với Hà Nội, Sài Gòn không có mùa đông. Nhưng vẫn tê cóng đến không thể thở được vì chẳng ít nhân vật lo sợ mình sẽ là người “đi theo” Trần Phương Bình.

Làn sóng “bắt ngân hàng” cũng đang rập rờn ngay trước mắt. Mới đầu năm 2017 lại bắt nguyên tổng giám đốc Ngân Hàng Đại Tín vì liên quan đến đại án Phạm Công Danh của Ngân Hàng Xây Dựng.

Nhưng có lẽ Hà Nội mới là tâm điểm của cuộc chiến quyền lực và các mắt xích về ngân hàng. Chưa có gì được xem là mùa đông cuối cùng đã trôi qua…

Một lá thư báo tử, viết trước đây 43 năm, cho bà quả phụ Đại úy Huỳnh Duy Thạch biết tin chồng bà đã hy sinh vì tổ quốc, bức thư kể lại: “Trong trận hải chiến lịch sử ngăn diệt quân Trung Cộng xâm chiếm quần đảo Hoàng Sa, Đại úy Thạch và các chiến sĩ Hải quân thuộc Hộ tống hạm Nhật Tảo (HQ.10) đã nêu cao tinh thần bất khuất hào hùng quyết chiến quyết thắng trước kẻ thù chung của dân tộc. Dịp này, Đại úy Thạch chẳng may ngã xuống nhưng gương hy sinh cao cả của Đại úy đã như ngôi sao sáng chói trên vòm trời Hoàng Sa muôn thủa của quê hương.”

Đề đốc Trần Văn Chơn, tư lệnh Hải Quân gửi bức thư trên tới bà Lê Kim Chiêu ở số 8 Lê Thánh Tôn, Sài Gòn, ông ca ngợi Đại úy Huỳnh Duy Thạch: “tổ quốc mất một người con yêu quý trong cuộc chiến hào hùng hiện nay của dân tộc …”

Những lời chia buồn “… thay mặt toàn thể quân nhân Hải Quân các cấp tôi thành kính nghiêng mình trước vong linh người quá cố và thành thật phân ưu cùng quý quyến” cũng được gửi tới những chiến sĩ Hải Quân khác bỏ mình ngày 19 tháng Giêng, năm 1974.

Sau 43 năm, đọc lại bức thư của Đề đốc Trần Văn Chơn, một người Việt Nam vẫn rưng rưng tưởng nhớ và biết ơn những những người con yêu quý của tổ quốc đã hy sinh trong sóng biển Hoàng Sa năm 1974; nghĩ đến cả những người con yêu quý của tổ quốc đã hy sinh năm 1988 ở Trường Sa. Đọc lại những lời lẽ viết theo công thức này chúng ta vẫn cảm động rơi lệ. Giống như những khẩu hiệu “độc lập, tự do, hòa bình, thịnh vượng,” vân vân, nói mãi và nghe mãi sẽ trở thành công thức khuôn sáo.

Nhưng có những lúc, gặp đúng hoàn cảnh, chúng ta vẫn nức lòng khi hô to các khẩu hiệu đó. Chúng ta có thể sống lại mối xúc động của những người đầu tiên hô lên các tiếng “Tự Do!” “Hạnh phúc!” Trên thế giới vẫn có nhiều người sẵn sàng hy sinh cuộc đời hay mạng sống để thực hiện những lý tưởng chất chứa trong các mĩ từ đó.

Không biết gia đình những chiến sĩ Hải Quân Việt Nam bỏ mình trong trận hải chiến 1988, khi Trung Cộng đánh chiếm đảo Gạc Ma, có nhận được những bức thư tương tự hay không? Vị tư lệnh Hải Quân năm đó có ca ngợi các liệt sĩ đó “nêu cao tinh thần bất khuất hào hùng quyết chiến quyết thắng trước kẻ thù chung của dân tộc” như bức thư của Đề đốc Trần Văn Chơn nói về các chiến sĩ Hoàng Sa hay không? Có tỏ lòng thương tiếc “tổ quốc mất một người con yêu quý trong cuộc chiến hào hùng hiện nay của dân tộc …” với gia đình từng tử sĩ hay không?

Ngày nay, thân nhân của những tử sĩ ở Hoàng Sa và Gạc Ma đã có dịp gặp nhau. Họ có thể cùng xác định “kẻ thù chung của dân tộc,” của cả hai miền Nam, Bắc Việt Nam vào năm 1974 cũng như năm 1988 là nước nào. Ngày kỷ niệm trận Hoàng Sa năm 1974 nhắc nhở chúng ta bổn phận bảo vệ tổ quốc. Tưởng nhớ Hoàng Sa 1974 và Gạc Ma 1988, nhớ những chiến sĩ “như ngôi sao sáng chói trên vòm trời Hoàng Sa, Trường Sa muôn thủa của quê hương Việt Nam,” chúng ta biết phải đoàn kết mới có thể chống lại “kẻ thù chung của dân tộc.”

Muốn dân tộc đoàn kết, trước hết, phải xây dựng một chế độ dân chủ do chính người dân bỏ phiếu lựa chọn. Chỉ một chính quyền “bởi dân, do dân và vì dân” mới đoàn kết được tất cả mọi người từ Nam ra Bắc; liên kết với các quốc gia khác trên căn bản bình đẳng để bảo vệ “vòm trời muôn thủa của quê hương;” xây dựng giáo dục, văn hóa, phát triển kinh tế, mở đầu một cuộc phục hưng đất nước sau khi bị tàn phá vì nội chiến và ngoại xâm, và bị kìm kẹp trong một chế độ độc tài vừa bất lực vừa lạc hậu.

Một người mới nhắc nhở dân tộc Việt Nam về triển vọng phục hưng là Ngoại trưởng Mỹ John Kerry.

Trong bài nói chuyện tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật ở Sài Gòn, ông Kerry nói: “Tại Văn Miếu Hà Nội, có bia khắc câu này: Trời đã chuyển tới một thời kỳ phục hưng” (Nguyên văn: On Hanoi’s Temple of Literature, there is an inscription that reads, “Heaven has ushered in an era of renewal).

Nhiều người không biết ông ông Kerry nhặt đâu ra câu trích dẫn đó! Một người Hà Nội là bạn Tự Anh đi tìm, cho biết chính người phiên dịch cho ông Kerry cũng không rõ gốc câu này ở đâu ra. Đọc nguyên văn rồi, bạn Tự Anh “cũng chẳng biết tiếng Việt là gì,” nhưng đã tìm ra nguyên văn chữ Hán Việt, gồm hai vế: “thiên khởi trung hưng, thế khai văn vận.” Nghĩa là Trời bắt đầu cuộc trung hưng – Đời mở cho cuộc cai trị bằng văn!

Nhưng câu đối này, của ai và viết trong tác phẩm nào? Bạn Tự Anh than: “Họ mang câu chữ của mình ra đố mình mà mình lại mù tịt thì mất thể diện của người Việt Nam mình, xấu hổ quá!” Vì vậy, ngày 13 tháng Giêng, 2017, Tự Anh viết thư thỉnh ý một “bậc đại thụ về Hán Nôm” là giáo sư Nguyễn Huệ Chi, ở Hà Nội.

Giáo sư Nguyễn Huệ Chi cũng nghĩ “… ông Ngoại trưởng đánh đố đây!” Chắc các ông lãnh đạo chính quyền thuộc loại “ma dze in Việt Nam” cũng không thấy đó là một thách đố! Nguyễn Huệ Chi đoán rằng câu này không lấy trong văn học Trung Quốc, bởi vì, “Ngoại trưởng John Kerry đã trích dẫn trong bài nói của ông ta thì chắc là phải trích của người Việt Nam, chứ ai lại đem câu văn của Đại Hán mà mình đang chống chúng nó ra để giảng thuyết cho người Việt?”

Ông kết luận rằng “đây phải là một bài văn khoa cử, và phải được làm vào đời Lê trung hưng vì nội dung có nói đến “trời mở ra cuộc trung hưng.” John Kerry nói câu này được ghi khắc tại “Hanoi’s Temple of Literature” tức là Văn Miếu Hà Nội, mà ở đó thì đầy những bia tiến sĩ. Do đó, Giáo sư Nguyễn Huệ Chi đã tìm thấy trong bài văn bia số 21, Quang Hưng thập ngũ niên Nhâm Thìn khoa tiến sĩ đề danh ký, 光 興 十五 年 壬 辰 科 進 士 題 名 記 (bia khắc tên các vị đỗ Tiến sĩ khoa Nhâm Thìn niên hiệu Quang Hưng thứ 15 – 1592) hai câu mở đầu là: “Thiên khởi trung hưng – Thế khai văn vận – 天 起 中 興 / 世 開 文 運, nghĩa là: Trời dấy vận trung hưng, thời thế mở ra công cuộc văn trị.” Quang Hưng là một niên hiệu của vua Thế Tông, Lê Duy Đàm. Giáo sư Nguyễn Huệ Chi cho biết, tác giả bài văn bia này gồm hai vị, Thượng thư bộ Lễ Dương Trí Trạch và Hàn lâm viện Hiệu lý Nguyễn Văn Lễ.

Hai câu mở đầu bài văn bia nói đến Thiên và Thế, trời và cuộc đời. Vận Trời là chuyển biến trong xã hội và lịch sử, Cuộc Đời là do con người tự quyết định, tự tạo nghiệp cho mình. Chuyển biến lịch sử đã thấy rõ: Chế độ cộng sản sụp đổ ở Liên Xô và Đông Âu, Trung Cộng và Việt Cộng phải tự tư bản hóa; kinh tế toàn cầu khiến các quốc gia tùy thuộc lẫn nhau, không nước nào có thể xưng hùng xưng bá. Cảnh Trung Cộng và Mỹ tranh hùng đang diễn ra ngay trong vùng Biển Đông nước ta. Dân tộc Việt Nam có cơ hội phục hưng!

Phục hưng nghĩa là không dùng bạo lực và dối trá để trị dân, phải bắt đầu một chế độ “văn trị,” xây dựng đạo lý, thượng tôn pháp luật, tôn trọng những quyền tự do của con người!

Câu đố của John Kerry đã được Nguyễn Huệ Chi giải đáp. Chắc ông ngoại trưởng Mỹ cũng biết Hà Nội được gọi là nơi “ngàn năm văn vật!” Ông đến Việt Nam để cổ võ một nền “văn trị,” nên đã trích văn bia Quốc Tử Giám, như ông Obama đã biết trích dẫn Nguyễn Trãi và Truyện Kiều. Họ kính trọng người khác, nên cũng được kính trọng.

Mở đầu bài nói chuyện tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, ông Kerry có ý khoe nước Mỹ lắm tiền, bằng cách nhắc lời của ông hiệu trưởng trường, cho biết tòa nhà này được xây dựng năm 1967, “bằng tiền viện trợ USAID!” Nhưng ông cũng giải thích ngay rằng kinh tế nước Mỹ thịnh vượng là do một chế độ tự do dân chủ tạo nên. Ông nói, “Chúng tôi khuyến cáo Việt Nam phải tôn trọng nhân quyền, cũng như chúng tôi vẫn khuyên khắp thế giới. Tại sao? Vì những nước bảo vệ các quyền tự do căn bản của người dân thì họ thường tạo ra được những nền kinh tế biết canh tân, đa dạng, và phát triển.” Ông còn nhắc khéo, châm chọc khẩu hiệu “ổn định” của đảng Cộng sản, “Và, phải nói thêm, những quốc gia đó thường ổn định hơn nhiều.”

John Kerry lại vừa nhắc tới nhu cầu cải tổ, vừa ca ngợi lịch sử của Việt Nam. Ông bảo rằng sau mỗi lần thăm Việt Nam, ông lại thấy “một điều không bao giờ thay đổi ở xứ này là nhu cầu cần thay đổi.” Nhưng “dù thay đổi thế nào thì quốc gia này vẫn luôn luôn tự hào về truyền thống của mình, tự hào về văn hóa, lịch sử của mình.” Rồi ông nhấn mạnh, “nhất là tự hào về nền độc lập của nước mình!” Ai nghe đến đó cũng phải nghĩ đến công trình giành độc lập của dân Việt Nam sau ngàn năm Bắc thuộc!

Nhưng muốn kinh tế Việt Nam đạt tới trình độ “lợi tức trung lưu” vào năm 2035, ông Kerry khuyến cáo rằng điều đó chỉ đạt được qua những cuộc cải tổ để, “củng cố nền tảng thượng tôn pháp luật, khuyến khích sáng kiến canh tân, và giải phóng năng lực kinh doanh” của người dân.

Người Việt Nam chắc cũng nuôi hy vọng như lời chúc của ông John Kerry. Dân Việt vốn lạc quan, nhất là đồng bào miền Nam. Trong năm 2016, dân ở phía Nam đã bỏ ra 85,000 tỉ đồng (bằng 3 tỉ 570 triệu đô la Mỹ) đi mua vé số. “với hy vọng đổi đời,” như nhà báo tường thuật.

Hy vọng đổi đời, hy vọng đó có thật và đang lên rất mạnh. Nhưng chúng ta không nên chỉ đi mua vé số cầu may. Người Việt Nam có thể quyết định đổi đời, đổi đời cho tất cả mọi người, cho cả đất nước, nếu chúng ta đoàn kết hướng về tổ quốc thân yêu.

Hải Quân Thiếu tá Ngụy Văn Thà, tử trận ngày 19 tháng Giêng năm 1974, 30 tuổi, thân xác ông chìm cùng với con tàu Nhựt Tảo. Bà Ngụy Văn Thà gần đây mới trả lời một nhà báo: “Ông xã cô chết vì cái đất nước Việt Nam mình. Ổng là người Việt Nam, khi đất nước cần thì ổng chết cho đất nước. Cô chỉ nghĩ đơn giản vậy.”

Hôm nay chúng ta tưởng niệm Hoàng Sa và Trường Sa để nhắc nhở người Việt mối nhục đất nước bị ngoại bang xâm chiếm. Để người Việt đoàn kết, hướng đến tương lai với lý tưởng “Trời mở cuộc phục hưng,” không cần một người ngoại quốc nhắc nhở. Trước ngày 19 tháng Giêng năm 2017, một số nhà tranh đấu dân chủ đã tới thắp hương tại Nghĩa trang Quân đội Biên Hòa (nay là Nghĩa trang Bình An, thuộc Bình Dương). Lê Công Định, Phạm Thanh Nghiên, Nguyễn Hoàng Vi, vân vân, đã cúi đầu tưởng niệm những người đã bỏ mình “trong cuộc chiến hào hùng của dân tộc …” như lời Đề đốc Trần Văn Chơn trong bức thư viết về Đại úy Huỳnh Duy Thạch.

Nhân dịp Tết Nguyên Đán sắp tới, đồng bào cả nước cùng nhau thắp hương tưởng nhớ các tử sĩ, những ngôi sao sáng chói trên vòm trời Hoàng Sa, Trường. Cầu nguyện tổ tiên và hương linh các chiến sĩ phù hộ cho đất nước ta “Mở cuộc phục hưng” để bắt đầu một chế độ “văn trị.”

Đính Chính: Bản cũ của bài này đã đánh máy lầm hai chữ thập ngũ thành ngũ thập. Nay xin sửa lại. Xin quý vị độc giả tha lỗi.