Đoàn công voa dài của một lữ đoàn thiết giáp lặng lẽ vượt biên giới Đức vào Ba Lan khoảng 10 giờ sáng hôm Thứ Năm, 12 Tháng Giêng. Vài chục dân chúng ở thị trấn biên giới phía Tây Nam Olszyna ra chào đón. Ông Mieczyslaw Mroz, 62 tuổi, hớn hở nói: “Người Mỹ đến đây là chuyện lớn nhất xảy ra cho chúng tôi từ trước đến nay.” Đoàn công voa, toán tiền phương của một hứa hẹn nhiều ngàn binh sĩ NATO sẽ được đưa tới đóng quân trên toàn Đông Âu – ầm ầm đi vào thị trấn Zagan gần đó nơi ở quảng trường lạnh giá mưa tuyết lất phất, các viên chức chính thức nghênh đón. Ông Jan Siemion, cũng 62 tuổi, cựu cảnh sát viên về hưu, vừa nghe được đoạn cuối của những bài diễn văn, chép miệng bảo: “Đáng lẽ họ phải tới sớm hơn. Có thể nó sẽ chặn cái ông ở phương Đông vốn đã đe dọa chúng tôi nhiều thập niên nay.”

Sau nhiều năm ao ước có được một sự hiện diện thường trực của quân đội NATO dọc theo sườn phía đông của Liên Minh – để giữ cho cái ông từ phương Đông, Tổng Thống Vladimir V. Putin của Nga, đừng lộng hành – các lãnh tụ của Ba Lan và các nơi khác trên toàn vùng Đông Âu đã vui mừng khi một kế hoạch đóng quân luân phiên nhiều ngàn binh sĩ đa quốc được chấp thuận ở khóa họp thượng đỉnh của Liên Minh ở Warsaw vào mùa Hè vừa qua.

Nhưng nay, khi những binh sĩ này đến nơi, tình hình đã thay đổi tận gốc rễ, và hứa hẹn của sự an toàn cảm thấy ít chắc chắn hơn.

Tổng Thống Donald J. Trump, người vừa nhậm chức hôm Thứ Sáu, đã bước vào Tòa Bạch Ốc kéo theo một loạt những tuyên bố đôi khi trái nghịch nhau về NATO và cả quyết sẽ mở màn cho một thời đại mới cho liên hệ thân thiện hơn với vị lãnh đạo độc đoán của Nga.

Chả trách có rất nhiều lo ngại ở Warsaw và các thủ đô của Đông Âu khác về chuyện liệu những binh sĩ này sẽ có đến với đủ con số được hứa hẹn hay không, và liệu ước muốn có một liên hệ tốt đẹp hơn với Moscow sẽ dẫn đến một dàn xếp làm giảm hết ý nghĩa của những cố gắng này.

Tiến Sĩ Marcin Zaborowski, phó giám đốc điều hành của trung tâm nghiên cứu Center for European Policy Analysis, giải thích: “Mỗi tổng thống Hoa Kỳ lên là muốn khởi đầu một thứ điều đình lớn với Nga. Và vùng này luôn lãnh chịu hậu quả của những cố gắng đó. Tôi sợ là sự đau khổ lần này còn lớn hơn.”

Các viên chức NATO, cựu cũng như đương kim, nói họ tin tưởng là việc triển khai lực lượng sẽ tiếp tục và tin tưởng là tân tổng thống sẽ sớm hiểu bản chất của đe dọa mà ông Putin đưa đến cho Âu Châu và Hoa Kỳ. Tổng thư ký NATO hiện nay chẳng hạn, ông Jens Stoltenberg, cả quyết: “Tôi hoàn toàn tin tưởng là quyết tâm của Hoa Kỳ vững như bàn thạch. Chính ông Donald Trump nói với tôi như vậy. Ông ấy tỏ ra cương quyết lắm.”

Các viên chức này giải thích là những tuyên bố của ông Trump trong khi vận động tranh cử vốn đã đặt câu hỏi về sự việc liệu NATO có còn ích lợi gì hay không, phản ảnh, một phần, cái tính toán của một nhà kinh doanh khi thấy các đồng minh của mình không chia sẻ công bằng chi phí cho liên minh.

Giáo Sư James G. Stavridis, một vị đô đốc hồi hưu của Hải Quân Hoa Kỳ và là cựu tham mưu trưởng tối cao của NATO từ năm 2009 đến năm 2013, nay là khoa trưởng trường nổi tiếng về ngoại giao Fletcher School of Law and Diplomacy ở đại học Tufts University, Medford, Massasschusetts, thì lạc quan nghĩ rằng: “Các cơ quan tình báo của chúng ta là những nguồn tin rất chính xác về cách đối xử của người Nga. Một khi tổng thống thấy điều này, ông sẽ ủng hộ họ. Và khi ông có thêm thông tin về Nga, sự nghi ngờ của ông về Vladimir Putin sẽ sâu đậm hơn.”

Và hành vi của Nga trong tương lai sẽ buộc liên minh phải tiếp tục triển khai lực lượng. Giáo Sư Stavridis thêm: “Tôi nghĩ thật khó có chuyện ông Putin biến mình từ con cá mập thành con cá vàng. Chúng ta sẽ thấy những hành vi cá mập tiếp tục ở khu vực ven biên giới của NATO.”

Cuộc triển khai được tổ chức theo kiểu luân phiên chín tháng. Lữ đoàn cơ giới đã vừa vượt biên giới hôm sáng Thứ Năm đó, có căn cứ nhà ở Fort Carson, Colorado, và họ sẽ lưu lại ở Ba Lan cho đến mùa Thu, một số sẽ đặt căn cứ gần Zagan và những nhóm khác trải ra khắp vùng. Nhưng họ không dự trù rời bỏ vị trí cho đến khi có lực lượng thay thế. Thành ra trên thực tế, sự hiện diện của họ là thường xuyên.

Một đơn vị thứ nhì của Hoa Kỳ, dự trù đến vào Tháng Tư, sẽ được đặt ở phía Đông Ba Lan, gần khu vực gọi là khe Suwalki, vốn được coi như là con đường có nhiều triển vọng nhất trên đường xâm lăng của Nga, tuy rằng một cuộc xâm lăng như vậy được coi là khó xảy ra.

Nhưng ở Đông Âu, các lãnh tụ Ba Lan và lãnh tụ khác trong vùng không tin cho lắm vào điều đó, đang phân vân không hiểu là liệu lực lượng đó có đến hay không nay khi ông Trump đã lên cầm quyền, và nếu họ có đến, liệu họ có đóng quân ở miền Đông như đã hứa hẹn hay không.

Và còn chưa tính đến những quan ngại về những hứa hẹn một sáng kiến của Hoa Kỳ và NATO nhằm trấn an Đông Âu lo lắng, kể cả hệ thống hỏa tiễn lá chắn xây dựng ở Ba Lan, cũng giống như hệ thống đã được đặt ở Romania, và việc mở những kho tiếp tế trong suốt vùng nơi mà vũ khí của NATO có thể được cất sẵn cho phép việc triển khai lực lượng nhanh chóng hơn trong trường hợp có xâm lăng.

Ông Zaborowski bi quan nói: “Tôi đoán là án binh tiền phương sẽ không xảy ra, và nếu có, nó sẽ là ở phía Tây của Ba Lan. Ông Trump sẽ có một sự thỏa thuận nào đó với ông Putin về việc giữ cho quân số càng thấp càng tốt, giữ cho khả năng thực sự ngăn ngừa ở mức thấp nhất có thể được và giữ binh sĩ ở phía Tây của Ba Lan thay vì phía Đông.”

Ông Stavridis thì nói là ông chờ đợi việc triển khai lực lượng sẽ xảy ra đúng lịch trình, nhưng sợ là ước muốn có được một thỏa thuận với Nga của tân chính phủ sẽ dẫn đến một số mặc cả trả giá, có thể liên hệ đến hệ thống hỏa tiễn lá chắn.

Việc đề cử Tướng James N. Mattis, một người mạnh mẽ ủng hộ NATO, làm bộ trưởng Quốc Phòng trong chính phủ của ông Trump đã làm cho Đông Âu tin tưởng hơn. Ông Thomas Donnelly, đồng giám đốc trung tâm Marilyn Ware Center for Security Studies ở viện nghiên cứu American Enterprise Institute, giải thích: “Tôi sẽ rất ngạc nhiên nếu Tướng Mattis rút khỏi những hứa hẹn này. Việc triển khai lực lượng này không phải là mọi điều chúng ta muốn, nhưng là một cải thiện thực sự.” “Nay, ít nhất, nếu Nga có vượt qua biên giới, họ sẽ đụng vào lực lượng NATO và có thể giết một số người Mỹ,” ông thêm, và bảo đó sẽ là một sự ngăn ngừa mạnh mẽ sự hung hăng của Nga.

Ông Donnelly còn phân tích thêm: “Ông Trump nay nói cả xuôi lẫn ngược. Nhưng ông thích những người mạnh bạo. Ông nghĩ mình là một người mạnh mẽ. Tôi nghĩ sẽ có nhiều điều khác trong liên hệ Mỹ-Nga hơn là ông Trump chỉ làm những gì mà ông Putin muốn ông làm.”

Một ban quân nhạc Ba Lan chơi quốc ca của Ba Lan và Hoa Kỳ trong nghi lễ chào mừng ở Zagan. Khoảng 20 người dân cũng ráng đến dự trong trời lạnh cóng, kể cả một cô bé mặc áo choàng đỏ và nón mầu hồng, ngồi trên xe trượt tuyết phất cờ Hoa Kỳ.

Đại Úy Matt Piazza, 28 tuổi, cũng như các quân nhân Hoa Kỳ khác, từ chối nói đích danh Nga là lý do cho cuộc điều động quân lính này. Ông bảo: “Chúng tôi đến đây để ngăn ngừa mọi hành động xâm lấn, dầu nó đến từ đâu. Nhưng tôi không tin là nó sẽ xảy ra. Đây là một sứ vụ hòa bình.”

Ông Edyta Maher, 39 tuổi, từ ngôi làng nhỏ xíu đến thị trấn để xem đoàn công voa vượt biên giới, tỏ vẻ lo ngại hơn: “Chính cái ông Trump này làm tôi lo nhất. Không biết được ông sẽ làm gì trong chức vụ tổng thống. Nhưng có vẻ như ông và ông Putin có thể có một số âm mưu nào đó. Nó chắc sẽ không hay gì cho Ba Lan.”

Từ Ba Lan, dọc qua suốt Đông Âu lên đến các quốc gia Baltic và bọc cả đến các quốc gia Bắc Âu, người Âu Châu sống kế bên Nga đang rất lo ngại. Đây không phải lần đầu họ bị hy sinh.

Những người ủng hộ ông Donald Trump sẽ vui mừng. Ông đã trở thành vị tổng thống thứ 45 của nước Mỹ, có thể gọi là Tổng Thống Chín Nút! Nếu số 9 là số hên cho ông Trump, thì nước Mỹ sẽ được hên lây! Thời Tổng thống Ronald Reagan (ông từng ngủ gật trong lúc đang họp với các bộ trưởng), có nhà bình luận Mỹ đã bàn rằng thực ra chính các vị tổng thống cũng chẳng làm được chuyện gì ghê gớm, cho nên tốt nhất là dân Mỹ nên bầu cho những người có số đang may mắn. Ông hay bà ta gặp vận hên thì cả nước cũng hên!

Dân Mỹ có thể đem ông tổng thống, và cả ngôi vị tổng thống, ra đùa cợt mà không sợ bị còng tay, cũng không lo bị người chung quanh chê trách hoặc đả kích. Sống tự do hơn 200 năm, đã nhìn thấy 44 người thay phiên nhau ngồi ở Tòa Bạch Ốc, có người giỏi, có người kém, nhưng đa số cũng chỉ là những người bình thường như mình, người Mỹ không có thói quen coi ông tổng thống của nước họ là một nhân vật “vĩ đại” hay “siêu phàm,” nhất định không! Người Mỹ không tôn thờ cá nhân các “lãnh tụ” như các nước độc tài vẫn bắt dân phải thờ. Họ cũng không coi tổng thống là ngôi vị cao quý, thiêng liêng như các ông Hitler hay Stalin được văn nô nịnh thần sùng bái (Hoan hô Stalin – đời đời cây đại thọ – rợp bóng mát hòa bình – đứng đầu sóng ngọn gió – Tố Hữu).

Có một thứ dân Mỹ tôn trọng, đó là chế độ dân chủ của họ, ghi trong Hiến Pháp. Nói “chế độ dân chủ” nghe hơi trừu tượng, còn có vẻ ghê gớm lắm. Phải nói rõ hơn là bốn chữ “chế độ dân chủ” ở đây cũng bình thường, nó chỉ là “những thủ tục” quyết định ai sẽ làm tổng thống, qua những cuộc bỏ phiếu như thế nào. Cũng giống như luật đi đường bắt người ta phải lái xe như thế nào. Dân Mỹ tôn trọng những thủ tục quy định cách người dân tự do lựa chọn tổng thống, cũng như họ tôn kính cái đèn đỏ (thấy nó là phải ngừng xe lại, đọc kinh Kính Mừng hay niệm Phật càng tốt!) Ông Trump có thể thua bà Hillary Clinton ba triệu phiếu của các cử tri, nhưng ông thắng cử theo đúng những thủ tục bầu tổng thống Mỹ qua cử tri đoàn đại diện các tiểu bang. Do đó, ngày hôm nay, mọi người gọi ông là Tổng thống Trump. Sau khi làm lễ tuyên thệ cho ông Trump xong, Chủ Tịch Tối Cao Pháp Viện John Roberts bước tới bắt tay ông nói: Chúc mừng “Ông tổng thống!” Tất cả đã thay đổi! Từ một công dân bình thường, giờ phút này ông Donald Trump thành tổng thống! Ông Roberts là người đầu tiên chính thức gọi ông Trump là “Ông tổng thống” trước khi vợ, con ông gọi. Điều này không ghi trong Hiến Pháp, nhưng đó là một tục lệ được mọi người tôn trọng.

Với lời chúc mừng đó, nước Mỹ bước vào một giai đoạn mới. Lần đầu tiên kể từ năm 1928, đảng Cộng Hòa bắt đầu nắm quyền hành pháp và chiếm đa số cả hai viện lập pháp trong cùng một năm. Và trong năm nay sẽ đề cử thêm một thẩm phán Tối Cao Pháp Viện để có 5 trên 9 vị thẩm phán do đảng Cộng Hòa đề bạt! Cả một gánh nặng trách nhiệm, hơn 300 triệu dân sẽ phán xét!

Đừng quên rằng trong một năm tranh cử vừa qua ông Trump đã nhiều lần đả kích ông Roberts, với những tiếng rất nặng nề! Vì ông Roberts do một tổng thống Cộng Hòa đưa lên mà lại hai lần bỏ phiếu duy trì đạo luật Obamacare, một đạo luật đảng này đang thề sẽ xóa bỏ! Thẩm Phán Kennedy cũng tương tự! Chuyện này cho thấy truyền thống độc lập của các vị thẩm phán nước Mỹ rất mạnh; người Mỹ họ kính trọng Hiến Pháp là phải! Cho nên, khi một người đã đắc cử tổng thống Mỹ theo đúng luật lệ, thủ tục, thì tất cả những chuyện khen, chê, yêu, ghét, không còn thay đổi gì được nữa. Bao nhiêu chính khách đảng Cộng Hòa bị ông Trump loại ra ngoài vòng chiến, cho tới bà Clinton bị thua cay đắng, và cả ông chồng bà, cũng đều tới dự lễ tuyên thệ của ông Trump và bắt tay vị tổng thống mới.

Năm nay là lần thứ 58 người Mỹ tổ chức một buổi lễ tuyên thệ tổng thống, một sự kiện được ông Ronald Reagan nhận xét khi tuyên thệ năm 1981, là nó vừa “tầm thường” vừa “kỳ diệu như phép lạ.” Thượng Nghị Sĩ Roy Blunt đã nhớ đến lời Tổng Thống Reagan, và nhắc lại cuộc chuyển giao quyền hành giữa vị tổng thống thứ hai và thứ ba của nước Mỹ. Ông George Washington chuyển giao cho ông John Adams không có gì đặc biệt, vì ông Adams đắc cử khi đang làm phó tổng thống. Nhưng đến lượt ông Adams trao quyền cho ông Thomas Jefferson năm 1801, sau hai lần tranh cử gay go và đấu đá nhau cay cú không khác gì năm 2016, thì “phép lạ” chuyển giao quyền hành thật sự bắt đầu. Năm 1796, hai ông tranh chức tổng thống lần đầu, ông Adams thắng, ông Jefferson thua trở thành phó tổng thống. Năm 1800, đấu lần nữa, ông Jefferson chiếm đa số. Ông Roy Blunt nhận xét: “Đúng vào năm tháng đó, khi quyền lực được chuyển giao một cách hòa bình giữa hai đảng chính trị, mặc dù họ đã tranh đấu với nhau một cách dữ dội, nước Mỹ đã cho thế giới thấy ý nghĩa và sức mạnh của thể chế dân chủ!” Đối với dân Mỹ thì nó đã trở thành bình thường. Nhưng nhiều dân tộc còn đang ước ao được sống theo lối đó!

Một điều kỳ diệu trong xã hội dân chủ là người ta không cần ai “vĩ đại” mới được làm tổng thống.

Nói cho cùng, sức mạnh của nước Mỹ không phải vì họ có những ông tổng thống tài giỏi tuyệt vời. Sức mạnh đó nằm trong tay người dân. Tất cả chỉ nhờ họ sống trong một xã hội tự do, tôn trọng luật pháp, và trước pháp luật ai cũng có cơ hội bằng nhau. Dân Mỹ chỉ cần tự lo mưu sinh, lo thăng tiến cho chính bản thân và gia đình họ, làm những công dân lương thiện. Họ còn dồn năng lực vào những mục tiêu cá nhân đó, họ sẽ làm cho nước Mỹ giầu mạnh. Một thanh niên Mỹ không phí thời giờ “phấn đấu vào đảng” với hy vọng hưởng các đặc quyền suốt đời. Chính quyền không dùng hàng triệu người làm công việc đi dò thám, bắt bớ, vì sợ dân gặp nhau chỉ trích nhà nước. Hàng triệu người không đi làm mật vụ, công an. Họ đi học, đi làm và mưu lợi, giúp cho kinh tế thịnh vượng, chứ không chỉ lo đi hăm dọa, đòi người khác hối lộ mình!

Vì thế một ông tổng thống nếu tài giỏi thì dân được nhờ chút đỉnh, mà nếu có kém cỏi thì cũng không gây tai hại bao nhiêu. Ai cũng có thể làm tổng thống! Một chủ nông trại trồng đậu phộng như ông Jimmy Carter, một tài tử chiếu bóng hạng nhì như ông Ronald Reagan, con của một người da đen từ Kenya sang Mỹ học rồi lại trở về nước như ông Barack Obama, mấy người đó đã trở thành tổng thống Mỹ. Gần cả đời, ông Donald Trump cũng chẳng thuộc đảng Cộng Hòa, trước đây một năm không mấy người nghĩ ông sẽ thay mặt đảng ra tranh cử, càng ít người nghĩ rằng tham vọng làm tổng thống của ông là chuyện đứng đắn!

Nghe bài diễn văn nhậm chức của ông Trump thì những nhà lý thuyết chính trị và giáo sư triết học sẽ thất vọng. Ông không nêu lên một tư tưởng nào sâu xa, cũng không lớn tiếng thề thay đổi lịch sử! Ông chỉ lập lại đúng những lời hứa và khẩu hiệu đã hô lớn trong thời gian tranh cử. Mà cũng chẳng nói thêm cho biết ông sẽ làm cách nào để thực hiện các lời hứa đó.

Ông Trump tiếp tục đả kích bọn người “dân thủ đô” hưởng thụ mọi thành quả mà không cho dân hưởng. Từ hôm nay, ông cũng sống ở đó. Ông tiếp tục than phiền nước Mỹ chỉ giúp công nghiệp các nước khác lên cao mà ở nước Mỹ thì đi xuống. Không những thế, nước Mỹ đã giúp cho quân đội các nước khác mạnh hơn trong khi quân đội mình giảm sút. Nước Mỹ đã bảo vệ biên giới các nước khác trong khi để ngỏ biên giới của mình! Đã viện trợ hàng ngàn tỉ đô la trong khi hạ tầng cơ sở của mình suy sụp. Bao nhiêu xí nghiệp đem đi nước khác làm hàng triệu người Mỹ mất việc.

Tóm lại, thông điệp chính của tân Tổng Thống Donald Trump là nước Mỹ sẽ quay vào bên trong. Sẽ tăng ngân sách quốc phòng. Sẽ đầu tư vào đường xá. Sẽ bảo vệ hàng nội hóa, giữ công việc làm trong nội địa. Trong cả bài diễn văn ông chỉ nói đến chính sách đối ngoại một lần, ngắn gọn: Củng cố các liên minh cũ và xây dựng liên minh mới. Điều cụ thể duy nhất ông nêu ra là đoàn kết thế giới văn minh chống Hồi Giáo Cực Đoan, với lời hứa, “sẽ tiêu diệt chúng hoàn toàn trên mặt trái đất.”

Những người đã bỏ phiếu cho ông Trump nghe bấy nhiêu cũng thỏa mãn rồi. Đối với một nhà kinh doanh, món hàng nào bán được thì tiếp tục trưng bày, tại sao phải đổi món chỉ để chứng tỏ mình có ý kiến mới? Còn những người Mỹ không bỏ phiếu cho ông Donald Trump (số này đông hơn) thì chắc họ hoài nghi. Nước Mỹ trở thành hùng mạnh trong thế kỷ vừa qua là nhờ đã cổ động tự do mậu dịch khắp thế giới. Lời hứa “Bảo hộ sẽ đem lại thịnh vượng” nếu áp dụng vào thương mại thì trái ngược với tư tưởng dòng chính của đảng Cộng Hòa. Mục tiêu trừ hết các nhóm cực đoan trong Hồi Giáo bao giờ mới xong, khi hàng tỷ người theo Hồi Giáo vẫn sống nghèo nàn dưới những chế độ bất công và độc tài? Việc tiêu trừ “Hồi Giáo Cực Đoan” thì nước Nga đã đề nghị cộng tác với Mỹ từ ba năm nay, nhưng đổi lại Nga muốn được bành trướng qua mấy nước ở Đông Âu. Nước Mỹ có sẵn sàng trả cái giá đó không?

Nhưng dù hoài nghi, đa số dân Mỹ cũng mong ông Trump sẽ gặp may mắn và thành công. Ông Tổng Thống Chín Nút may mắn thì nước Mỹ cũng may mắn.

Người ta có thể theo gương Tổng Thống George H.W. Bush. Năm 1993, ông để lại một lá thư viết cho tân Tổng Thống Bill Clinton trên bàn làm việc: “Bill thân mến,… Ông sẽ là tổng thống của nước ta khi ông đọc lá thư này. Tôi chúc ông và gia đình ông mọi việc tốt lành. Sự thành công của ông bây giờ cũng là sự thành công của đất nước chúng ta. Tôi sẽ hết sức hỗ trợ ông. George.”