Lê Phan

Mới đây, Bắc Kinh đã lần đầu tiên trình làng chiến lược quân sự của họ qua bạch thư đầu tiên về quốc phòng. Như tạp chí Foreign Policy nhận xét, sách lược này hứa sẽ trả đũa cực kỳ mạnh nếu bị tấn công trong một thế giới mà họ nhìn đâu cũng thấy đe dọa.

Cuốn bạch thư, được Quốc Vụ Viện (tức chính phủ Trung Quốc) chính thức phổ biến, càng đáng chú ý vì nó được đưa ra trong một giai đoạn ngày càng gia tăng căng thẳng với Hoa Kỳ qua những hành động vô cùng gây hấn của Bắc Kinh trong vùng biển tranh chấp ở nơi mà thế giới gọi là Biển Nam Trung Hoa, và Việt Nam chúng ta gọi là Biển Ðông.

Cuốn bạch thư cũng được đưa ra khi mới hôm Thứ Hai, tờ báo lá cải của Nhân Dân Nhật Báo, Hoàn Cầu Thời Báo đã lớn tiếng khuyến cáo là chiến tranh với Hoa Kỳ là chuyện “không tránh được” nếu Hoa Kỳ cứ tiếp tục gây áp lực với Bắc Kinh về những hành vi mà thực sự là bất hợp pháp của họ. Có điều, cũng phải thêm là ở Hoa Kỳ, theo Foreign Policy, sự đồng thuận về phải để chỗ cho Trung Quốc thăng tiếng nay có vẻ đã được thay thế bằng một lập trường diều hâu hơn về nhu cầu phải phong tỏa một tên khổng lồ mới nổi lên ở Á Châu.

Nhưng Foreign Policy khẳng định là cuốn bạch thư mới này của Trung Quốc thực sự có nhiều tiếp nối với các sách lược trong quá khứ, đặc biệt là chủ thuyết của ông Mao Trạch Ðông về “tích cực phòng vệ,” mà tờ báo đùa bảo được biết ở Hoa Kỳ dưới cái tên là trường phái Billy Martin về giải quyết tranh chấp. Billy Martin, xin thêm, là một ông bầu của đội banh baseball New York Yankees một thời và ông nổi tiếng là ưa gây sự với trọng tài, ăn hiếp cầu thủ và ông đã từng nổi tiếng với câu nói bất hủ, “Tôi không bao giờ đấm quả đầu tiên, tôi đấm bốn quả thứ nhì.”

Nghiêm chỉnh mà nói cuốn bạch thư về quốc phòng này đã là một sự mới lạ. Nó chính thức hóa một sự biến dạng của Trung Quốc trở thành một cường quốc đại dương, với đặc biệt nhấn mạng đến các chiến dịch tấn công chứ không phải phòng thủ. Hơn thế nói đưa ra một viễn ảnh cho một vai trò rộng lớn hơn và toàn cầu hơn cho Giải Phóng Quân mà vốn từ trước đến nay vẫn được coi như là một lực lượng phòng vệ. Có nhiều nơi trong cuốn bạch thư này, lập trường diều hâu lộ rõ, phản ảnh tư tưởng của những người như Giáo Sư Liu Ming Fu, một giáo sư của Học Viện Quốc Phòng, mà trong cuốn Giấc Mơ Trung Quốc nói đến việc Bắc Kinh cần xây dựng một quân đội mạnh nhất thế giới để nhanh chóng thay thế Hoa Kỳ trở thành “nhà vô địch” thế giới. Ông Liu là người đã từng viết về liên hệ Mỹ Trung “Ðây là cuộc tranh giành để trở thành quốc gia dẫn đầu, là cuộc xung đột để chi phối thế giới.”

Ðiều đáng ngạc nhiên là cuốn bạch thư tuy vậy mở dầu với một phác họa về một khung cảnh thế giới khá tốt đẹp. Ấn bản tiếng Anh mở đầu viết, “Hòa bình, phát triển, hợp tác và lưỡng lợi đã trở thành một trào lưu không thể chống lại được của thời đại. Trong tương lai gần, một trận thế chiến khó xảy ra, và tình hình thế giới được chờ đợi sẽ hòa bình nói chung.”

Nhưng nhìn từ phía các nhà lãnh đạo Trung Quốc thì mọi sự không phải đều tốt đẹp. Những đe dọa cổ truyền cho an ninh nay lại còn bị kết hợp với những đe dọa mới, từ khủng bố đến chiến tranh tin tặc, khiến cho có tiềm năng có nhiều nguy hiểm. Một quốc gia đối thủ, không nêu tên, với khuynh hướng đòi giữ vị trí lãnh đạo và ủng hộ các đồng minh hiệp ước ở cùng Á Châu-Thái Bình Dương, cần đặc biệt chú ý. Tình hình đó được diễn tả theo công thứ như sau “Tuy nhiên, có những đe dọa mới từ chủ nghĩa bá quyền, chính trị quyền lực và chính sách can thiệp mới.”

Và chính vì thế mà bạch thư đưa ra kết luận, “Trong hoàn cảnh mới, các vấn đề an ninh quốc gia mà Trung Quốc đối diện bao gồm nhiều chủ đề hơn, nới rộng trên nhiều khu vực lớn hơn, và trải qua một giai đoạn thời gian dài hơn bao giờ hết trong lịch sự đất nước.” Hay như trong một đoạn khác, “Vì hoàn cảnh địa lý chiến lược phức tạp, Trung Quốc đối diện với nhiều đe dọa và thách thức trong mọi hướng chiến thuật và mọi lãnh vực an ninh.”

Mà điều này đặc biệt đúng cho tình hình ở Biển Ðông.

Tuy bạch thư hầu hết tập trung vào những vấn đề tối thượng như làm sao quân đội Trung Quốc có thể hỗ trợ cho việc thực hiện sử “hồi xuân” quốc gia của Trung Quốc, nó cũng đặc biệt chú tâm đến một khu vực có tiềm năng chiến tranh đang thường được báo chí nhắc nhở tới, vấn đề Trung Quốc lấn biển xây dựng nhưng đảo mới trên các bãi đá ngầm hay vài hòn nổi trong quần đảo Trường Sa.

Cuốn bạch thư viết, “Về những vấn đề liên quan đến chủ quyền lãnh thổ và quyền lợi lãnh hải, một số các nước láng giềng hải ngoại đã có những hành động khiêu khích và tăng cường sự hiện diện quân sự ở những bãi cạn và đảo của Trung Quốc mà họ đã chiếm đóng bất hợp pháp. Một số quốc gia ngoại quốc cũng bận rộn can thiệp vào các vụ việc ở Biển Nam Trung Hoa; một số rất nhỏ còn duy trì tuần thám gần cận từ trên không và trên biển và thám báo chống lại Trung Quốc. Do đó một công tác lâu dài cho Trung Quốc để bảo vệ các quyền lợi hải dương của mình.”

Bạch thư nói rõ là điều quan trọng ở vùng biển mà chúng tôi xin chọn gọi là Biển Ðông không phải là một vài bãi cạn, vài hòn đá, hay vài hòn đảo không người, mà là chính bản chất của chủ quyền của Trung Quốc. Trong số những sứ vụ quân sự của Trung Quốc trong thế giới mới này là để “bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và lãnh hải và duy trì an ninh và ổn định ở vùng ven biên của Trung Quốc.”

Tờ Foreign Policy hỏi, “Những lập trường chủ thuyết như vậy khiến cho khó có thể tin là Trung Quốc sẽ chịu lùi bước trước trong một cuộc đối đầu về quyền hải hành trong vùng.”

Xây dựng một hải quân hùng mạnh đã là ưu tiên của cựu Chủ Tịch Hồ Cẩm Ðào, nhưng kể từ khi ông Tập Cận Bình lên nắm quyền thì cố gắng này đã gia tốc.

Ðiều còn đáng chú ý hơn nữa là một sự chuyển hướng hẳn ra khỏi quan điểm truyền thống về quốc phòng của Trung Quốc. Cho một quốc gia đã xây dựng Vạn Lý Trường Thành như là một sách lược quốc phòng chính, cuốn bạch thư đã đặt ngược hẳn vấn đề, “Lối suy nghĩ cổ truyền rằng đất nặng hơn biển phải được từ bỏ, và tầm quan trọng lớn phải được tập trung vào việc quản lý biển và đại dương và bảo vệ quyền lợi hàng hải. Trung Quốc cần phải phát triển một cơ cấu của một lực lượng hải quân tân tiến tương xứng với an ninh quốc phòng và phát triển quyền lợi, bảo vệ chủ quyền và quyền lợi hàng hải, bảo vệ sự an toàn của các hải lộ chiến lược và quyền lợi ở hải ngoại, và tham gia vào các hợp tác hàng hải quốc tế, để cung cấp một trợ giúp chiến lược cho việc xây dựng một cường quốc biển.”

Và công tác đầu tiên trong việc canh tân quân đội theo cuốn bạch thư này là về khả năng họat động xa khỏi đất nhà. Cuốn bạch thư đòi phải cải thiện quân nhu tiếp liệu.

Cuốn bạch thư tuy là vẫn nhắc đến ‘phòng thủ tích cực’ của chủ thuyết từ thời ông Mao, nhưng đã đi vào chi tiết để cho thấy là hải quân và không quân đã từ bỏ vai trò phòng thủ cổ truyền để tìm một vai trò năng động hơn, kể cả một hải quân thực sự “biển xanh.” Bạch thư viết, “Ðể đáp ứng đòi hỏi chiến thuật bảo vệ ngoài khơi và bảo vệ trên biển cả, hải quân của Giải Phóng Quân sẽ chuyển từ từ tập trung vào ‘bảo vệ ngoài khơi’ sang một tập hợp ‘bảo vệ ngoài khơi’ với ‘bảo vệ biển khơi,’ và xây dựng một cơ chế lực lượng chiến đấu hải quân kết hợp, đa năng và hữu hiệu. Hải quân của Giải Phóng Quân sẽ tăng cường khả năng cho phòng vệ chiến lược và phản công, hành quân hàng hải, kết hợp hành quân trên biển, phòng thủ toàn diện và hỗ trợ toàn diện.”

Chỉ ở đoạn cuối thì cuốn bạch thư này mới nhắc đến một cách rất không vui vẻ gì cái mà chúng ta có thể tạm dùng danh từ hồi trước của các chế độ Cộng Sản gọi là “nghĩa vụ quốc tế.” Cuốn bạch thư viết, “Ðể đáp ứng với những đòi hỏi mới đến từ gia tăng quyền lợi chiến lược của đất nước, quân đội sẽ tích cực tham gia các hợp tác vùng và quốc tế” nhưng cuốn bạch thư cũng không quên “và bảo đảm hữu hiệu các quyền lợi hải ngoại của Trung Quốc.”

Dầu cho phát ngôn nhân của Ngũ Giác Ðài có biện bạch nói đến việc dầu sao chăng nữa việc Bắc Kinh công khai chính sách là một điều tốt, sự thực là cuốn bạch thư này là một lời tuyên chiến dài dòng với Hoa Kỳ. Bây giờ chúng ta chờ xem Hoa Kỳ sẽ phản ứng ra sao?

Lê Phan

Tờ Financial Times, tờ báo kinh tế tài chánh xuất bản ở Luân Ðôn, đã đưa ra một câu chuyện giả định. Hãy thử tượng nếu bộ trưởng tư pháp của Thụy Sĩ yêu cầu Sở Cảnh Sát New York hãy phóng xe ngược Park Avenue và bắt vài viên chức của Hiệp Hội baseball Major League. Có lẽ cảnh sát sẽ thi hành yêu cầu này, nếu lệnh dẫn độ được thảo ra đúng theo luật lệ, nhưng một hay vài công dân của thành phố New York sẽ đòi được biết xem là tại sao Thụy Sĩ lại can thiệp vào một cái trò chơi thể thao truyền thống của Hoa Kỳ này.

Và điều đáng ghi nhận về vụ cảnh sát của tỉnh Zurich xông vào bắt vào lúc 6 giờ sáng bảy người tại khách sạn sang trọng năm sao Baur au Lac là ai đã là người yêu cầu việc bắt bớ này. Bà Loretta Lynch, bộ trưởng Tư Pháp của Hoa Kỳ đã là người yêu cầu họ bắt bảy viên chức của FIFA, tổ chức điều hành túc cầu quốc tế, và dẫn độ họ về để đối diện với những cáo buộc của chính phủ và tư pháp Hoa Kỳ. Vậy là một lần nữa, Hoa Kỳ đã tỏ ra có một cánh tay rất dài trong luật pháp quốc tế.

Ðiều còn đáng ngạc nhiên hơn nữa là hành động của bà Lynch đã được hoan hô hưởng ứng. Ở Argentina, cựu danh cầu thủ Diego Maradona tuyên bố với báo chí sau khi cáo buộc đưa ra, “Hôm nay túc cầu chiến thắng, minh bạch chiến thắng. Quá đủ rồi những vụ dàn xếp bẩn thỉu, quá đủ rồi những điều gian dối láo lếu.” Một cựu cầu thủ túc cầu khác của Brazil, nay là một thượng nghị sĩ ở Quốc Hội Brazil, ông Romario de Souza Faria, đã ca ngợi cơ quan điều tra liên bang FBI ở ngay diễn đàn của Thượng Viện Brazil. Một blogger nổi tiếng về đá banh của Anh ông Roger Bennett đã bảo với chương trình CBS Morning News là Hoa Kỳ cần được thế giới cảm ơn cho việc có hành động đối với các viên chức FIFA.

Dĩ nhiên không phải ai cũng hài lòng trước hành động này của chính phủ Hoa Kỳ. Tổng Thống Vladimir Putin đã cáo buộc là hành động của Hoa Kỳ. Tổng Thống Vladimir Putin của Nga đã cáo buộc là hành động của Hoa Kỳ là “lại một cố gắng lộ liễu của Hoa Kỳ để nới rộng pháp quyền của mình lên các quốc gia khác.” Ở một cuộc họp báo, ông Putin đã tìm cách liên hệ cáo trạng về FIFA của Hoa Kỳ với sự việc Hoa Kỳ theo đuổi cựu nhân viên hợp đồng của NSA Edward Snowdon và sáng lập viên của WikiLeaks Julian Assange. Các viên chức của Qatar hẳn cũng hơi lo về việc họ đã được lựa chọn cho tổ chức World Cup 2020 có thể bị hủy bỏ. Nhất là khi sau việc bắt giữ hôm tuần trước, công tố viện của Thụy Sĩ cũng loan báo sẽ có một cuộc điều tra hình sự liên quan đến việc Nga được chọn để tổ chức World Cup 2018 và Qatar được chọn cho năm 2020. Nhà chức trách ở Brazil và Argentina cũng đã bắt đầu điều tra chính các viên chức túc cầu của họ hợp tác với các viên chức Hoa Kỳ.

Phản ứng của đại đa số những fan của môn thể thao này trên toàn thế giới là mừng rỡ. Sau cùng đã có một ai dám tỏ ra cương quyết đủ và có ý chí để làm sạch FIFA, mặc cho những cố gắng của ông Sepp Blatter, chủ tịch càng ngày càng như muôn năm vốn bất kể các scandal và bất mãn của quần chúng. Ở Brooklyn, nơi cáo buộc này được đưa ra, đá banh chỉ được thấy ở các công viên và ở các trường học, nhưng bà Lynch đã rất đúng khi không coi đó là lý do khiến bà phải giới hạn hành động.

Nhiều người trên thế giới đã có những lúc tỏ ra bực tức khi các nhà tư pháp và tòa án Hoa Kỳ vói ra hải ngoại để bắt những người họ cho là phạm pháp. Nhưng riêng trong trường hợp của FIFA, và hơn thế, cố gắng rộng lớn của Hoa Kỳ chống tham nhũng, họ hoàn toàn đúng. Khi những tổ chức toàn cầu trở thành nơi trú thân cho tham nhũng và hối lộ, khác với Tổng Cục Baseball của Hoa Kỳ, họ không thể để cho ung thối chỉ vì việc áp đặt công lý quá khó.

Chính FIFA cũng công nhận là đã có rất nhiều những sai trái bên trong nội bộ của họ. CONCACAF, thành viên của FIFA phụ trách Hoa Kỳ và Trung Mỹ, đã kết luận cách đây hai năm rằng cả ông Chuck Blazer, cựu tổng thư ký (và từ khi bị bắt đã trở thành chỉ điểm viên cho FBI), và ông Jack Warner, cựu chủ tịch, đã nhận nhiều triệu đô la những đồng tiền bất hợp pháp trong ngân quỹ của họ.

Ấy vậy mà ông Blatter, 79 tuổi vẫn tiếp tục phây phây, bác bỏ mọi liên hệ và tiếp tục việc chuẩn bị cho cuộc bầu cử, rồi sau đó thắng cử, tuy là không bằng con số của các lần trước. Hôm xảy ra vụ bắt bớ ở Thụy Sĩ, phát ngôn nhân của FIFA, ông Walter De Gregorio, còn tuyên bố, “Yếu tố gây căng thẳng hơi cao hơn môt chút hôm nay so với hôm qua, nhưng ông ta rất bình tĩnh bởi ông ta biết là ông ta không dính líu đến.”

Rồi bất chấp mọi kêu gọi từ chức từ Chủ Tịch Tổng Cục Túc Cầu Âu Châu Michel Platini, thủ tướng Anh, ông David Cameron, cũng như yêu hoãn việc bầu bán từ Tổng Thống Francois Hollande của Pháp, ông Blatter kiêu căng bảo là ông có trách nhiệm phải “duy trì sức khỏe của tổ chức.” Ông lên án điều mà ông gọi là “những hành động của các cá nhân” đã mang lại “hổ thẹn và nhục nhã” cho túc cầu. Nhưng ông nói ông không thể “theo dõi mọi người mọi lúc.”

Và rồi ông được tái bầu làm chủ tịch. Nhưng ba ngày sau ông từ chức. Phải chăng lý do là nhật báo The New York Times cáo buộc là phụ tá cao cấp nhất của ông Blatter ở FIFA cũng đã dính vào cuộc điều tra. Và đến ngày Thứ Tư trong một cuộc họp báo vội vã đến nỗi nhiều nhà báo không kịp tới dự, ông loan báo từ chức.

Cho đến gần đây, ông Blatter có lý do để bất chấp mọi tấn công. Như Giáo Sư Mark Pieth của viện Ðại Học Basel ở Thụy Sĩ, vốn là người đã được FIFA yêu cầu để đưa ra các đề nghị cải tổ hồi năm 2012, đã giải thích, Thụy Sĩ “có cái di sản là một thứ bến đậu cho những tên tướng cướp… nó rất hấp dẫn (cho 60 tổ chức thể thao quốc tế để đặt tổng hành dinh ở đó) bởi nó không có bao nhiêu luật lệ.”

Từ lúc đó, Thụy Sĩ đã siết chặt luật lệ để ngăn cản bớt tham nhũng trong các cơ quan quốc tế. Nhưng ngay cả nay khi Thụy Sĩ đã tổ chức một cuộc điều tra hình sự vào FIFA, Hoa Kỳ vốn có một truyền thống lâu đời hơn, và tỏ ra hăng say hơn trong việc theo đuổi các hành vi tội ác, kể cả những đạo tặc. Hiến Pháp Hoa Kỳ cho Quốc Hội quyền để “định nghĩa và trừng phạt đạo tặc và tội ác trên đại dương, và vi phạm luật lệ của các quốc gia.” Các vị cha già của nền Cộng Hòa Hoa Kỳ hẳn không nghĩ đến túc cầu khi viết ra điều đó, nhưng nó đủ rộng để bao hết.

Ðạo luật mạnh nhất hiện nay là đạo luật năm 1997 về Các hành vi Tham nhũng Ngoại quốc, vốn đã khiến các công ty Hoa Kỳ phạm pháp, và đặc biệt hơn nữa, một công ty có hoạt động ở Hoa Kỳ, nếu họ hối lộ các viên chức. Ðại công ty khai thác khoáng sản của Úc BHP Billiton đã là một thí dụ điển hình khi họ nhận trả 25 triệu đô la mới đây cho việc tài trợ cho 176 viên chức chính phủ đến xem Thế Vận Hội Bắc Kinh.

Ðã từ lâu các công ty và nhiều quốc gia than phiền về việc Hoa Kỳ khẳng định quyền làm cảnh sát quốc tế nhưng dần dà họ đã hiểu ra không những lập trường cứng rắn này là hữu lý mà rằng chính họ cũng phải làm thêm để ngăn chặn tham nhũng. Tiêu chuẩn quốc tế đã được nâng cao hơn khi những quốc gia khác đi theo.

Trong trường hợp của FIFA, luật pháp Hoa Kỳ đã đủ dài tay để can thiệp. Ông Blazer của CONCACAF đặt trụ sở ở New York, và những bị cáo từ FIFA và các công ty buôn bán thể thao đi qua thành phố này. Sau khi ông trở thành một chỉ điểm cho FBI, theo tờ New York Daily News, ông Blazer đã mang trong người một cái xâu chìa khóa với một cái máy nghe đến Luân Ðôn để thu các câu chuyện của các viên chức đến xem Thế Vận Hội 2012.

Thụy Sĩ có thể có vẻ như có nhiều sáng kiến hơn trong quá khứ, nhưng văn phòng công tố của Thụy Sĩ đã chấp nhận luận điệu của FIFA là họ là “phe bị hại” trong vụ này, thay vì là họ mới là kẻ có tội. Việc này có thể đúng theo luật pháp Thuy Sĩ, nhưng nó sẽ chẳng làm gì phá bỏ được cảm tưởng là FIFA đã chọn đúng nơi mà họ đặt trụ sở.

May mắn thay Hoa Kỳ không cho họ một sự an ủi đó. Bà Lynch của Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ đã khẳng định, “Tôi xin nói rõ: Ðây không phải là chương cuối của cuộc điều tra của chúng tôi.” Túc cầu có thể không phải là môn thể thao chính của Hoa Kỳ nhưng đây là một lần khi mà thế giới cảm ơn là cường quốc số 1 của thế giới là một quốc gia dân chủ, trọng pháp và sẵn sàng bảo vệ pháp luật. Những kẻ tham nhũng trên toàn thế giới hẳn cũng đang lo.