Sau khi cắt đáy chậu, đặt cả chậu cây không đáy xuống lỗ, đổ một ít đất trộn chung quanh chậu để giữ cho khối đất của rễ không bị vỡ, cắt bỏ chậu theo chiều dọc và trồng cây bình thường.
Quả Na. (Nguồn: diendan.hocmai.vn)
Ðôi khi gặp phải chậu cây quá lớn, quá nặng, sau khi đào xong hố, đưa cây ra cạnh hố, để nằm, rút cây ra khỏi chậu và phải tính toán làm sao cho chiều sâu của hố đúng và đủ cho nguyên khối rễ của cây, vì sau khi lăn khối rễ của cây xuống hố, việc điều chỉnh lại khá khó khăn vì sức nặng của khối rễ, nếu chậu nhựa với dung tích từ 20 galon đến 30 galon, lấy cây ra tương đối dễ, gặp phải chậu gỗ lớn từ 24 cho đến 30 phân Anh, chậu cây rất nặng, có thể bỏ hẳn chậu vào hố, cắt bỏ dây kẽm quanh chậu, gỡ bỏ những miếng ván quanh chậu và lấp đất, đáy chậu bằng gỗ sẽ mục theo thời gian. Trường hợp rễ trong chậu lộ thiên vì đất trong chậu mất hay đổ vãi, nên trồng sâu xuống vài phân để che rễ đó, nhưng không nên trồng sâu qua khỏi vết ghép của cây.
Cách trồng cây nêu trên cho những nơi đất bình thường, từ cát nhuyễn đến đất tơi, tốt cho đến loại đất nặng chậm thoát nước. Riêng loại đất không thể thoát nước bình thường hoặc gọi là quá chậm, phải giúp cây bằng hai cách trồng nhưng cùng một ý, “French drain” hay “weep holes.” French drain, đào thêm bên cạnh lỗ trồng cây một lỗ sâu 4 thước Anh, bề ngang rộng hơn một thước Anh, đổ khoảng nửa gang tay dưới đáy bằng cát, tiếp tục bằng đá xanh lớn bằng đầu ngón chân cái cho đến ngang mặt đất của đáy chậu cây, đặt cây và trồng như bình thường. Weep holes, đào thêm hai lỗ nhỏ hai bên lỗ chính để trồng cây, sâu 2 thước Anh, rộng khoảng gang tay, thêm cát và đá xanh như French drain. Hai kiểu trồng như vừa trình bày chỉ với mục đích, sau khi cây được tưới đẫm, nước thừa sẽ đọng lại ở phần cát, sỏi, tránh cho khối rễ bị đọng nước trong thời gian chờ nước từ từ thoát. Cũng có thể trồng cây trên mặt đất như những tỉnh dưới miền Tây của miền Nam Việt Nam, những tỉnh dưới miền Tây đều ngập nước bởi dòng Cửu Long, họ cam, chanh, bưởi chỉ sống tốt được hơn chục năm, khi cây lớn, khối rễ không thể phát triển sâu thêm xuống đất vì đụng đến mực thủy triều dưới lòng đất, do đó người miền Tây thay vì trồng cây trên bờ mương, bờ rạch, người ta chỉ đặt cây trên mặt đất và đắp bùn non quanh khối rễ và tiếp tục đắp thêm bùn non mỗi năm chung quanh để khối rễ phát triển theo bề ngang.
Tại miền Nam California một vài thành phố có thế đất không thể trồng cây vì đất không thoát nước trong một vài điểm của những thành phố như West Covina, Rowlenheight, có thể trồng trên mặt đất dưới hình thức xây một bồn trồng cây đẹp trên mặt đất.
Cây trồng xong chỉ cần tưới đẫm, để khô rồi tưới lại, cây sẽ lên tươi tốt, phần lớn cây bị chết ngay ngày hôm sau hoặc sau vài ngày đều do việc bỏ quá nhiều phân bón, nếu lượng phân bón chỉ đủ làm cháy một phần rễ, cây vẫn sống, nhưng èo uột, không có lá trên cây vài năm cho đến khi rễ mới phát triển và nuôi cây. Nhiều người vì vô tình không hiểu, tiếp tục bỏ thêm phân bón và tưới nhiều hơn, cây không có lá, lượng đường từ khối rễ mất dần thêm vì quá nhiều nước, rễ bị thối, cây chết. Ðôi khi cây bị sốc sau khi trồng vì bị đứt một phần rễ, nếu là cây ăn trái đang có trái, nên bỏ hết trái để khối rễ còn lại có thể tiếp tục nuôi cây, cây không có trái cũng nên cắt bỏ phần tư cành lá để giúp khối rễ quân bằng với phần ngọn.
Cây Na. (Hình: KyDuong)
Trong thành phố, chúng ta không thể có những căn nhà với đất thật rộng, do đó chỉ nên trồng những loại cây gì thật thích và phải tối thiểu 10 thước Anh một cây, tùy sự lớn nhanh hay chậm của từng loại cây để tỉa và kiểm soát chiều cao của cây mỗi năm, trường hợp nhà không có sân rộng như kiểu nhà (townhouse), cũng có thể trồng cây trong chậu. Cây trong chậu, đòi hỏi loại đất tốt (potting soil), chọn loại đất nào có tối thiểu 30% cát, hoàn toàn loại đất tốt này, không pha trộn thêm với đất từ sân nhà, chậu phải có lỗ thoát nước tốt, chậu không đủ lỗ thoát nước, nên đục thêm lỗ, cây trong chậu phải tưới cách ngày trong mùa nóng, ba ngày một lần khi trời mát, mùa lạnh cũng phải kiểm soát để tưới cây vì đôi khi trời mưa nhưng không có nghĩa chậu cây nhận được đủ nước mưa. Cũng vậy, cây trong chậu không thể để san sát vì cây cần ánh sáng và thoáng khí, trong chậu, cây cần phân bón thường xuyên hơn, một lượng phân bón bằng nửa sự chỉ dẫn cho mỗi tháng, cây sẽ lên tốt và đẹp.
Trả lời câu hỏi:
*Câu hỏi của độc giả Kim Cham TX:
Kính chào ông Nguyễn Dũng Tiến, Tôi có một câu hỏi xin nhờ ông chỉ giúp, tôi trồng cây mãng cầu ta (người Bắc gọi là cây na), vì cây mãng cầu không chịu lạnh được nên tôi trồng trong chậu để mùa Ðông tôi có thể đem vào để trong nhà xe tránh lạnh. Nay tôi đã đêm ra ngoài nhưng cây không được tốt, lá không được xanh, có bông nhưng bị đen và không kết trái. Tôi cũng tưới và bón phân nhưng không khá hơn. Xin ông chỉ giùm cho cách chăm sóc. Cám ơn ông.
Nhà văn Nguyễn Dũng Tiến trả lời:
Cây na hay mãng cầu dai (sugar apple) không thể chịu được lạnh, nhất là những nơi hay bị đông đá, cây có thể trồng trong chậu và vẫn có trái hoặc một vài nơi ấm hơn, cây có thể trồng dưới đất với điều kiện túm, quấn chặt cây với loại vải trắng (frost cloth) chống đông đá, vải có bán trên mạng. Trước khi mùa Ðông lạnh đến, cây na trồng dưới đất sẽ phải được quấn chặt vài lần với loại vải trên, không được tưới một giọt nước cho cây trong suốt mùa lạnh, để mưa làm việc đó, đến khi trời nắng ấm, gỡ vải, cây vẫn còn nguyên vẹn, dù lá hơi nhớt vì thiếu ánh sáng mặt trời, cây không mất lá, không mất sức, phát triển ngay với ánh sáng mặt trời, có hoa và đậu trái, lúc này, chúng ta mới nghĩ đến việc tưới cây. Cây có hoa, bị đen và không kết trái vì phân bón quá nhiều, xin kiểm soát lại việc cho phân bón và tránh dùng phân bón quá nhiều chất đạm.
*Câu hỏi của bà Ngô Thị Ba:
Tôi là độc giả của báo Người Việt nhờ ông giải thích một việc sau đây. Bên hông nhà tôi có một cây cam, nó tự mọc lên. Tôi thấy tốt nên để vậy, đã 10 năm rồi bây giờ nó cao lớn, cách vách nhà chừng 2m. Tôi sợ rể nó đâm vô tường thì nứt tường, nhờ ông cho biết rễ của nó đâm thẳng xuống đất hay là rễ nó tỏa ra tới tường. Tôi biết ông có nhiều kinh nghiệm vì có nursery, tôi thường xem tivi. Thành thật cám ơn ông, chúc ông nhiều sức khỏe. Chào ông.
Cam. (Hình tp/NguoiViet)
Nhà văn Nguyễn Dũng Tiến trả lời:
Thưa bà, nếu bà dùng chữ 2m, có nghĩa là 2 thước Tây, như vậy cây cách tường nhà khoảng hơn sải tay hay khoảng 6 thước Anh, cũng không đáng sợ lắm cho nền móng của tường. Cây đã được 10 năm, cành lá đi đến đâu, ở dưới, rễ đi đến đó, cây của bà có khuynh hướng nghiêng ra ngoài nhiều hơn là ngả về phía tường, do đó rễ ở phía tường sẽ không nhiều lắm. Muốn rễ đi xuống, nên thưa tưới, khoảng hai tuần, kéo vòi nước để cạnh gốc cây, cho chẩy chậm khoảng 20 phút, khi thưa tưới, mặt đất sẽ khô dần từ trên xuống, rễ bắt buộc phải đi xâu xuống để tìm nước, tưới thường xuyên, rễ sẽ không cần phải làm việc, có nghĩa rễ sẽ nằm ngang mặt đất và đi theo bề ngang. Cây cam của bà mọc lên từ hột sẽ không giữ được tính nguyên thủy của cây mẹ, hiếm khi ra được trái ngon, có thể dùng gốc đó để ghép lên một giống cam ngon hay quýt, quất v.v…
