Việc dăm cành, chiết cành, ghép cây chúng tôi đề nghị chỉ nên làm vào lúc thời tiết ấm áp khi nhựa cây luân chuyển mạnh, đưa chất đường từ khối rễ lên, cành cây trông mập mạp, sung sức, tránh làm vào thời điểm khí hậu quá nóng, quá lạnh.
Khi thời tiết quá nóng, cành mới vừa dăm chưa có rễ để tự nuôi, phía cành bên trên sẽ mất hơi nước rất nhanh và cành bị khô, trời quá lạnh, cành sẽ chậm ra rễ và có thể khô luôn.
Ẩm độ là điều tối cần thiết trong việc dăm cành. Dù chúng ta có tạo được những điều kiện tốt cho việc dăm cành như đất trộn tốt, đầy đủ vệ sinh, thời điểm tốt, chọn đúng cành, nhưng nếu chúng ta không tạo được ẩm độ cho những cành mới dăm, xác suất sẽ rất nhỏ. Do đó, nếu chỉ làm tại nhà trong một khuôn khổ nhỏ, chúng ta vẫn phải phủ lên chậu đất hay vỉ đất đã dăm cành bằng vải nhựa trong hoặc miếng kiếng trong.
Có những loại cây khá khó trong việc dăm cành như ngọc lan, sa bô chê, xoài, nhãn, hồng trái, lê, v.v… Khó nhưng không có nghĩa làm không được, tỷ lệ không tương xứng với công sức. Ngược lại, những loại cây phổ thông khác tương đối dễ để làm.
Sau khi chọn được cành khỏe mạnh, chúng ta sẽ cắt cành dài khoảng 3 đến 5 phân Anh, tùy loại cây, lá có sát nhau hay không, mỗi cành đều phải có hai lá, lá thứ nhất cắt bỏ một nửa lá, lá thứ hai cắt bỏ ngang cuống lá. Cành cắt ở phía trên lá đầu tiên phải cao hơn cuống lá nửa phân để phòng trường hợp cành bị khô xuống, đến ngang cuống lá đầu tiên cũng vừa đúng lúc rễ phát triển. Phần cắt ở dưới nên cắt xéo để ngay phần cắt đó có được một mắt bằng lớn hơn so với cách cắt ngang (trên nguyên tắc sách vở). Chúng tôi ít khi sử dụng cách cắt xéo trên vì mất thời gian khi làm một lượng cành khá nhiều, lại nữa, ẩm độ vẫn là yếu tố chính. Cành cắt xong, giữ cho tươi bằng cách ngâm trong nước, nếu làm lượng cành nhiều (cành cắt từ cây xuống nên làm ngay, họa hoằn lắm chúng tôi mới làm vào ngày hôm sau, cành càng tươi, cành tốt), nên để đầu, đuôi thứ tự cho dễ việc chấm cành vào hormon và cắm vào đất. Phần dưới của cành sẽ châm vào hormon rồi cắm vào đất đã chuẩn bị sẵn, tùy sự ngắn, dài của từng loại cành để cắm sâu hay cạn, từ 1 đến 1 phân rưỡi, tưới đẫm rồi phủ kín bằng vải nhựa trong hoặc có thể dùng loại nhựa mỏng bọc thực phẩm hay kiếng trong. Hơi nước sẽ luân chuyển bên trong cả tuần, đất vẫn không khô. Do đó chúng ta chỉ nghĩ đến việc tưới lại khi nhìn thấy đất bên trong bắt đầu khô. Sau khi tưới lại lần thứ hai vẫn phải tiếp tục phủ vải nhựa cho đến khi cành đâm chồi non và rễ bắt đầu đâm ra khỏi lỗ thoát nước của đáy chậu hoặc vỉ cây. Chậu hoặc vỉ cây đã dăm cành, tuyệt đối không được để trực tiếp dưới ánh sáng mặt trời, cành bên trong sẽ bị chín luộc, nhưng phải được đặt để ở chỗ chan hòa ánh sáng.
*Câu hỏi của độc giả Phạm Ðức Dũng:
Tôi sống ở Dallas, Texas, tôi có trồng 2 cây bưởi trong chậu, đường kính của gốc cây khoảng 1 inch. 1 cây trồng từ hột, 1 cây thì chiết cành, cả 2 cây đều xum xuê nhưng không có hoa trái, xin hỏi ông làm cách nào để có hoa trái. Cám ơn ông và chúc ông nhiều sức khỏe.
*Nhà văn Nguyễn Dũng Tiến trả lời:
Cây trồng lên từ hột đòi hỏi khoảng 7 năm để có trái, trái ra sẽ không chắc ngon bằng trái ông đã từng ăn và lấy hột từ đó, cây này chỉ dùng làm gốc và ghép giống bưởi ngon lên trên. Cây chiết cành bắt buộc phải có trái nếu cây đủ nước, ánh sáng và phân bón, xin ông vui lòng đọc lại những bài đã đăng trên Người Việt Online mà chúng tôi đã viết về những đề mục trên, xin cám ơn ông.
