LOS ANGELES, California (NV) – Đôi khi chúng ta sẽ cảm thấy mệt mỏi và suy nhược vào một thời điểm nào đó trong ngày và bạn chỉ muốn không làm gì cả mà chỉ nghỉ ngơi và ngủ một giấc.
Nhưng nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên với cảm giác uể oải liên tục thì đó có lẽ là tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày, có tên tiếng Anh là “Excessive daytime sleepiness,” viết tắt là EDS, là bệnh lý mà nhu cầu ngủ quá mức ảnh hưởng đến các hoạt động hằng ngày ngay cả khi bạn đã ngủ đủ giấc vào ban đêm, theo trang mạng Well+Good hôm 4 Tháng Mười.
Hiện tại, theo Mayo Clinic, có tới 1/3 người trưởng thành ở Hoa Kỳ gặp phải tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày.
“Buồn ngủ quá mức vào ban ngày là một thuật ngữ y khoa cụ thể để chỉ việc thèm muốn ngủ hoặc có khả năng ngủ thiếp cao,” Bác Sĩ Anne Marie Morse, giám đốc khoa thần kinh tại trung tâm y tế Geisinger Medical Center ở Pennsylvania, nói. “Mọi người phải đấu tranh để giữ mình tỉnh táo.”
Tình trạng EDS sẽ ảnh hưởng đến tâm trạng, trí nhớ, sự tập trung và năng suất làm việc, dần dần ảnh hưởng đến phẩm chất cuộc sống, cùng với việc làm tăng nguy cơ bị tai nạn và các tình trạng sức khỏe khác.
Những ai dễ gặp tình trạng EDS?
Theo Tiến Sĩ Nancy Foldvary-Schaefer, trưởng khoa Sleep Disorders Center ở Cleveland Clinic Neurological Institute ở Ohio, việc thường xuyên ngủ không đủ giấc, tức là ngủ ít hơn bảy tiếng mỗi đêm, sẽ khiến bạn có nguy cơ mắc EDS, bất kể lý do khiến bạn không ngủ được là gì.
“Thiếu ngủ là nguyên nhân số một,” Tiến Sĩ Nancy Foldvary-Schaefer cho biết. “Có 40% người Mỹ trưởng thành bị thiếu ngủ mãn tính.”
Có hai loại EDS khác nhau, bao gồm nguyên phát và thứ phát. EDS nguyên phát còn được gọi là chứng ngủ rũ nguyên phát có nghĩa là nhu cầu ngủ không phải là triệu chứng hoặc do vấn đề y tế khác gây ra mà xảy ra do các vùng não và hệ thần kinh liên quan đến giấc ngủ không hoạt động bình thường. Một số ví dụ về rối loạn EDS nguyên phát bao gồm chứng ngủ rũ và hội chứng Kleine-Levin, hay còn được gọi là “Hội chứng người đẹp ngủ.”
Trong khi đó, EDS thứ phát lại là tình trạng phổ biến hơn nhiều so với EDS nguyên phát, chẳng hạn như những nguyên nhân dưới đây.
-Các rối loạn giấc ngủ như ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, hội chứng chân không yên hoặc rối loạn nhịp sinh học.
-Các tình trạng bệnh lý làm gián đoạn chu kỳ ngủ-thức bao gồm đột quỵ, ung thư và các tình trạng thoái hóa thần kinh như bệnh Parkinson.
-Các tình trạng sức khỏe tâm thần, đặc biệt là trầm cảm.
-Một số loại thuốc theo toa và không kê đơn, bao gồm thuốc ngủ và thuốc kháng histamine.
-Cách hành vi gây mất ngủ như làm việc theo ca, thức quá khuya hoặc bị lệch múi giờ.
Tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày khác với cảm giác chỉ mệt mỏi như thế nào?
Mệt mỏi, uể oải đều là những triệu chứng phổ biến nhưng chúng không giống với EDS, mặc dù hai tình trạng này có thể cùng tồn tại. Ví dụ, nếu bạn mệt mỏi, bạn có thể cảm thấy suy nhược về thể chất và tinh thần và không thể thực hiện một số nhiệm vụ nhất định nhưng sẽ không quá buồn ngủ. Nhưng nếu bạn bị EDS, bạn có thể cần ngủ trưa nhiều lần vào ban ngày mặc dù bạn đã ngủ đủ giấc.
EDS có thể ảnh hưởng đến cuộc sống của bạn ngoài những cơn mệt mỏi. Theo Tiến Sĩ Foldvary-Schaefer, tình trạng này thường liên quan đến suy giảm khả năng xã hội và nghề nghiệp, đau khổ về mặt tâm lý, tai nạn nghề nghiệp hay tai nạn giao thông và xung đột giữa các cá nhân.
Bác Sĩ Anne Marie Morse còn cho biết thêm EDS có thể xâm chiếm mọi khía cạnh của cuộc sống. Bạn có thể dễ cáu kỉnh, chán nản hoặc lo lắng, đồng thời còn làm suy yếu khả năng thực hiện nhiệm vụ của bạn, khiến bạn dễ bị mắc lỗi và tâm lý thất vọng khi mắc lỗi. Vì những người mắc EDS dễ bị mất ổn định tâm trạng và cáu kỉnh nên tình trạng này cũng dễ ảnh hưởng đến các mối quan hệ.
Trong một bài báo được đăng trên tạp chí Journal of the Missouri State Medical Association hồi Tháng Giêng, 2018, EDS là nguyên nhân chính gây ra thương tích liên quan đến công việc và là nguyên nhân gây ra 1/5 tổng số vụ tai nạn xe ở Hoa Kỳ.
Cùng với nguy cơ ngủ gật khi lái xe, EDS làm tăng thời gian phản ứng, có thể ảnh hưởng đến khả năng nhanh chóng phản xạ với xe hoặc giữ xe trong làn đường của người lái xe, theo tạp chí Sleep.
“Buồn ngủ quá mức vào ban ngày làm mất khả năng phán đoán và nhận thức, khiến bạn gặp rủi ro, bất kể bạn làm việc trong văn phòng hay là một vận động viên chuyên nghiệp,” Bác Sĩ Anne Marie Morse giải thích. “Lái xe trong tình trạng EDS có cùng rủi ro như lái xe khi say rượu.”
Bác Sĩ Anne Marie Morse cũng cho biết khi lái xe mọi người thường nghĩ rằng họ có thể “qua mặt” cơn buồn ngủ nhưng điều đó là không thể. “Mọi người sẽ bật nhạc, mở cửa sổ xe nhưng các nghiên cứu đã phát hiện ra rằng mặc dù về mặt chủ quan, bạn có thể cảm thấy tỉnh táo hơn, nhưng về mặt khách quan thì không phải vậy.”
Chẩn đoán và điều trị EDS
Nếu bạn đang nghĩ mình bị EDS, bạn nên ghi lại nhật ký triệu chứng để biết không chỉ thời điểm và thời gian ngủ mà còn bất kỳ triệu chứng đi kèm nào khác. Thông tin này có thể giúp bác sĩ xác định nguyên nhân gốc rễ gây ra EDS cho bạn.
“Giấc ngủ và sự tỉnh táo có liên quan đến nhau,” Bác Sĩ Anne Marie Morse nói. “Y học tổng quát thường bỏ qua giấc ngủ và thuốc điều trị chứng mất ngủ thường bỏ qua thời điểm bạn thức. Nhưng hai yếu tố này có mối liên hệ với nhau mà chúng tôi cần biết các triệu chứng của bạn để hiểu được tác động trong thời gian bạn thức và giúp các chuyên gia hiểu được điều gì đang xảy ra.”
Theo đó, dựa trên tình trạng gây ra EDS, phương pháp điều trị có thể bao gồm thay đổi lối sống, thuốc men hoặc có thể là thiết bị, chẳng hạn như máy CPAP để điều trị chứng ngưng thở khi ngủ. (YY) [qd]
