Trân Văn/Người Việt
Ngày 1 Tháng Mười, trong cuộc trò chuyện với Nikkei, Axios và Semafor bên lề Hội Nghị Bộ Trưởng Thương Mại G20 tại Wisconsin, ông Jamieson Greer, đại diện Thương Mại Mỹ (USTR) khẳng định, Mỹ sẽ không chấp nhận tác động của sản xuất dư thừa.
Với Mỹ, sản xuất dư thừa bao gồm: Tạo ra sản lượng vượt xa nhu cầu thực; dùng nhiều hình thức trợ giúp nhằm duy trì những doanh nghiệp yếu kém; để lực lượng lao động nghèo khổ; không có khả năng mua sắm sản phẩm do họ làm ra và tập trung vào xuất cảng hàng hóa.
Tình trạng sản xuất dư thừa tại một số quốc gia tạo ra làn sóng hàng hóa giá rẻ, trực tiếp hoặc chảy qua quốc gia thứ ba tràn vào thị trường Mỹ, khiến doanh nghiệp Mỹ gặp khó khăn trong cạnh tranh, ngần ngại đầu tư, mở rộng sản xuất, người lao động Mỹ mất việc làm. Đó là lý do khiến công nghiệp Mỹ suy yếu, thâm hụt thương mại kéo dài, thất thu thuế. Trong khi chính phủ đương nhiệm cho rằng, Mỹ có lý do để áp thêm thuế lên các quốc gia sản xuất dư thừa thì nhiều quốc gia khác không đồng tình với cách biện giải này.
Ở cuộc trò chuyện vừa đề cập, ông Greer nhận định, Trung Quốc là điển hình của việc tạo ra sản lượng vượt xa nhu cầu. Nhật là ví dụ cho nỗ lực duy trì những doanh nghiệp yếu kém. Còn Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia thay Trung Quốc đổ hàng hóa vào Mỹ nhưng mức cầu nội địa rất nhỏ vì mãi lực không đáng kể do thu nhập của người lao động thấp. Ông Greer cho biết, Mỹ sẽ công bố kết quả điều tra về sản xuất dư thừa “trong vài tuần tới.” Cũng vì vậy, không thể loại trừ khả năng Mỹ sẽ ép Việt Nam cải thiện tiền lương và chính sách an sinh để tăng mãi lực.
***
Theo một vài thống kê của Mỹ, trong sáu tháng đầu năm nay, thặng dư thương mại Việt – Mỹ khoảng $114 tỷ. Với Mỹ, Việt Nam hiện là quốc gia có thặng dư thương mại hàng hóa song phương lớn nhất. USTR từng mô tả Việt Nam là “trung tâm lắp ráp cuối cùng trước khi xuất cảng, góp phần tạo ra thặng dư thương mại.” Trung tuần Tháng Ba, Mỹ tiến hành điều tra về sản xuất dư thừa theo mục 301 của Đạo Luật Thương Mại 1974 và Việt Nam là một trong 16 quốc gia bị điều tra vì “không công bằng, bất hợp lý hoặc phân biệt đối xử,” gây thiệt hại cho Mỹ.
Căn cứ theo mục 301, từ Tháng Năm, Mỹ bắt đầu mở cuộc điều tra riêng về việc tôn trọng sở hữu trí tuệ của Việt Nam. Cuối Tháng Bảy, Mỹ áp mức thuế bổ sung là 12.5% đối với hàng hóa của Việt Nam vì có liên quan đến cưỡng bức lao động.
Đề cập tới cách ứng phó với sản xuất dư thừa sau khi kết thúc cuộc điều tra theo mục 301, ông Greer cho biết, USTR sẽ xem xét trần thuế đã thỏa thuận trong các hiệp định song phương. Các hiệp định ấy sẽ góp phần “giảm nhẹ đáng kể” tác động của dư thừa năng lực.
Khi gặp tổng bí thư kiêm chủ tịch nhà nước Việt Nam hồi hạ tuần tháng trước tại New York, ông Greer từng bảo ông Tô Lâm rằng, Mỹ và Việt Nam đang đến rất gần kết quả cuối cùng của Hiệp Định Thương Mại Đối Ứng (Agreement on Reciprocal Trade – ART). ART là thỏa thuận song phương giữa chính quyền Trump với từng quốc gia để đạt mục tiêu “công bằng và cân bằng.” Nếu quốc gia đối tác mở cửa thị trường cho hàng hóa Mỹ, giải quyết các vấn đề Mỹ lo ngại thì Mỹ sẽ áp dụng mức thuế thấp hơn hoặc ổn định hơn.
Từ nay đến cuối năm, nếu Việt Nam có thể ký ART trước hoặc cùng lúc với kết luận cuộc điều tra về dư thừa năng lực, nhiều khả năng hàng hóa mà Việt Nam xuất cảng qua Mỹ được hưởng mức thuế đã xác định trong ART. Ngược lại, chưa có ART, Việt Nam sẽ thuộc nhóm quốc gia bị áp đặt mức thuế mới, cộng thêm khoản thuế 12.5% nhằm trừng phạt việc chưa ngăn chặn có hiệu quả chuyện nhập cảng hàng hóa liên quan tới cưỡng bức lao động. Chưa kể hàng hóa bị xác định là trung chuyển (vòng qua Việt Nam để né thuế) có thể bị phạt thêm 40% nữa.
***
Nếu Mỹ quyết định áp đặt thêm thuế nhập cảng lên hàng hóa Việt Nam xuất cảng sang Mỹ vì sản xuất dư thừa, kinh tế và xã hội Việt Nam sẽ có biến động đáng kể do tăng trưởng phụ thuộc vào xuất cảng và Mỹ là thị trường lớn nhất. Cho dù chưa thể xác định mức độ, bởi nặng hay nhẹ phụ thuộc vào thuế suất cụ thể nhưng chắc chắn đơn hàng sang Mỹ sẽ giảm, sản xuất công nghiệp – động lực chính của tăng trưởng – giảm. Giới đầu tư ngoại quốc rót vốn vào Việt Nam vì Việt Nam có lợi thế về thuế khi bán hàng hóa sang Mỹ, nếu lợi thế đó không còn, chưa rõ bao nhiêu dự án đầu tư sẽ bị hoãn, thậm chí bị hủy, chuyển sang quốc gia khác. Chưa kể khi lợi nhuận giảm hoặc không còn, doanh nghiệp sẽ thu hẹp hoạt động hoặc đóng cửa, thất nghiệp sẽ tăng. Áp lực an sinh lớn hơn, tiêu dùng nội địa yếu hơn và mâu thuẫn trong thương mại Việt Mỹ sẽ trầm trọng hơn.
Một vài chuyên gia tin rằng, để tránh những tác động tiêu cực như vừa liệt kê, có thể chính quyền Việt Nam sẽ phải tích cực thực hiện ngay những việc lẽ ra phải làm từ lâu: Tăng tỷ lệ nội địa hóa, giảm phụ thuộc vào linh kiện Trung Quốc, đa dạng hóa thị trường xuất cảng, phát triển thị trường tiêu dùng trong nước. Đặc biệt, có thể họ sẽ soạn thảo, giới thiệu một kế hoạch tái cân bằng xuất cảng với sức cầu nội địa, có thể định lượng rõ ràng thông qua cải thiện chính sách tiền lương, an sinh xã hội, giảm thuế thu nhập cá nhân,… như một sự nhượng bộ, vốn từng được ông Greer nêu ra và Hội Nghị Bộ Trưởng Tài Chính G20 từng đề cập trong thông cáo chung, yêu cầu các quốc gia thặng dư giảm phụ thuộc quá mức vào xuất cảng.
Mấy ai ngờ, có lúc, “đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam” bị tư bản ép đến chỗ phải xem xét nghiêm túc việc bảo đảm “lợi ích của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và toàn thể dân tộc Việt Nam!” [dt]
