Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 74
Hắn cười to và hăng hái rảo bước về lều. Tôi chạy theo hắn. Hắn làm cá không hé môi trong khi tôi khuân củi và nhóm bếp. Xúp nấu xong, chúng tôi lấy muỗng và bắt đầu ngay từ trong nồi.
Cả hai chúng tôi không ai nói gì cả. Chúng tôi ăn ngấu nghiến: Cả ngày chúng tôi chưa có gì dính răng. Chúng tôi uống rượu và tinh thần sảng khoái. Bây giờ Zorba mới mở miệng:
– Bây giờ mà thấy mụ Bouboulina đến đây thì vui biết mấy, ông chủ nhỉ! Chỉ còn thiếu có mụ thôi. Mụ không có chút giá trị gì hết. Tuy nhiên ông cũng biết đó, ông chủ, tôi mong nhớ mụ quá, ma quỉ bắt mụ!
– Thế bây giờ bác không hỏi ai đã ném cho bác khúc xương đặc biệt đó à?
– Ông đếm xỉa đến điều đó làm chi, ông chủ? Nó tựa như một thứ cỏ nội hoa hèn ấy mà. Hãy gậm lấy khúc xương và đừng thắc mắc bàn tay nào đã ném cho mình khúc xương ấy. Nó có ngon không? Còn dính chút thịt nào trên đó không? Ðó là tất cả vấn đề cần đặt ra. Kỳ dư…
– Thực phẩm đã hoàn thành cái phép lạ kỳ diệu của nó! Tôi vừa nói vừa vỗ vai Zorba. Thân thể đói khát đã lắng dịu! Thế rồi tâm hồn tra hỏi cũng lắng xuống theo. Lấy cây santuri xuống đây!
Nhưng ngay lúc Zorba đứng dậy, chúng tôi nghe thấy những bước chân nhỏ vội vàng và đè nặng trên sỏi. Hai lỗ mũi đầy lông của Zorba hấp hiu.
– Vừa nói tới ma là quỉ tới liền! Hắn vừa nói khẽ vừa vỗ đánh đét một cái vào đùi. Mụ đến đó! Con chó cái đã đánh hơi thấy mùi Zorba trong không khí và đã dẫn xác đến đó.
– Tôi đi đây, tôi vừa nói vừa đứng lên. Tôi chán chuyện đó lắm. Tôi ra ngoài đi dạo một vòng. Muốn làm gì thì làm!
– Ngủ ngon, ông chủ!
– Ðừng quên nhé, Zorba. Bác đã hứa lấy mụ rồi đấy. Ðừng khiến tôi trở thành một kẻ nói dối.
Zorba thở dài.
– Lấy vợ nữa ư, ông chủ? Tôi ngán đến tận mang tai rồi!
Mùi xà phòng thơm lại gần thêm.
– Cố lên Zorba!
Tôi vội vã ra khỏi lều. Bên ngoài, tôi đã nghe thấy hơi thở hổn hển của mụ ngư nữ già.
17
Sáng hôm sau, từ mờ sáng, tiếng nói của Zorba đã đánh thức tôi dậy.
– Mới bảnh mắt ra mà đã có chuyện gì vậy? Tại sao bác la hét thế?
– Không có gì nghiêm trọng, ông chủ, hắn vừa trả lời vừa nhét đồ ăn vào túi dết. Tôi đã dắt về hai con la, ông dậy đi, chúng ta tới tu viện ký giấy tờ để đặt đường sắt treo. Chỉ có một cái làm con sư tử sợ: Ðó là rận. Những con rận sẽ hút hết máu mủ chúng ta, ông chủ.
– Tại sao bác lại coi mụ Bouboulina đáng thương như một con rận? Tôi vừa cười vừa nói.
Zorba giả điếc.
– Ði thôi, trước khi mặt trời lên quá cao.
Tôi rất sung sướng được leo núi và ngửi mùi thông. Chúng tôi leo lên lưng những con vật của chúng tôi và bắt đầu leo dốc. Chúng tôi dừng lại một lát ở mỏ để Zorba cắt đặt công việc cho thợ cuốc hầm “Mẹ Bề Trên”, đào rãnh trong đường hầm “Nước Ðái” để tháo nước và dọn sạch “Canavaro”.
Ngày rực rỡ như một viên kim cương đẹp nước. Càng lên cao, tinh thần chúng tôi càng trở nên tinh khiết và hứng khởi. Một lần nữa, tôi lại cảm thấy ảnh hưởng của không khí trong sạch, dễ thở và chân trời bao la trên tâm hồn. Con người cho rằng tâm hồn cũng là một con vật có phổi và lỗ mũi, nó cần nhiều dưỡng khí và nó chết ngộp trong bụi bậm hay giữa nhiều hơi thở hôi hám.
Mặt trời lên cao khi chúng tôi vào đến rừng thông. Không khí phảng phất mùi mật ong, gió thổi trên đầu chúng tôi, ào ào như sóng biển. Trong cuộc hành trình, Zorba quan sát độ dốc của núi. Trong trí tưởng tượng, vài thước một hắn lại trồng một cây cột, và khi ngước mắt lên, hắn đã trông thấy dây cáp sáng lòa dưới ánh mặt trời và chạy thẳng cho tới bờ biển. Treo vào dây cáp, những thân cây đã bị đốn vừa lướt đi vừa rít lên như tên bắn.
Hắn xoa tay vào nhau nói:
– Tuyệt diệu! Ðây sẽ là một mỏ vàng! Chẳng bao lâu nữa chúng ta sẽ ngồi trên đống vàng mười và có thể thực hiện tất cả những việc gì chúng ta đã nói.
Tôi ngạc nhiên nhìn hắn.
– Ô kìa, ông quên hết cả rồi sao? Trước khi xây tu viện, chúng ta sẽ trèo lên một ngọn núi cao. Ông gọi là núi gì nhỉ? Thèbes phải không?
– Tây Tạng, Zorba, Tây Tạng. Nhưng chỉ có hai chúng ta thôi. Bác không thể mang đàn bà đến đó được đâu.
– Ai nói chuyện đem đàn bà tới? Nhưng dù sao những kẻ đáng thương đó rất có ích, vì thế đừng nói xấu họ; rất có ích, khi một người đàn ông không có một công việc đàn ông để làm như khai mỏ than, tấn công những thành phố hay nói chuyện với Thượng Ðế. Trong trường hợp đó hắn còn nói có việc gì để làm để khỏi chết? Hắn uống rượu, chơi súc sắc, vuốt ve đàn bà… và hắn chờ đợi. Hắn chờ thời – nếu thời cơ đến.
