Nam Dao
Đúng, xưa nay không độc thì mấy ai thành anh hùng! Nhìn đám mây đùn thành gò thành đống trên đỉnh non trải ra trước tầm mắt, Lợi hồi tưởng đến thuở bơ vơ chẳng biết đi về đâu.
Ngay trên khoảng đất núi chơ vơ này, Lợi đã nghĩ đến chuyện đầu hàng quân Minh khi đám võ tướng mệt mỏi định bỏ kiếm buông cờ. Lạ thay, đúng lúc đó thì Trãi, kẻ chỉ một hai dùng nhân tâm mà chiến đấu với giặc lại là kẻ quyết không chịu qui hàng. Thật ra, nghe theo Trãi nhưng Lợi vẫn nghi rằng một ngày kia nghĩa quân có thể chiến thắng một lực lượng xâm lăng đông hơn đến hai mươi lần. Dụng tâm công chẳng qua là để duy trì cái đoàn quân nhỏ nhoi của mình. Lợi lại cũng không ngờ gió có thể trở cờ, thời có thế có thì con đường tiến về giải phóng Đông Quan lại thênh thang đến vậy. Lên ngôi vua, hoài nghi trở thành một thứ phản xạ vô điều kiện, kể cả hoài nghi chính mình. Vì thế, Lợi giết Hãn, Chú rồi Xảo. Phần Trãi, người tin, và tin tuyệt đối vào những điều Lợi không bao giờ tin như nhân nghĩa, Lợi chần chừ cho đến lúc thấy vô hại mới tha chết. Vả lại, Lợi dựa vào ai với cái triều đình non trẻ ngỡ ngàng đi tìm mình, không thấy nên chẳng có cách nào khác hơn là núp vào cái bóng quân quyền nhà Minh. Kẻ thù xưa dẫu chiến bại nhưng vẫn là tay trên, có lễ nhạc và nhất là một mô hình tổ chức xã hội chính trị. Còn ta, người chiến thắng? Quay lại mẫu mực Lý-Trần? Hay đi lên phía trước theo gót lịch sử? Nhưng về đâu? Không biết thì cứ giữ rịt lấy ngôi vua! Làm sao hơn được?
Nhưng chỉ bám vào quyền hành thì được bao lâu? Nhìn Nguyên Long, Lợi tự hỏi chẳng biết cái quyết định phế Tề lập Long đúng sai thế nào. Nỗi hoài nghi như những tế bào nhiễm độc lại phá ra gậm nhấm xương tủy. Ho lên sù sụ, Lợi cảm thấy rã rời. Những ngày cuối đã đâu đây. Điều này là sự chết, điều Lợi không thể hoài nghi được.
***
Ở Lam Sơn ít lâu, hai cha con Lợi lên đường về Kinh. Lợi lệnh cho đi qua những địa điểm xưa là đường nghĩa quân đi chặn, vây và đánh quân nhà Minh. Khi đến sông Ác, mặc dù thuyền nhân ra sức chèo, thuyền ngự không qua được sông, cứ nhích lên là lại trôi tuột xuống. Lợi thầm khấn thần Phổ Hộ:
– Xưa ta đã hiến Ngọc Trần cho thần, nay còn đòi gì…
Đột nhiên, trời nổi gió xoáy, thuyền ngự quay vòng vòng. Lợi nghe văng vẳng tiếng cười the thé. Rồi tiếng quát:
– Cái hạn ba năm tới rồi đó!
Từ lúc đó, Lợi hôn mê. Gió ngừng, sông êm, thuyền ngự khi ấy mới qua sông. Đoàn ngự giá đi gấp về Kinh.
Chiều ngày hai mươi hai tháng tám, Thuận Thiên năm thứ năm, thì Lợi tỉnh lại. Cho gọi đám phụ chính và Nguyên Long vào, Lợi nhìn chung quanh, mắt nhướng lên trắng rã, thều thào:
– Mọi việc ta đã xếp đặt thế nào, cứ thế ấy mà làm! Đế nghiệp nhà Lê là của chung…
Nắm lấy tay Long, Lợi tiếp:
– Các vị phụ chính đều là người dòng họ nhà ta. Con lên ngôi, đừng quên những điều ta dặn.
Sử chép, Vua băng hà ở chính tẩm vào lúc sao chổi mọc ở phương Tây.
Nhục cốt của Lê Lợi, Thái Tổ nhà Lê quàn ở cung Vạn Thọ hai ngày ba đêm trước khi đưa về Lam Sơn mai táng. Đại thần từ hàng nhất phẩm trở lên được vào kiến diện tiên đế trước khi tẩm liệm, nối nhau đi mặt mũi thi nhau rầu rĩ, người khóc được cố tình thút thít khiến những kẻ không mau nước mắt tím dạ căm gan. Đứng đằng trước hai vị hoàng phi, Tư Tề và Nguyên Long nhận những cái vái của đám thần tử, nghiêm nghị nhìn im lặng. Bên cạnh, ba vị phù chính Lê Sát, Lê Vấn và Lê Ngân nét mặt đăm đăm, tính thầm trong đầu những cảm tình riêng tư hoặc ràng buộc ân nghĩa của những kẻ diễu hành qua mặt mình.
Đêm cuối, Long ngồi cạnh thi hài cha. Giữa áo quan lót lụa trắng, Lợi lọt thỏm trong bộ hoàng bào, da tái khô, mặt vô cảm như đất nặn. Hai hàng nến trắng cắm dọc hắt ánh vàng vọt lên trần, lung linh theo gió lùa qua những bức hoành phi, chiếu lên vách hình bóng chập chờn hư thực.
Khi đám hoạn quan lui ra, Long ngả người trên chiếc ghế bành trước Lợi vẫn ngồi. Nó chưa bao giờ cảm thấy trơ trọi đến thế. Lần đầu nó chua xót thương thân. Rồi không kìm được, nó hộc lên khóc. Cứ thế, thời gian trôi theo tiếng nức nở ấm ức. Dần dần Long thiếp đi. Nó mơ màng thấy một người đàn bà áo trắng từ sau lưng đến đặt tay lên vai nó, mơn trớn, vuốt ve rồi thì thầm:
– Ngủ đi con! Mai mốt là lễ đăng quang! Phải ngủ cho khỏe…
– Ai, ai đấy?
– Mẹ đây con. Mẹ sẽ về sông Ác. Con phải ở lại đây một mình…
– Một mình à, con sợ lắm!
– Ai làm vua mà chẳng một mình, đừng sợ!
Long ngoái cổ nhìn. Người đàn bà áo trắng nhạt nhòa hóa ra sương khói mờ dần nhưng đủ để Long nhận ra dáng dấp Thị Lộ. Nó gào lên:
– Chị, chị ơi! Đừng bỏ em một mình!
Bật dậy, nó vừa khóc vừa kêu, vừa chạy vồ cái không nắm bắt được cho đến lúc Đinh Phúc, tên hoạn quan thân tín, chạy vào lay. Nguyên Long tỉnh dậy. Nó lấy tay quệt mắt, mím miệng lại. Từ hôm đó, nó quyết định gọi mẹ là chị. Cách gọi đó thành tục lệ trong cung vua suốt kỷ nhà Lê kéo được quãng ba trăm năm mươi năm sau.
