Nhạc tài tử đã có từ lâu đời, không biết rõ là thời nào, có người nói là từ thời khai hoang lập ấp. Chẳng biết có đúng hay không nhưng chắc chắn là phải trước cải lương một thời gian dài.
Nếu như nhìn vào nhạc cụ thì người ta thể hiểu lầm nhạc tài tử là nhạc cải lương hoặc ngược lại. Nhưng khi nhìn kỹ lối ca, lời ca thì khác biệt hẳn hòi. Nhạc tài tử là nhạc có phong cách thính phòng, tiếng đờn lời ca là tiếng nói tri âm, người tài tử mượn tiếng đờn lời ca để giao cảm với người nghe.
Còn nhạc cải lương phải thể hiện kịch tính, tuy vẫn phải lấy nhạc tài tử làm gốc, nhưng khi đã lên sân khấu thì phải có tính hành động, phải có sự hòa điệu giữa tiếng đờn và lời ca. Nhạc cải lương là nhạc phục vụ cho diễn xuất trên sân khấu. Còn như ca rặc ròng tài tử thì trước tiên dàn đờn phải rao cho mùi dẫn dắt tâm hồn người nghe cũng như người ca đi vào bài hát, và người tài tử sẽ vô đúng chữ “hò.”
Tiếng đờn lời ca trong nhạc tài tử là tiếng và lời của người tri kỷ đồng điệu với nhau, tìm nơi ký gởi tâm tình. Người tài tử mượn tiếng đờn và lời ca để giao cảm với người nghe. Ca tài tử là ca cho bạn tri âm, cho những người đồng hội đồng thuyền, hiểu nhau, cảm nhau. Khi tài tử giai nhân nhập cuộc thì gần như quên cả sự đời, có khi sinh hoạt ca hát đến thâu đêm suốt sáng.
Thời gian qua kể từ ngày UNESCO công nhận đờn ca tài tử là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, thì ở trong nước phong trào đờn ca tài tử nở nộ, địa điểm sinh hoạt đờn ca tài tử mọc lên như nấm. Nhưng rồi thời gian một hai năm hoặc chỉ mới vài tháng thì hơn phân nửa địa điểm đã ngừng hoạt động.
Vấn đề trên tôi có tìm hiểu và được biết đa số địa điểm dẹp tiệm là do người tổ chức vốn là nghệ sĩ cải lương, soạn giả đang thất nghiệp về mở địa điểm đờn ca tài tử thu lợi nhờ bán nước ngọt hoặc bia rượu và đờn ca là mục đích quy tụ người mộ điệu. Những người này đã điều hành tương tợ như bầu gánh hát cải lương, thì đâu có thích hợp với đờn ca tài tử, do vậy người đến ca hát thưa dần và cuối cùng thì ngưng hẳn.
Còn các địa điểm sống dài dài là do người tổ chức điều hành là dân tài tử, những người không quen kiếm tiền từ khách, nói rõ hơn người tổ chức là người tài tử thật sự. Do người đến ca biết rõ nên địa điểm hễ có mở cửa sinh hoạt là có đông người tới.
Riêng ở hải ngoại thì từ hơn một năm qua, Hội Cổ Nhạc Miền Nam Việt Nam Hải Ngoại đã đứng ra tổ chức sinh hoạt đờn ca tài tử hằng tuần vào mỗi tối Thứ Năm tại hội trường nhật báo Người Việt.
Chúng tôi nhận thấy trong số tài tử giai nhân tham dự có người ca tài tử, cũng có người ca theo cải lương. Có nghĩa là “hai loại ca” đã thể hiện trong hầu hết các buổi sinh hoạt, và có cả thành phần thứ ba nữa.
Xin nói rõ như sau: Những người lớn tuổi thì ca theo lối tài tử, còn đa số người trẻ thì ca theo lối cải lương, đặc biệt là khi ca trích đoạn trong tuồng cải lương nào đó thì cặp nam nữ tài tử diễn gần như trở thành cặp đào kép cải lương đang diễn tuồng trên sân khấu vậy. Thế nhưng số biến thể này rất ít, có những buổi sinh hoạt người ta đã không thấy.
Còn thành phần thứ ba là thành phần nào? Đó là những người ca tài tử nhưng lại “lai” ca cải lương, đặc biệt là ở phần đầu, lúc mới vô ca dồn dập một loạt rồi xuống “hò.” Cái “lai” là khi vừa xuống hò rồi, thì ngay trong bốn nhịp đầu đã trở lại lối ca tài tử. Điệu ca lai này rất nhiều chiếm khoảng 70% số nam nữ tài tử đến sinh hoạt.
Về phần ban tổ chức ở hải ngoại thì ngay từ đầu đã chủ trương ai ca theo lối nào cũng được, không phân biệt gì cả. Có nghĩa là ca tài tử hay ca cải lương, luôn cả ca theo hát bội cũng được mời lên. Ban tổ chức không phê bình, vì nếu lên tiếng phê bình thì mất đi tính chất tài tử.
Nếu như ban tổ chức không uyển chuyển, không khéo điều hành thì người đến sinh hoạt sẽ mặc cảm, không có lợi cho công cuộc gây phong trào đờn ca tài tử ở hải ngoại. Nhưng rồi dần dần theo thời gian phần đông đã ngã về ca tài tử có lai cải lương một chút trong đó. (Ngành Mai)
Đờn ca tài tử sinh hoạt vào Thứ Năm hằng tuần
Đờn ca tài tử hải ngoại sẽ sinh hoạt vào mỗi Thứ Năm hằng tuần, lúc 6 giờ chiều tại phòng sinh hoạt nhật báo Người Việt, 14771 Moran St., Westminster, CA 92683.
Ban tổ chức xin thông báo với tất cả giai nhân tài tử từng tham gia sinh hoạt thời gian qua, cũng như người tài tử ở các tiểu bang Hoa Kỳ về Nam California đến tham dự. Đồng thời cũng mời bà con mộ điệu. Vào cửa miễn phí.
Theo truyền thống tài tử thì những ai có đờn cổ nhạc bất cứ loại gì thì cứ mang đến để cùng hòa điệu tiếng tơ. Và những người biết ca cổ nhạc dù ít, ban tổ chức cũng mời lên ca chứ không phân biệt gì cả.
Mọi chi tiết xin liên lạc ban tổ chức: Ngành Mai (714) 360-6711, nhạc sĩ Quang Khải (619) 807-3790.
[jwplayer v90pQsAx]
