Làm báo Nghệ Thuật 50 năm trước

Viên Linh/Người Việt

Ba nữ nghệ sĩ tên tuổi Thái Thanh, Thanh Nga và Thẩm Thúy Hằng trên bìa tuần báo Nghệ Thuật số 5. (Hình: Viên Linh cung cấp)

Tuần báo Nghệ Thuật số cuối cùng là số 57, ra vào giữa Tháng Mười Một, 1966, lúc ấy quanh tờ báo chỉ còn hai người là Thanh Nam và Viên Linh, khác hẳn lúc đầu năm 1965 đông vui với những Vũ Khắc Khoan, Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền, Anh Ngọc, Phạm Duy, Đằng Giao,…

Tôi viết những dòng này hơn 50 năm sau, nhân vừa chợt thấy số báo cuối cùng với hình nhà văn Dostoievsky in đen trắng. Mấy chục số trước, tờ báo in offset đủ màu rực rỡ, chẳng hạn như số 5 có ảnh màu tươi đẹp với ba nữ nghệ sĩ tên tuổi Thanh Nga, Thẩm Thúy Hằng và Thái Thanh.

Số báo chót của Nghệ Thuật rất sơ sài đã khiến bài này thành hình: bài viết sẽ cho thấy một khoảng sinh hoạt nghệ thuật rầm rộ của miền Nam, chỉ hai năm sau cuộc đảo chánh đẫm máu, 1 Tháng Mười Một, 1963.

Vốn liếng ở đâu để một vài nhà văn ra báo, lại là tuần báo, lại in offset đủ màu, là kỹ thuật in ấn tối tân nhất lúc bấy giờ ở Sài Gòn, các nhà văn ấy ai cũng biết là chẳng giàu có gì. Mặt khác, tờ báo lại quy tụ những khuôn mặt tên tuổi ở các giới rộng hơn là giới văn chương: có Phạm Đình Chương giữ một mục thường xuyên, có Vũ Khắc Khoan viết sổ tay, có Nguyễn Văn Trung, Nguyễn Sỹ Tế…

Nhà văn Dostoievsky trên bìa tuần báo Nghệ Thuật số cuối cùng. (Hình: Viên Linh cung cấp)

Tôi có mặt ngay từ số một, cùng họa sĩ Đằng Giao giữ việc trình bày offset (làm việc tại nhà làm Cliché Dàu), mà mãi về sau mới rõ nguồn tài chính để làm Nghệ Thuật. Nguyên do khởi từ cuộc hội ngộ giữa nhóm các nhạc sĩ Phạm Đình Chương, Thái Thanh trong Ban Hợp Ca Thăng Long, cùng Vũ Khắc Khoan, Mai Thảo, Thanh Nam với Tướng Râu Kẽm trong Câu Lạc Bộ Huỳnh Hữu Bạc tại phi trường Tân Sơn Nhất, năm 1965.

Nhạc sĩ Phạm Đình Chương vốn là bạn thời niên thiếu với ông Nguyễn Cao Kỳ ở Thanh Hóa, và cuộc hội ngộ tại Huỳnh Hữu Bạc sau đảo chánh 1963 đã khơi dậy mối duyên văn nghệ thuở xa xưa của đôi bạn thời trung học, và từ đó, ông Kỳ trong đêm văn nghệ ấy đã trở thành một vị Mạnh Thường Quân với nhóm nhà văn khởi đầu tờ Nghệ Thuật.

Trên Nghệ Thuật những số đầu, ngay trang 1, có các khung chữ như sau: Chủ nhiệm-chủ bút: Mai Thảo. Tổng thư ký tòa soạn: Thanh Nam. Trị sự-quản lý: Từ Ngọc Toản (ca sĩ Anh Ngọc). Mục Văn Nghệ và Cuốc Sống do Vũ Khắc Khoan phụ trách. Bài vở trong hai ba số đầu như dưới đây:

– Mai Thảo: Văn học nghệ thuật trong chiến tranh hiện tại và hòa bình tương lai.

– Nguyễn Mạnh Côn: Nghệ thuật Việt Nam đi đâu, đi đến đâu?

– Thạch Chương (Cung Tiến): Chơi cờ ca rô.

– Doãn Quốc Sỹ: Kịch Chiêu Hồn.

– Bình Nguyên Lộc (truyện ngắn): Con nai vàng.

– Thanh Tâm Tuyền (truyện ngắn): Dọc đường.

– Trần Thanh Hiệp, Cung Trầm Tưởng, Viên Linh, Nhã Ca: Thơ.

– Mặc Đỗ (truyện dịch): Anh Meaules…

Chỉ với những cái tên ấy trong ban chủ trương tờ báo đã gây tò mò cho người đọc. Nhưng cái quan trọng là tờ Nghệ Thuật đã thành công ngay từ đầu, tờ báo hấp dẫn, các tiết mục phong phú.


Thơ I
Cửa mở ngoài muôn dặm
Mơ hồ sương mù trời
Thơ ta như bóng nhạn
Không bao giờ có đôi.
Virginia, mùa Đông 1983
Viên Linh

Thơ II
Thơ đỏ sẫm Thu Đông
Điệu rì rào lá rụng
Lời gửi tự quê hương
Bay kín lòng xa vắng.

Viết những năm lữ thứ
Loanh quanh nguồn Biển Nam
Nghe thì thầm thổ ngữ
Gọi nhau ngoài non sông.
Viên Linh


Mời độc giả xem Điểm tin buổi sáng Thứ Tư, ngày 4 tháng 10 năm 2017


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Hãng dĩa Continental làm ăn khá nhờ Thanh Nga ca ‘Tình Thơ Mộng’

Tiếng ca Thanh Nga thu thanh dĩa hát Continental qua bài tân cổ giao duyên “Tình Thơ Mộng” được thính giả khắp nơi nồng nhiệt đón nhận.

Tự vấn trước gương – thơ Bùi Chí Vinh

Có thể bệnh vì sức khỏe yếu/ Có thể nhói tim, có thể tiểu đường/ Có thể rối loạn tiêu hóa và đau các khớp/ Nhưng không bao giờ

Hương quỳnh – thơ Nguyễn An Bình

Có một nụ quỳnh chợt nở trong đêm/ Áp tai nghe từng cành hoa khẽ hát/ Vin vào đêm hương mùa thu bát ngát/ Trắng nuột nà làn da mịn nhung tơ.

Mùa Hạ tím – thơ Giao Yên

Hè nay về cố xứ/ Thăm thui thủi nực nồng/ Vẫn thấy còn đọng mắt/ Mùa Hạ tím long lanh/ Cùng ôm nhau mà lắng:/ Từng cơn sóng rền ngân

Bềnh Bồng Bồng Bềnh – thơ Trần Vấn Lệ

Hãy nhìn kìa, con sông! Con sông muôn Thế Kỷ, đáy sông mồ chiến sĩ, con đò đi một đường, vó ngựa Trưng Nữ Vương, dấu voi nàng Triệu Ẩu...

Muộn…

Chiều muộn hôm đó, tại một nghĩa trang cách nhà chúng tôi gần 60km, mẹ tôi và dì, hai đứa con gái của bà ngoại tôi, khóc ngất trước nấm mộ phủ đầy cỏ xanh rì...

Tháng Bảy & em – thơ Lê Minh Hiền

tháng bảy hạ xanh/ trùng dương mây trắng/ nghe tiếng em cười/ chiều đi chợt vàng/ tháng bảy hạ xanh/ những cơn mưa cũ

Biết ơn mình

Có lẽ chưa bao giờ ta được dạy nói cảm ơn chính ta vì nhiều khi ta coi chuyện cảm ơn mình là một điều gì đó lố bịch, kỳ cục, không cần thiết!...

Thơ Trần Huy Sao – Thơ văn viết dưới hiên trăng

mai nữa không Thơ e ngừng thở/ giờ còn thở đặng cứ làm Thơ/ cuộc lữ vần xoay chừng ngấn đó/ hơn thua chi nữa mà ganh nhau

Vài kỷ niệm về Trần Phong Giao

It có tờ báo văn học nào ở Sài Gòn thời đó quan tâm đến những cây bút trẻ đang cầm súng chiến đấu trên các chiến trường như Trần Phong Giao.