Một tuần báo văn học thời chiến

Viên Linh/Người Việt

Một bìa báo tuần báo Nghệ Thuật. (Hình: Viên Linh cung cấp)

Do một vụ dọn nhà, một thùng hộp giấy cũ kỹ méo mó hiện ra dưới mắt tôi, trong có bìa báo tuần báo Nghệ Thuật xuất bản năm 1965.

Đây là tờ báo gây nhiều dư luận tốt, nhất là về sự sáng tạo trẻ trung và mỹ thuật, quy tụ gần như không thiếu một nhà văn nhà thơ nhà biên khảo nổi tiếng nào của miền Nam Việt Nam, kể cả những người những khuynh hướng đối nghịch nhau. Tới nay là 63 năm sau, người ta đã có thể kiểm chứng dễ dàng.

Về thơ, có Vũ Hoàng Chương, Đông Hồ, bên cạnh có Thanh Tâm Tuyền, Tô Thùy Yên, Hoàng Trúc Ly. Về kịch có Vi Huyền Đắc, Đinh Hùng, Vũ Khắc Khoan bên cạnh có Trần Lê Nguyễn. Về nhạc có Phạm Duy, Phạm Đình Chương bên cạnh có Cung Tiến, Anh Ngọc (trong tòa soạn).

Về văn có Lê Văn Trương Bình Nguyên Lộc, bên cạnh có Mai Thảo, Nguyễn Mạnh Côn. Dịch thuật biên khảo có Mặc Đỗ, Nguyễn Hữu Hiệu. Phê bình nghiên cứu có Nguyễn Nhật Duật, Cao Huy Khanh.

Về họa thì phong phú với Thái Tuấn, Tạ Tỵ, Duy Thanh, Ngọc Dũng, Nguyễn Trung…

Năm 1965 là năm khởi đầu cho những vận động chính trị quân sự văn hóa của miền Nam, thu nhỏ vào tờ tạp chí nói trên, mà tổng thư ký và thư ký tòa soạn lần lượt là Thanh Nam (từ số 1-17), Viên Linh (1-57).

Từ 1965 tới 10 năm kế tiếp, chúng tôi đã gặp đã tiếp xúc với một thế hệ cầm bút đặc biệt của miền Nam: Những người cầm súng mau hơn bút, những nhà văn trẻ từ 18 trở lên vừa bước vào hay đang trong quân đội, chúng tôi cùng độc giả đã chứng kiến một thế hệ nhà văn sinh tử với văn chương báo chí trong và ngoài mặt trận. Có thể nói là chưa từng có.

Cùng tờ Nghệ Thuật là tuần báo, chúng tôi còn song hành biên tập các tờ tạp chí bạn như Khởi Hành, Văn, Vấn Đề, Thời Tập,… không kể những tờ xuất hiện khoảng năm năm trước đó như Sáng Tạo, Bách Khoa, Hiện Đại, Thế Kỷ Hai Mươi, Văn Nghệ, Hiện Đại. Mấy tờ sau này có mặt năm năm đầu thời Đệ Nhất Cộng Hòa (1954-1960). Tờ Nghệ Thuật đánh dấu giai đoạn Quân Đội cầm quyền, số 1 ra vào Tháng Mười, 1965.

Bài vở bên trong xem qua mục lục một số ta thấy:

-Tiểu luận Nguyễn Nhật Duật: Người văn nghệ trước bản thân, thực tại đời sống, trước nghệ phẩm và người khác.

-Tiểu thuyết dịch: Khởi đăng truyện dài “Phận Người” của André Malraux do Tô Thùy Yên dịch.

-Có ba truyện dài: “Viên Đạn Đồng Chữ Nổi” của Mai Thảo, “Vạch Một Chân Trời” của Sơn Nam, “Dấu Mặt” của Thanh Tâm Tuyền.

-Truyện ngắn “Sayonara” sáng tác của Lê Huy Oanh.

-Truyện ngắn dịch: “Ngôi Làng Cám Dỗ” của Frank Kafka, Đinh Hoàng Sa dịch.

-Thơ của Cao Thoại Châu, Hoàng Ngọc Biên.

-Thơ hay Tiền Chiến, Nguyễn Đăng (Mai Thảo) chọn và bình: “Thu” của Chế Lan Viên.

-Điểm phim trong tuần: Hồ Tùng Nghiệp (Viên Linh) xem và bình: “Les Hors-la-Loi de Casa Grande.”

-Phổ nhạc thơ tự do: Cung Tiến phổ và dẫn giải bài “Lệ Đá Xanh,” thơ Thanh Tâm Tuyền.

(Nghệ Thuật in khổ giấy 9.5 x 12.5 phân Anh, ghi rõ 34 trang, giá bán 8 đồng một số. Tòa soạn tại 233 Phạm Ngũ Lão, Sài Gòn).

Nếu không cần ghi rõ xuất xứ từng số báo, còn nhớ một số những tác giả sau đây đã từng cộng tác với Nghệ Thuật: Tam Ích, Nguyễn Vỹ, Bình Nguyên Lộc, Nguyễn Văn Trung, Trần Trọng San, Tuệ Mai, Lê Xuyên, Chu Tử, Tú Kếu, Nguyên Sa, Thanh Nam, Bùi Giáng,… (Viên Linh)

Mời độc giả xem chương trình nấu ăn “Mì bò sốt cà chua”


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Góc khuất của những tên tuổi nổi tiếng trong ‘Ký’ Đinh Quang Anh Thái

Mới đây, nhà xuất bản Người Việt Books gửi tới độc giả, những người yêu chữ, nghĩa, tác phẩm mang tên “Ký” của nhà báo tên tuổi, Đinh Quang Anh Thái.

Tiếng Anh trở thành ngôn ngữ văn hóa Á Châu

Hiện nay, tiếng Anh trở thành một thứ ngôn ngữ chung ở Á Châu, thường được sử dụng ở giới chuyên môn, doanh nghiệp và cả trong văn chương.

Nghề cầm bút và Nguyễn Hiến Lê

Nguyễn Hiến Lê là một cây bút chuyên nghiệp thời 20 năm văn học miền Nam, song nhiều người phân vân khi phải tìm một tiếng chính xác để gọi ông: nhà văn, nhà biên khảo, hay nhà soạn sách?

Về cái chết bất ngờ của nhà văn Dương Hùng Cường

Ký giả Hồ Nam cho rằng ông Cường chết vì bị rắn độc cắn trong phòng biệt giam Tháng Mười Một, 1987, tại nhà tù Phan Đăng Lưu, Gia Định.

Bác sĩ, luật sư cũng yêu thích đờn ca tài tử

Bác Sĩ Lương Quang Thịnh ca bài vọng cổ “Võ Đông Sơ,” là bài ca được soạn giả Viễn Châu cho ra đời từ những năm đầu của thập niên 1960.

Văn chương trước mỗi tình thế

Sự khác biệt về bút pháp nơi những nhà văn này rất lớn, song họ có một cái chung, ấy là chung một ý thức hệ được phát biểu trong tác phẩm.

Uống ly tình rỗng – thơ Trần Yên Hòa

Chiều cuối năm rồi sao/ Bên ngoài mưa gió giựt/ Khói mù tăm lao xao/ Sương rơi tàng lá mỏng/ Em về đâu xứ nóng/ Ly cà phê lạnh tanh

Vườn Xuân – thơ Trần Văn Sơn

Hạnh phúc em mỗi ngày khu vườn nhỏ/ Tưới luống rau vun gốc bí gốc cà/ Hạnh phúc em chuyện trò cùng cây cỏ/ Lời ngọt ngào nuôi mầm sống

Trái tim tôi vỡ – thơ Trần Vấn Lệ

Tôi để Thủy Tiên ra hoa mùa Hạ!/ Bây giờ nhìn lá tôi ngắm lộc Xuân.../ Ngắm em giai nhân phù vân trên núi/ ngắm làn gió đuổi bay em áo dài...

Gửi Hà Thúc Sinh – thơ Luân Hoán

dễ chừng đã mấy năm không đọc/ bài thơ nào mới bạn vui tay/ hẳn tại chợt nghèo trang báo giấy/ hay là đã vững chỗ trên mây