Tản mạn những ngày cuối năm: My way – Dòng đời
Lương Nguyên Hiền
And now the end is near
And I so face the final certain
(My Way, Frank Sinatra)
Hôm nay, căn nhà tôi hoàn toàn vắng lặng, vợ con tôi đã đi chơi xa. Lâu lắm rồi, tôi mới có dịp hưởng cái không khí nhè nhẹ của một buổi sáng cuối năm đẹp tuyệt vời. Nắng ấm chiếu qua khung cửa sổ tràn ập vào nhà, nắng lung linh như đang nhẩy múa trên tường. Không khí yên tĩnh của ban mai, cái ấm của nắng mới, làm tôi thèm nghe một bản nhạc mà đã lâu rồi tôi chưa có dịp nghe lại. Đó là bản “My Way” của Frank Sinatra, tôi đã nghe ở quê nhà, trước khi rời nơi chôn nhau cắt rún để đi vào nơi xứ lạ quê người. Lúc ấy, tôi thấy bản nhạc này hình như đã nói lên được tâm trạng của tôi, trước một chuyến viễn du không biết bao giờ trở về và những lời mình nói hôm nay là những lời cuối cùng khi vẫy chào chia tay với bạn bè thân thương nơi phi trường. Mà quả thật, từ ngày đó tôi đã đi biền biệt thoát khỏi hẳn nơi tôi đã sinh ra và lớn lên. Đến khi tôi có dịp về thăm lại quê hương sau mấy chục năm xa cách, thì đã quá nhiều đổi thay, bạn bè tôi không còn nữa, mỗi đứa một nơi và cha tôi, người cha thân thương đã đi sâu vào lòng đất, ngay lúc ông mất, tôi cũng không về được để vuốt mắt ông lần cuối.
Bây giờ ngồi đây với cái tâm trạng giống như thế của 40 năm về trước, tôi cảm thấy bài ca này càng gần gũi tôi hơn bao giờ hết. Cả bản nhạc như một lời tâm sự cho cuộc đời mình đã đi qua: “Tôi đã sống, sống rất nổi trôi, đã đi qua bao nhiêu đoạn đường với bao nhiêu đắng cay, có đôi khi lầm lỡ, nhưng tôi không bao giờ tiếc nuối và sống rất vui.” Bài ca như một lời nhắn nhủ biện bạch cho một kiếp người đã có quá nhiều gian truân và rồi đến cuối đời mình ngồi tính sổ lại, xem còn mất những gì, cái nào còn cái nào không. Để từ đó rút ra bài học vô cùng quí giá, là tôi đã sống và sống thật sự cho cuộc sống của mình, có đắng cay đó, có thất bại đó, nhưng đó cũng chỉ là… dòng đời trôi qua:
Dòng đời trôi qua, biết bao đổi thay,
nhưng tôi vẫn là tôi vì tôi đã sống với chính con tim
(My Way, lời Việt của Nam Lộc)
Điểm chính ở đây, ca sĩ Frank Sinatra chỉ muốn nhắn nhủ một điều, ông đã sống với con tim của mình. Không đắn đo, không suy nghĩ, không e dè, ông chỉ sống cho hiện tại, không bận bịu với quá khứ, không lo toan cho tương lai, ông đã lao vào cuộc đời theo nhịp tim của mình, để sống vui từng ngày, từng giờ. Đâu đây nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng muốn chia sẻ sự đồng tình của mình với ông về cái nhân sinh quan “vui” đó qua bài ca “Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui”:
Và như thế tôi sống vui từng ngày
Và như thế tôi đến trong cuộc đời
Đã yêu cuộc đời này bằng trái tim của tôi…
(Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui, Trịnh Công Sơn)
Đơn giản như thế thôi, nhưng mà không phải ai cũng dễ dàng nhận được chân giá trị ấy, vui từng ngày, sống từng giờ, yêu và sống bằng trái tim của mình. Hai người nghệ sĩ ấy đã gặp nhau ở chỗ đó. Mà khi đã sống vui, sống đủ, không còn gì để tiếc để nuối, thì dù cho mai này có sao đi nữa, cho đến lúc nhắm mắt buông tay nằm xuống, cũng sẽ dễ dàng để lại một nụ cười cho hậu thế:
Một mai ba tấc đất vùi
Trần gian để lại nụ cười cho hoa
(Tếc Ke)
Để lại nụ cười cho hoa, là không để lại cho đời một chút oán hận hay thù hằn. Cuộc sống không phải chỉ như một dòng sông êm đềm lững lờ trôi, dù trong thâm tâm ta luôn luôn mong muốn mang niềm vui đến cho người, bởi vì có những lúc ngồi yên, tính sổ đời lại, không khỏi giật mình, bao nhiêu lầm lỗi đã qua, bao nhiêu cái ngang trái đã theo ngày tháng mà chồng chất:
Bạn ơi, nếu có lầm lỗi chỉ xin được mong thứ tha,
biết bao và biết bao điều xin hãy thứ tha
(My Way, lời Việt của Nam Lộc)
Xin thứ tha là để anh em gặp nhau vẫn nở một nụ cười, tay bắt mặt mừng và hơn nữa là để hóa giải cái xấu thành cái tốt, cái dở thành cái hay, cái thù hằn thành thương yêu nhân ái, cái nặng nề thành thanh thoát nhẹ nhàng. Sau cùng từ trong cái thế giới lẻ loi của thân phận mình, ta chợt cúi đầu để cám ơn đời, cám ơn người vì ta mà hoa nở, vì ta mà chim hót trên cao:
Cám ơn hoa đã vì ta nở,
Thế giới vui từ mỗi lẻ loi.
(Ta về, Tô thùy Yên)
Vẫn biết đời sống có những lúc cần phải phẫn nộ trước những oan trái ê chề, nhưng chỉ có những bước chân êm đi vào giữa dòng đời vạn biến, mới mang lại cho chúng ta sự bình yên vĩnh cửu. Nếu nhạc sĩ Vũ Thành An đã để lại cho chúng ta những bản tình ca “không tên” bất tử thì ông cũng để lại chúng ta những chuyện không quên. Sau những năm tháng bị đầy ải ở địa ngục trần gian, ông trở về lại căn nhà cũ, mang đầy dấu tích của hạnh phúc năm xưa, giờ đây vắng lặng đìu hiu, quanh ông chỉ là u tối não nề. Nhưng ông không một lần trách móc, than thở cho thân phận mình, ông ngồi xuống và sửa lại bản tình ca mà ông đã viết khi còn trẻ. Từ câu trong bài ca “Không tên cuối cùng”:
Này em hỡi con đường em đi đó,
Con đường em theo đó
Đúng hay sao em…
bây giờ đã thành:
Này em hỡi con đường em đi đó,
con đường em theo đó
Đúng đấy em ơi…
(Bài ca không tên cuối cùng, Vũ Thành An)
Ở đây có sự dứt khoát, nhất quán của ý chí, bởi vì ông đã khẳng định rằng “con đường em theo đó, đúng đấy em ơi.” Cũng không còn có sự chọn lựa nào khác, là phải sống với cái hiện tại đang có, với cái hiện hữu đang vây quanh, không thể sống mãi với cái dằn vặt của quá khứ và với cả những kỷ niệm bi thương như nước lũ phá đê đổ về, để rồi đôi bên cùng bị chết ngộp trong mặc cảm mất mát, thua thiệt, ăn năn, hối hận, ray rứt. Từ những cái đau của vết thương tóe máu, ông đã bước lên đỉnh cao của yêu thương để mang đến sự bình yên vĩnh cửu cho người ra đi và có lẽ cho cả chính ông nữa:
Nếu không còn được gặp nữa
Giữ cho trọn ân tình xưa
Xin gửi em một lời nguyền
Được bình yên được bình yên về cuối đời
(Bài ca không tên cuối cùng, Vũ Thành An)
Cuối cùng, xin gởi đến bạn lời cầu bình yên và tôi cũng xin lấy lời của Trịnh Công Sơn để được khép lại ở đây cho từng đêm vui:
Những hẹn hò từ nay khép lại, thân nhẹ nhàng như mây,
chút nắng vàng giờ đây cũng vội, khép lại từng đêm vui.
(Như một lời chia tay, Trịnh Công Sơn)
(Nguồn: sangtao@org)
‘Được đi học thì đừng ăn cắp!’
Đỗ Trung Quân
Tản văn dưới đây của nhà thơ Đỗ Trung Quân đã làm nhiều cư dân mạng xúc động và thú vị. Ông gợi lên hình ảnh của tiệm sách Khai Trí và người chủ của nó, một nơi thân quen trong lòng người Sài Gòn yêu chữ nghĩa.
Đọc tâm tình của tác giả, tôi rưng rưng nước mắt… Dễ gì mà trong một bài viết ngắn, độc giả gặp được tới hai tâm hồn đẹp: tâm hồn của nhân vật trong câu chuyện và tâm hồn của tác giả viết câu chuyện… thẳng thắn và can đảm… thật đẹp… Xin tạ ơn đời. (Phuong Do; [email protected])
…Tủ sách ở nhà không còn đủ cho thằng nhóc nữa. Nó cũng hết tuổi thiếu niên từ lâu, nó nhảy lên Sài Gòn tìm được chỗ này nơi rừng sách mênh mông, nơi có thể cắm mặt vào sách từ sáng tới chiều miễn… không được mang ra mà quên trả tiền. Tiếng lóng của Sài Gòn là “đọc cọp” như xem cine không mua vé, lẫn vào đám xếp hàng để chuồn vào gọi là “xem cọp.” Ông chủ hiệu sách ngồi trên lầu 2. Người Sài Gòn thường gọi là “ông Khai Trí”; lâu dần chỉ người trong giới mới nhớ tên thật của ông: Nguyễn Hùng Trương. Xuất thân không được học hành nhiều nhưng con người này sẽ trở thành một trong những biểu tượng “Khai Trí” cho nhiều thế hệ học sinh, sinh viên Sài Gòn bằng nhà sách danh tiếng của mình.
Đấy là một buổi chiều Sài Gòn sầm mưa, màu thành phố hệt như màu “chiều tím” của Đan Thọ-Đinh Hùng. Dường như tôi đã chúi mũi ở giá sách này rất lâu, một trăm khổ thơ lục bát của tác phẩm mới xuất bản “Động hoa vàng” dường như còn thơm mùi mực. Tôi buộc mình phải học thuộc lòng nó vì lý do duy nhất: không đủ tiền mua ấn phẩm, mà ca khúc “Đưa em tìm động hoa vàng” mà danh ca Thái Thanh đang làm ngây ngất mọi tín đồ của quán cà phê Sài Gòn khi ấy. Nhưng trời đã tối, chỉ mới thuộc đến khổ thơ thứ 78. Chàng trai trẻ quyết định một quyết định chưa từng có trước đó trong đời: ăn cắp sách.
Tập thơ lận sau lưng áo học trò ra cửa.
Ông Hùng Trương ngồi sau chiếc bàn cũng chật đầy sách, hầu hết đều ngổn ngang chưa sắp xếp, có đủ mọi thể loại. Có lẽ đấy là những cuốn sách được tịch thu lại từ những kẻ… thó sách như tôi. Giọng ông trầm, ôn tồn, âm miền Nam: “Em học lớp mấy? Là học trò sao lại đi ăn cắp? Ăn cắp gì cũng xấu hiểu chưa? Tôi coi sổ thấy em mới phạm lần đầu ở đây nên cho em về. Ráng làm người tốt, được đi học thì đừng thành ăn cắp nghen em!” Tôi bước khỏi Khai Trí mặt cúi gằm, chưa bao giờ đời mình xấu hổ đến thế.
Hơn 30 năm sau, tôi bước vào căn nhà nhỏ trên đường Điện Biên Phủ. Ông Khai Trí sau nhiều năm sống ở nước ngoài nay về Sài Gòn. Ông chưa thôi nung nấu tâm nguyện mở lại nhà sách, dù sau 1975 nhà sách của ông bị tịch biên, hàng tấn sách của ông bị tiêu hủy hoặc phát tán vào tay ai không rõ. Tội danh dành cho ông ngày ấy là “truyền bá văn hóa Mỹ-Ngụy độc hại.” Chuyến về thăm này, ông nhờ người liên lạc với tôi và mời đến. Tôi ngạc nhiên không rõ điều gì.
Ông già và gầy hơn xưa. Chỉ sự ung dung, điềm đạm của một người thành lập một nhà sách danh tiếng nhất Sài Gòn là còn nguyên vẹn. Ông đưa một bản in tay bài thơ “Quê hương – bài học đầu cho con” để xin tác giả ký tên. Ra là thế! Nhưng tôi chưa ký ngay, tôi dò hỏi ông, trong ký ức liệu bao nhiêu đứa học trò ăn cắp sách ngày xưa tại nhà sách của ông, được ông tha về, ông còn nhớ nổi? Ông già hiền lành lắc đầu, “Sao nhớ nổi thưa ông!”
Và tôi dẫn ông về buổi chiều nhá nhem tối của Sài Gòn hơn 40 năm trước, “Nó đây thưa ông, đứa học sinh ăn cắp tập thơ Phạm Thiên Thư được ông tha cho với lời khuyên bảo ân cần.”
Tôi ký tên vào bản thơ duy nhất của ông, còn hơn cả thế, nó còn dòng chữ ghi thêm “cảm ơn ông với lời khuyên ngày xưa – đã được đi học thì đừng ăn cắp.”
Ông Khai Trí đã mất sau đó vài năm. Giấc mộng mở lại “Khai Trí” của ông không thành. Nhìn lại bức hình nhà sách cũ của ông những năm 69-70, nhớ ông, tôi viết những dòng này.
– sài gòn tháng tám – 2012
(Nguồn: baotreonline, qua https://phuongkhanhdo.wpcomstaging.com/2019/07/10/duoc-di-hoc-thi-dung-an-cap/)
Thơ Nguyên Dũng
Nhà Mùa Đông. Trong Hoài Niệm
(Switzerland,1973.Cảm hứng từ phim“Doctor Zhivago”)
Hạnh phúc đến tới tấp làm ta chới với
Như thời nào đã từng ngửi khói lựu đạn cay
Ta yêu nhau trong ngôi nhà mùa đông ám khói
Nằm trên sườn đồi có chó sói quanh vây
Những buổi sáng trời lạnh như hôm nay
Bảy giờ rưỡi em chưa thức dậy
Một mình ta ngồi bên lò sưởi hơ tay
Bẻ từng nhánh củi kỷ niệm đốt cháy
Một khoảng trống tù đày
Xế trưa vác súng vào rừng
Trời trong xanh, tuyết phủ từng ngọn thông
Đứng im!
Đạn đã lên nòng
Nhắm cho thật kỹ vào trong bìa rừng
Bắn từng con thỏ bay tung
Ta nghe trí nhớ rên từng vết đau
Có những chiều ta trở về bên nhau
Từ khu rừng cây khô như xương người chết
Trên triền dốc hai đứa đứng yên
Ngắm nhìn ngôi nhà mùa đông ám khói kỷ niệm
Ta thấy hình như trong trời đêm
Có ánh lửa hạnh phúc nào vừa được thắp lên
Phải không em?
Có thể nào như thế được sao?
Như những ngày tháng bây giờ
Hạnh phúc đến tới tấp làm ta ngộp thở
Yêu em không chút nghi ngờ
(Điều đó dĩ nhiên!)
Thì cũng như một đóm lửa hạnh phúc chút xíu
Vừa được thắp lên
Trong mùa đông dài đầu tiên
Ta có em.
(Nguồn: Don Nguyen: [email protected])
Thơ Nguyễn Hiền
Nhớ nồi cá kho của má
con bưng chén cơm nguội
chờ hâm nồi cá kho
bếp chiều rưng rưng khói
tự dưng con nhớ má
nhớ hồi nào cá nục
má kho qua hai lửa
sao thơm ngon lạ lùng
ăn cứ muốn ăn nữa
nhớ những lúc xế trưa
bụng đói lẻn xuống bếp
cơm chan nước cá kho
ăn ngon lành mấy chén
giờ con cũng kho cá
nhưng thiếu mặn thiếu ngọt
thiếu hình bóng của má
nhiều khi con nuốt nghẹn
(Nguồn: sangtao@org)
Thơ Bắc Phong
Nghĩ tạp Tháng Mười Hai 2019
LÒNG NHÂN
còn chút nước trong bi-đông
cho tù binh uống anh không nghĩ gì
chiến trường giới tuyến phân chia
lòng nhân chẳng có bên kia bên này
CHIỀU TANG
mộ mới đắp phủ cờ vàng
khăn tang góa phụ cắm nhang mộ chồng
con mồ côi đứng bên hông
trải buồn trên mộ mênh mông nắng chiều
MƠ ƯỚC
lớn lên em thích làm gì?
em thích đi lính gan lì giống anh
anh thì mơ hết chiến tranh
để em có thể học hành ấm êm
GIẤC NGỦ MÙA GIÁNG SINH
nhà cửa bị phá tan tành
màn trời chiếu đất phải đành thế thôi
dân tôi cầu với Chúa trời
bình an dưới thế cho người thiện tâm
(*) Dân oan phường Long Bình, tp Biên Hòa.
TUNG CỜ
trèo lên đỉnh núi tung cờ
cờ bay phất phới cô mơ ước gì?
tôi mơ người hết phân ly
nước không Cộng Sản trước khi trở về
VÔ TƯ
giữa trưa trời đẹp nắng trong
nâng xe đổ rác xuống sông đục lờ
có nhiều người Việt vô tư
hốt rác đổ rác cứ như bên Tàu!
TÀN NHẪN
tù chết không được hồi cư
hồn lìa nhưng xác vẫn tù khổ sai
một đám ma không quan tài
kiếp tù Cộng Sản đắng cay vô cùng
ĐI BÃO
dòng người như nước vỡ bờ
đổ ngập đường phố phất cờ hoan ca
chiến thắng Hoàng Sa Trường Sa
thức dậy cô khóc chỉ là giấc mơ
(Nguồn: sangtao@org)
Thơ Sông Cửu
Trong mưa bão
hoa mười giờ vẫn nở
Mặt đất chói chang vàng sân nắng Hạ
qua cơn mưa giá bóng ngả trời trông
mời anh, ly phong sương nơi xứ lạ
mời em,… chung trà nóng ướp sen nồng
Gác lại sau lưng chuyện buồn năm cũ
kết chuỗi giá băng nhịp phách bổng trầm
tiếp bước hành trình đêm dài quên ngủ
hứng hạt mưa ngâu sầu mộng cố nhân…
Đừng ngồi trách tình Mỵ Châu kỳ lạ
làm mất nỏ thần duyên phận lỡ làng
sao không trách An Vương Vương xưa đã
quá tin kẻ thù… sông núi rã tan?…
Thôi em… tạm quên thương mây trách gió
bạn phụ ta… nào ta có phụ người
trong mưa bão hoa mười giờ vẫn nở
chim én cứ bay… về hướng mặt trời!
Ngày mưa dầm San Diego, 12/2019
(Nguồn: sangtao@org)
Thơ Trần Vấn Lệ
Món Quà Cuối Năm
Bà chủ chợ đưa cho tôi cuốn lịch:
“Kính tặng ông, năm mới nữa rồi”
Bà nói và bà cười
Tôi nhận, và cũng cười đáp tạ.
Tàn một năm! Ôi thời gian mau quá
Không thấy chân mà ngày tháng biết đi!
Nhớ những cuộc chia ly
Tôi nhớ về quá khứ…
Những cuộc chia ly là duyên là nợ
Duyên không còn mà nợ vẫn chưa xong!
Đố ai đi lòng chẳng bận lòng
Không tự hứa sẽ có ngày trở lại?
Ngày-Trở-Lại… rất nhiều người mãi mãi
Bốn lăm năm rồi, thế hệ tiếp sinh sôi
Những kẻ ra đi dang dở một đời
Sống là sót. Chưa ngậm cười,còn sống!
Ít có người còn nói “Tôi Hy Vọng”
Rất nhiều người không chào hỏi người thân
Ai cũng gần trăm năm
Bặt tăm nhạn cá…
Cái bóng chiều nghiêng ngả
Một hàng cây gió thổi rung rung
Tôi ra parking, một chút mà cũng mỏi chân
May có xe và tôi đi tự lái…
Để cuốn lịch nằm bên tay phải
Tôi nhìn qua thôi, còn ngó trước lái xe
Tôi đang đi hay tôi đang về?
Đi, đi chợ, xong rồi là hết…
Còn về đâu thì dĩ nhiên tôi biết
Cõi tạm mà! Mây trắng sớm,chiều,bay
Tôi có làm thơ nên tôi hay nói về mây
Đời tạm bợ và lòng mình hư ảo!
Nhiều lúc nghĩ sao mình như chim sáo
Đã qua sông là bay thẳng một đường?
Có thật là tôi đã mất Quê Hương?
Có thật là tôi không còn ai thương để nhớ?
Hôm Nay Nắng
Hôm nay nắng! Không gì che được nắng
Chuyện bình thường sau cơn bão mà thôi?
Anh cảm ơn em, em giống như người
đi quét nắng làm như đi quét lá!
Ánh nắng trưa làm hàng cây nghiêng ngả
Thương hàng cây không còn lá mùa Đông
Thương quá em thuơng đôi má em hồng
Hoa vẫn nở trên mặt em muôn thuở!
Hôm nay nắng, chúng mình đi dạo phố
Anh ngó người ta không ai đẹp bằng em!
Hai chữ Tình Yêu không ai viết thêm
một hình dung từ, một trạng từ, em nhỉ?
Tây Thi đẹp, đẹp hàng muôn thế kỷ
chắc vì em hiện hữu hôm nay!
Sắc đẹp là, là nắng! Gió không bay
Mà cũng ngộ! Hôm nay đâu có gió…
Anh thở nhẹ cho em bay áo lụa
Anh hôn em cho hồng năm ngón tay…
Phải chi là… Non Nước ở đây
Nắng rưc rỡ, nắng của ngày mơ ước!
Tôi làm thơ lối thơ ngàn năm trước
Thuở thanh bình chỉ là giấc mơ sao?
Nắng hôm nay, có thể lệ ai trào?
Tôi có nghĩ về hương đồng cỏ nội…
Nhớ chiếc gàu giai, nhớ ai đang tưới
Nhớ chiếc gàu sòng, nhớ cánh cò bay
“Cánh cò bay lả bay la
Bay từ ruộng lúa, bay qua cánh đồng!”
Hai đứa chúng tôi
ra phía bờ sông
nhìn nước chảy
nhìn nắng hồng xuôi chảy…
Em có hỏi: “Bao giờ mình thấy
Quê huơng mình ngày nắng đẹp hả anh?”
Long lanh long lanh
Hai con mắt của em ngày nắng…
(Nguồn: [email protected])
Tình Bằng Hữu-Bạn Già
Bác sĩ Nguyễn Ý-Ðức
“Có bạn tốt, tốt cho sức khỏe” – Irvin Sarason
Tục ngữ Mỹ có câu nói: “Tiếp tục kiếm thêm bạn mới nhưng hãy duy trì bằng hữu cũ, vì bạn mới là bạc mà bạn cũ lại là vàng.” Cụ Nguyễn Ðình Chiểu của chúng ta trang trọng bạn xưa với:
“Trong đời mấy bậc cố tri,
Mấy trang đồng đạo, mấy nghì đồng tâm”
Nhà thơ Lê Đại Thanh viết:
“Bạn là một nửa bản thân tôi
Nửa da thịt, nửa trái tim, khối óc”
Còn sau đây là diễn tả tình bạn trong Nhị Ðộ Mai:
“Nghĩa bằng hữu bậc trung trinh,
Thấy hoa mai bỗng động tình xót xa”
Nhiều vị tuổi cao cũng có ý nghĩ rằng khi về già, ngoài việc có một sức khỏe tốt, một gia đình êm ấm, thì tình bạn lâu năm là một hành trang quý giá mà họ đã mang theo được cho tới giai đoạn cuối của cuộc đời.
Vậy thì bạn hữu là gì? Hiểu theo nghĩa thông thường, bạn là một nhóm người thường thì không có liên hệ ruột thịt, gắn bó với nhau qua những tương đồng về hoàn cảnh sinh sống. Họ đến với nhau trong tâm đầu ý hợp, bằng kết nối những tâm tư, những nguồn giao cảm gần giống nhau.
Họ thân với nhau để chia sẻ vui buồn, để cùng thực hiện những hoài bão chung, để nương tựa lẫn nhau.Họ hiểu nhau, tin tưởng nơi nhau, thích nhau. Đây là một gắn bó của sự thủy chung và thương yêu vị tha và lâu dài. Với nhau, họ là người đồng hành, là người tin cậy.
Bạn hữu khác với người quen biết, gặp nhau trong công việc hàng ngày như ở sở làm, trong cộng đồng, ngoài lối xóm. Đó chỉ là những tiếp xúc trong một thời gian giới hạn và cần thêm nhiều lôi cuốn, kết nối khác nữa để chuyển sang tình bằng hữu.
Trong đời sống hàng ngày, nhiều khi người ta đã lạm dung chữ bạn. Mới gặp nhau vài lần mà đã nói đó là bạn tôi, cứ như là thật. Ông bà chủ lấy lòng nhân viên, sai bạn ơi làm hộ tôi cái này, cái kia sao mà ngọt như mía lùi. Ðể rồi sa thải nhau cũng mau như cắt.
Bạn hữu thường tập trung vào mấy nhóm:
– Một số người có tinh thần độc lập, tự cho là không cần đến ai. Không phải họ sống cô độc. Nhưng, với họ, những giao tế qua lại thường nhẹ nhàng, có cũng được mà không cũng chẳng sao. Rồi tùy theo hoàn cảnh, tùy theo nhu cầu, nếu cần thì giao tiếp, nếu không có thể quên đi dễ dàng. Họ sống với hiện tại và thỏa mãn với những người mà họ mới gặp hay đã có sẵn. Cho nên khi mất một giao hữu, họ cũng chẳng tiếc mấy.
– Những người kỹ tính, lựa bạn mà chơi thì có gắn bó sâu đậm đặc biệt với một số người mà họ coi là rất thân. Cho nên họ buồn tiếc khi mất. Còn những liên hệ khác thì chỉ là những thiển giao, quen biết nhiều hơn là kết bạn. Họ sống nhiều với bạn xưa và không muốn tìm bạn mới khi tới tuổi cao.
– Người hiếu bạn có nhiều bằng hữu hơn: bạn quen từ những năm trước, bạn mới tạo ra sau này. Họ là những người sống với cả quá khứ, hiện tại trong tình bạn và sửa soạn cho tương lai với nhiều bạn bè. Họ luôn luôn dùng giao tế nhân sự để kiếm thêm bạn mới.
Nhiều nhà xã hội học phân biệt bằng hữu tương nhượng, bằng hữu tiếp thu và bằng hữu trong hợp tác. Khi đôi bên cho nhau lòng trung thành và tình thương yêu thì có sự cân bằng của tình bạn, đôi bên nương tựa lẫn nhau.
Khi chỉ có một bên cống hiến tất cả mà bên kia không đáp lễ thì chỉ có tình bạn một chiều. Khi chỉ hợp tác vì một quyền lợi, một mục đích mà không có thương yêu, chung thủy thì giao tế không bền và rất giới hạn.
Đặc điểm của bằng hữu. Khác với tình anh em, vợ chồng, bạn hữu có những sắc thái riêng biệt. Đây là một giao hảo có tính cách tự nguyện,một ràng buộc riêng tư do đôi bên hiểu ngầm thương lượng, một liên hệ qua lại trong tinh thần bình đẳng tràn đầy thiện tâm, thiện ý.
Vì tự nguyện, có quyền lựa chọn và được chọn lựa nên không ai bắt buộc ai phải là bạn. Nó cũng không có ràng buộc pháp lý như tình nghĩa vợ chồng, hoặc lễ nghĩa huyết tộc như tình anh chị em ruột thịt.
Cho nên dù có liên hệ huyết mạch, người cùng lối xóm, cùng sở làm mà không có tương khí tương đồng thì cũng không trở nên bằng hữu được. Ta có thể tỏ ra hết sức lịch sự với người cùng phòng,cùng sở nhưng không có điều gì bắt buộc ta phải thích và là bạn người đó. Ta không thể tự coi là bạn của một người khi ta không biết người đó có sẵn sàng nhận ta là bạn không. Tác giả người Pháp J Delille đã nói: “Cha mẹ là do số phận,bạn bè do lựa chọn.”
Bình đẳng vì tình bạn xây dựng trên cá nhân mỗi con người. Nó không đòi hỏi bằng nhau tuyệt đối về học vấn, về địa vị trong xã hội, về sự giàu tiền, lắm bạc như nhau, thành công như nhau. Đã có nhiều tình bạn rất đẹp nẩy nở giữa chủ và thợ, giữa thầy và trò, giữa người giàu và người nghèo.Tình bạn cũng tôn trọng tính cách độc lập của nhau: mỗi bên có nếp sống riêng tư, tự do quyết định cho đời sống của mình mà không bị bên kia can thiệp. Không có sự áp đặt chủ-nô hoặc khuất phục như lãnh chúa độc tài với thần dân.
Trong tình bạn, đôi bên dành cho nhau những cảm tình tốt, những chăm sóc, quan tâm tận tình, những giúp đỡ khi cần và sự rộng lượng, sẵn sàng với nhau. Thiện ý này không đưa đến sự lợi dụng nhau hoặc phụ thuộc nhau. Người giúp thấy thoải mái làm mà không cho là có bổn phận hoặc bị bắt ép phải làm, mà người nhận không bị ám ảnh là đã đòi hỏi quá nhiều ở bạn.
Vì khi đã phụ thuộc vào nhau thì sự tự do, bình đẳng không còn nữa. Một tình bạn đích thực không những chỉ cởi mở để cho mà còn vui vẻ để nhận.
Tình trạng sẵn sàng với nhau cũng là căn bản của bằng hữu và trong tình bằng hữu, không có sự ghen tị mà còn cần thành thật với nhau, không mầu mè, che đậy.
Để có bằng hữu: Tình bạn có thể được xây dựng trong bất cứ điều kiện, hoàn cảnh nào của con người.
Căn bản là ít nhất họ có cùng một thôi thúc tình cảm, có sự chia sẻ trao đổi những ý nghĩ giống nhau, có cùng sở thích, quyền lợi. Trong tình bạn tuy cũng có những khác biệt nhưng khác biệt này bổ túc cho nhau. Nếu hoàn toàn giống nhau thì đâu còn đối thoại, đồng cảm.
Bạn thường tìm thấy trong các nhóm có chung sinh hoạt: học cùng trường,ở cùng khu phố, làm cùng nghề, cùng thú vui giải trí,cùng lui tới cơ sở tôn giáo. Nó nẩy sinh ở những lứa tuổi khác nhau. Nhóm trung niên có lợi điểm là có bạn ở mọi lứa già trẻ trong khi người già có bạn ở cùng lứa tuổi hoặc trẻ hơn.
Về giới tính thì thường thường đàn ông đàn bà đều có nhiều bạn như nhau, nhưng chồng thì không hay tâm sự nơi bạn mà tin cẩn vợ hơn, còn vợ thì có nhiều bạn gái để tâm sự ngoài chồng mình. Bằng hữu nẩy sinh trong những thôi thúc tình cảm giữa hai người.Thôi thúc càng cao thì bằng hữu càng sâu đậm.
Một câu hỏi thường được nêu ra, tại sao ta có ước muốn gắn bó với đối tượng này mà lại hững hờ với đối tượng khác. Có những tình bạn xuất hiện như tia chớp trên nền trời xanh: mới chỉ gặp một vài lần, chưa biết quá trình, hiện tại của nhau nhưng đã dành cảm tình cho nhau, đã muốn được có bạn và được nhận là bạn.Ý thức chưa thấy gì, nhưng tiềm thức đã nhận ra và tiên đoán là nhiều triển vọng tình bạn sẽ nẩy nở sau này. Sự bá vai, chèo kéo, nài nỉ không đưa tới tình bạn, như các cụ ta thường nói: “Thấy sang bắt quàng làm họ.” Đồng nghiệp, đồng sở không đương nhiên thành bằng hữu vì đây chỉ là giao tế khách quan, không vượt qua lãnh vực nghề nghiệp.
Một vấn đề tế nhị là sự xét đoán và chấp nhận trong tình bạn: nhận xét một cách khách quan về việc làm của bạn hoặc chấp nhận và hỗ trợ vô điều kiện. Đa số đều kỳ vọng có sự chấp nhận không phê phán từ bạn mình. Một số khác lại tin cậy ở nhận xét của bạn để quyết định và để học cách hành xử trong hoàn cảnh mới. Như vậy mặc dù con người không thích bị đánh giá, nhưng một nhận xét chân thành của bạn có thể có ích cho họ.
Bạn Già: Giống như khi mới mở mắt chào đời và trong thời kỳ thơ ấu, tuổi già đôi khi chịu một số phận không mấy vui là phải phụ thuộc vào người khác, nhất là sau khi đã có nhiều mất mát. Họ không còn làm việc, bị giảm lợi tức, con cái đi ở riêng, mất dần bạn bè, người thân yêu, kém sức khỏe, bệnh hoạn. Cho nên về già mà có được những bạn cố tri thân thiết hoặc tạo thêm ra những bạn mới để nương tựa lẫn nhau là một điều rất an ủi.
Nhiều người cho rằng dù họ hàng thân thuộc có giúp đỡ nhưng bằng hữu thường gần gũi nhau hơn, dễ nói với nhau hơn. Và có nhiều điều mà chính người phối ngẫu cũng không đáp ứng được bằng những bạn cố tri. Họ đã cùng vui buồn có nhau từ thuở xa xưa mà bây giờ già rồi vẫn còn qua lại. Họ nương tựa lẫn nhau để có bầu có bạn, hiểu nhau để giúp đỡ lẫn nhau. Họ lắng nghe nhau tâm sự, kể lại cho nhau những kỷ niệm, những việc đã cùng làm. Họ đối xử, xưng hô thân mật như khi còn để chỏm, mấy chục năm về trước.
Thường thường người già muốn có bạn cùng lứa tuổi, có hoàn cảnh như nhau, sở thích kinh nghiệm như nhau, sống gần nhau để thuận tiện qua lại. Nhưng họ cũng có khuynh hướng là tạo thêm bạn mới ở lứa tuổi trẻ hơn để thay thế vào chỗ của những người bạn cùng tuổi sẽ lần lượt ra đi. Cũng có người già tập trung nuôi dưỡng bạn cố tri, giới hạn tìm thêm bạn mới để tiết kiệm sinh lực và để tránh gặp những trái ý không cần thiết.
Về già cũng có một số hoàn cảnh khiến cho tình bạn gặp trở ngại. Kém sức khỏe đưa đến không cùng nhau sinh hoạt. Quá phụ thuộc vào bạn trong các công việc hàng ngày thì đôi khi bạn cũng thấy khó chịu, xa dần. Lại còn người già giảm khả năng đối thoại với tai nghễnh ngãng, mắt kèm nhèm đều dễ dàng rơi vào cảnh cô lập.Cũng nhiều người già không có thì giờ dành cho bạn bè vì bận rộn chăm sóc cho sức khỏe của mình hoặc để nghỉ ngơi.
Ngoài ra, có trường hợp khi dư giả thì bạn bè năng tới lui, mà nghèo khó thì lại thưa vắng qua lại. Như tình huống của Nguyễn Hữu Chỉnh: “Ðã hẳn ai là mặt cố tri;Giầu sang tìm đến, khó tìm đi.”
Tình nghĩa vợ chồng già dù như đũa có đôi, nhưng cũng nên có những bạn riêng để phòng hờ thời gian đơn côi, góa bụa. Khi mất người phối ngẫu, lão nam cảm thấy lẻ bóng nhiều hơn vì đã mất người bạn đầu gối tay ấp cả dăm ba chục năm.
Bình thường quý lão bà có nhiều bạn tâm tình trong suốt cuộc đời. Nhưng khi bạn hiền ra đi, thì cụ bà thấy quan hệ với bằng hữu cũ của vợ chồng giảm dần. Cũng may là các bà dễ dàng tạo thêm bạn mới, giao hảo mới bằng cách tham dự vào nhiều sinh hoạt cộng đồng, tôn giáo. Đa số bạn của cụ bà khi đó là cô quả cùng cảnh ngộ, chỉ có một số nhỏ có gia đình.
Cho nên khi còn sống với nhau mà bà vợ không chịu giao tế tạo bạn cho mình thì khi ở góa sẽ có nguy cơ cô đơn. Nhất là khi chẳng may khả năng tài chánh lại không được dồi dào.
Kết luận: Mặc dù có thể có những căng thẳng, những thay đổi ngoài tầm kiểm soát, tình bạn vẫn giúp người già cảm thấy vui lên rất nhiều. Cho nên mất một bạn cố tri là một tai biến vì nhiều người già cảm thấy không còn đủ thời gian để thay thế cái khoảng trống tình cảm đó.
Hơn nữa, như Simone de Beauvoir đã viết: “Cái chết của người bạn thân thiết là sự đoạn tuyệt đột ngột với quá khứ của mình.Chúng ta không những mất một sự hiện diện mà còn mất cả một phần của cuộc sống mà chúng ta đã gửi gắm nơi họ.”
Texas-Hoa Kỳ
(Nguồn: https://banmaihong.wordpress.com/2015/01/13/tinh-bang-huu-ban-gia-bac-si-nguyen-y-duc/)
[jwplayer 4n5VUO3L]
