Trân Văn/Người Việt
Cuối tuần vừa qua, khoảng 800 người đến Chunghyodang (Trung Hiếu Đường), một công trình lâu đời tọa lạc ở huyện Bonghwa, tỉnh Bắc Gyeongsang, Nam Hàn, để tham dự lễ kỷ niệm một người Việt, Hoàng Tử Lý Long Tường đến Cao Ly (Goryeo – vương triều từng cai trị bán đảo Triều Tiên, nơi sau này bị phân chia thành Bắc Hàn và Nam Hàn) cách nay 800 năm (1226-2026).
Tường thuật về sự kiện này, tờ Korea Herald tóm tắt lý do Hoàng Tử Lý Long Tường (Lee Yong-sang) rời Việt Nam sang Cao Ly và là ông tổ dòng họ Lý Hoa Sơn ở xứ này.
Nhà Lý trị vì Việt Nam vào năm 1009, đến 1225 thì vương quyền lọt vào tay nhà Trần. Lý Long Tường là hoàng tử thứ bảy của Vua Lý Anh Tông, chú Vua Lý Huệ Tông (cha của Công Chúa Lý Chiêu Hoàng, nữ vương đầu tiên đồng thời là hoàng đế cuối cùng của nhà Lý vì nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh – Trần Thái Tông của nhà Trần).
Do các thành viên thuộc hoàng tộc nhà Lý bị nhà Trần bức hại, Lý Long Tường rời Việt Nam. Tuy sử liệu thời Cao Ly không đề cập đến vị hoàng tử Việt Nam nhưng gia phả của dòng họ Lý Hoa Sơn có ghi chép về hành trình và quá trình định cư của Lý Long Tường trên bán đảo Triều Tiên. Theo đó, Lý Long Tường dẫn một đoàn có ba chiếc thuyền lớn rời cửa biển Thần Phù băng qua Biển Đông và vùng biển gần Đài Loan rồi ghé vào Hoa Sơn, thuộc tỉnh Hwanghae, giờ nằm trong lãnh thổ Bắc Hàn, vào năm 1226.
Vua Cao Tông của Cao Ly đã cho Lý Long Tường, gia quyến, và thuộc cấp nương náu. Theo một văn bia tại Ongjin, tỉnh Hwanghae, cùng những ghi chép mà dòng họ Lý Hoa Sơn lưu giữ, Lý Long Tường đã góp phần xây dựng các công trình phòng thủ và lãnh đạo dân chúng địa phương chống quân Mông Cổ vào năm 1253.
Quan hệ giữa dòng họ Lý Hoa Sơn và huyện Bonghwa bắt nguồn từ Lý Nhất Thanh (Lee Il-chung), con trai thứ hai của Lý Long Tường, người được vua Cao Ly bổ nhiệm làm tri phủ Andong. Các thành viên của dòng họ Lý Hoa Sơn đã sống tại Bonghwa qua nhiều thế kỷ, trước khi phân tán đến những nơi khác trên bán đảo Triều Tiên.
Chunghyodang là một công trình được xây dựng năm 1750 để tôn vinh Lý Trường Phát (Lee Jang-bal), hậu duệ đời thứ 13 của Lý Long Tường, người hy sinh năm 19 tuổi trong cuộc chiến dưới triều Joseon, chống quân xâm lược Nhật vào giai đoạn 1592 – 1598.
Theo cuộc tổng điều tra dân số được thực hiện năm 2015, cung cấp số liệu chính thức về dân số theo dòng họ và nguyên quán tổ tiên, riêng tại Nam Hàn có 1,237 người thuộc dòng họ Lý Hoa Sơn (616 nam, 621 nữ). Tuy chỉ còn khoảng một chục thành viên của dòng họ Lý Hoa Sơn sống tại huyện Bonghwa, lịch sử của dòng họ này đã trở thành trọng tâm của dự án biến Bonghwa thành đặc khu K-Vietnam (Bonghwa K-Vietnam Valley Special Zone). Ở đây, “special zone” là cơ chế phát triển đặc điểm chuyên biệt, nới lỏng một số quy định để triển khai dự án dựa trên tài nguyên có tính đặc thù của địa phương, một trung tâm văn hóa và du lịch, viết tiếp câu chuyện về hậu duệ của một hoàng tộc ở Việt Nam chọn Bonghwa làm nơi cư trú cách nay nhiều thế kỷ.
***
Trong bài “800 years after Vietnamese prince’s arrival, a South Korean county tries to revive historic ties,” tờ Korea Herald thuật lại chuyện hậu duệ dòng họ Lý Hoa Sơn đã về Việt Nam hồi giữa thập niên 1990, nối lại quan hệ với nguyên quán. Đó có thể là lý do Bonghwa tìm cách phát triển mối liên hệ lịch sử ấy thành nền tảng giao lưu rộng lớn hơn.
Tháng Tám vừa qua, Bộ Doanh Nghiệp Vừa, Nhỏ, và Khởi Nghiệp Nam Hàn đã xác định một đặc khu K-Vietnam tại Bonghwa, tạo khuôn khổ để huyện này biến mối liên hệ lịch sử với Việt Nam thành động lực mới cho du lịch và tăng trưởng kinh tế. Từ 2026 – 2030, Bonghwa triển khai tám dự án, tổng giá trị khoảng 347.6 tỷ won ($232 triệu), bao gồm 112.7 tỷ won đã đầu tư trước đó.
Bonghwa dự trù xây dựng một quần thể văn hóa và du lịch, bao gồm một trung tâm văn hóa Việt Nam, một trung tâm trải nghiệm lịch sử Hàn – Việt, một tuyến phố văn hóa và các cơ sở lưu trú phục vụ du khách. Chương trình phát triển tổng thể còn liên kết các cơ sở du lịch quanh một hồ chứa nước, các dự án nông nghiệp thông minh, những hạng mục phục vụ nhu cầu giải trí. Việc được công nhận là đặc khu cũng cho phép Bonghwa hưởng cơ chế riêng trong những lĩnh vực như xuất nhập cảnh, sử dụng đất và nhà ở, qua đó thu hút cư dân và lao động ngoại quốc. Ông Choi Gi-young, huyện trưởng Bonghwa, bảo rằng: “Việc được công nhận là đặc khu đặt nền móng về thể chế để gắn mối quan hệ 800 năm giữa Nam Hàn và Việt Nam với tương lai của huyện.” [đ.d.]
