Người Việt Ðông Bắc
Vượt qua cầu Ben Franklin, người lái xe không những ra khỏi thành phố Philadelphia mà đi qua luôn một tiểu bang khác, bang New Jersey. Khu vực có tên trong địa lý hành chánh là South Jersey.
Chủ nhà hàng Thái Sơn trong Ngày Khai Trương Nhà Hàng (Hình của Ðại Kỷ Nguyên Thời Báo – Hoa Ngữ)
Cách đây 20 năm, những gia đình sang Mỹ theo đợt vượt biên cuối cùng, gia đình con lai hoặc diện tù nhân chính trị đã tụ về đây sinh sống rồi từ từ hình thành một cộng đồng Việt Nam. Với quy mô tương đối nhỏ, mọi người đều mặc nhận đây là cộng đồng Việt Nam phụ cận của thành phố Philadelphia. Hầu như tất cả các hoạt động cộng đồng và những sinh hoạt đời sống như đi chợ, nhà hàng, giải trí đều phải qua sông.
Tuy Philadelphia có đời sống văn hóa đô thị cao, đặc biệt là ưu thế nổi bật về hệ thống giáo dục đại học nhưng do chính sách độc lập về kinh tế giáo dục của hai tiểu bang cho nên người nào đến New Jersey đều thường trụ lại ở đây.
Camden, thành phố đối diện bên kia sông với Philadelphia vào thời đó được xem là khu vực nguy hiểm nhất của nước Mỹ nhưng bù lại, Camden có những chương trình giúp người tỵ nạn như trợ cấp cao, chính sách dễ dàng với người thiểu số, các trường đại học đều có chương trình hợp lý cho quá trình hội nhập. Không bao lâu sau, nhiều người qua Mỹ theo diện HO đều rủ nhau về đây sinh sống.
Dần dần, khi người ta ăn nên làm ra, có điều kiện sống tốt thì mọi người tản sang các thành phố phụ cận của Camden như Cherry Hill, Pennsauken sinh sống. Cộng đồng Việt Nam ở South Jersey lan tỏa, trở thành thực thể sống động.
Thật vậy, ở trong khu vực này có một người Việt Nam theo cha qua Mỹ theo diện HO, học hành thành đạt và tranh cử vào được học khu Pennsauken của tiểu bang New Jersey. Ðiều này thật cũng không phải là điều dễ dàng xảy ra cho các cộng đồng Việt Nam khác. Ngay cả Philadelphia cũng chưa có nhân vật dân cử gốc Việt nào. Ủy viên học khu Pennsauken, anh Dũng Nguyễn từng được đài CNN tường trình xem như là thành tựu đặc biệt trong quá trình hội nhập.
Ngày nay kinh tế cộng đồng Việt Nam ở South Jersey đã phát triển tốt. Trung tâm thương mại Việt Nam đã mọc lên khiến người Việt ở South Jersey không phải qua sông mua hàng hóa cho các nhu cầu sinh hoạt bình thường nữa.
South Jersey lại có phần vượt trội ở một số đặc điểm là sạch sẽ và tinh tươm hơn vì mọi thứ đều đang rất mới. Nếu mọi người ở đây và chứng kiến sự thay đổi trong 20 năm qua thì sẽ thấy rõ nhịp sống xã hội phát triển như thế nào.
Nhà hàng Việt Nam mang tên Thái Sơn nằm ở trung tâm thương mại mới dựng trên đường 38 là một đặc điểm cho sự thay đổi lớn về kinh tế cộng đồng. Anh Thụy Ðỗ, chủ nhà hàng từng là một người theo cha sang Mỹ diện tù nhân chính trị. Nhà hàng do anh tạo dựng từng được báo chí Hoa ngữ điểm danh là một trong những nhà hàng Việt Nam chính thống và kinh điển nhất tại South Jersey.
Anh Thụy Ðỗ hiện nay còn là làm chủ những nhà hàng tiệm phở, có phần hùn tới 4-5 cơ sở ở trong khu vực. Thành tựu của gia đình này được xem là nổi bật trong số những gia đình đến New Jersey cách đây 20 năm.
Khi hỏi đến bí quyết thành công trong một cơ ngơi rộng lớn như nhà hàng Thái Sơn là gì? Anh Thụy Ðỗ cho biết rằng đó là sự bén nhạy với thời cuộc và tìm ra những thế đặc hữu. Không cần nhìn vào những thứ quá to lớn mà từ những quan sát nhỏ nhất mà ít ai nghĩ tới. Chỉ vào món cá bông lau (catfish da trơn) nướng trình bày theo lối ăn uống của người miền Nam, anh Thụy cho biết đây là món cá nướng ngon nhất ở đây – da giòn thịt dai của món cá này là điều không ai có thể làm được món này ở bếp nhà. Bí quyết thành công của món cá này là sự đầu tư cái lò để nướng cá để tạo nên khẩu vị giòn dai nổi tiếng của nhà hàng Thái Sơn mà các nhà hàng Philadelphia cũng còn không có được. Món này không những hấp dẫn người Việt mà còn thu hút thực khách người Mỹ ở New Jersey.
Món Cá Nướng Ðặc Biệt của nhà hàng Thái Sơn như là một hương vị đặc biệt của Việt Nam trong khu vực South Jersey.
Cách đây 20 năm, các bạn đồng trang lứa lao vào học đại học, anh Thụy chợt bỏ ngang tìm cơ hội làm ăn và hiện nay cũng trở thành người thành công về kinh tế nhất trong số bạn bè học trường Ðại Học Rowan ở Camden, New Jersey.
So với nền kinh tế nhỏ hẹp trong cộng đồng Việt Nam của 20 năm về trước thì bây giờ sức phát triển kinh tế lan khắp các khu vực người Mỹ. Cộng đồng Việt Nam ở đây có cả dân cử, chuyên viên cao cấp, thương gia gốc Việt không thua gì các nơi khác.
South Jersey đúng là một nơi đất lành chim đậu.
