Võ Ý
Tôi định cư tại thành phố Saint Louis tiểu bang Missouri tháng 6 năm 1992. Không bao lâu sau đó tôi trở thành một thành viên của Hội Cộng Ðồng Người Việt Saint Louis và Vùng Phụ Cận. Hội chủ trương giữ vững lập trường quốc gia dân tộc, bảo tồn và phát huy văn hóa và thắng tiến cộng đồng.
Một trong những hoạt động của hội vào năm 1998 là hỗ trợ việc thành lập phòng khám sức khỏe miễn phí cho cộng đồng người Việt do sơ Vịnh thuộc Catholic Charity làm giám đốc.
Bác Sĩ Nguyễn Tri Phương và một số bác sĩ người Mỹ tại Saint Louis là những vị bác sĩ tình nguyện khám bịnh cho toa cho các bịnh nhân người Việt mỗi chiều Thứ Năm hằng tuần. Một số anh chị và các cháu khác thì tình nguyện làm thông dịch mỗi khi bịnh nhân gặp bác sĩ người Mỹ.
Ðây là một hoạt động y tế rất đáng được trân trọng nên một số anh chị tâm huyết tại địa phương muốn làm một buổi văn nghệ gây quỹ giúp phòng khám bịnh miễn phí có chút ngân khoản để phụ các chi phí điều hành phòng khám.
Vào thời điểm nầy, tác phẩm Hoa Ðịa Ngục và tác giả Nguyễn Chí Thiện đang được chào đón tại Mỹ. Có thể đó là lý do để các anh chị quyết định gây quỹ bằng cách bán đấu giá tác phẩm Hoa Ðịa Ngục của ngục sĩ Nguyễn Chí Thiện và nhân thể làm hoạt cảnh về tác phẩm giá trị trên.
Chúng tôi nhận trách nhiệm mua tác phẩm có chữ ký của tác giả. Ðược biết, vào năm 1998, nhà thơ Nguyễn Chí Thiện định cư ở Mỹ và ông đang ở nhà người anh là Trung Tá Nguyễn Công Giân thuộc bang Virginia. Tôi là bạn tù trại Hà Tây với anh Giân. Tôi bèn nhờ bạn Không Quân ở Virginia là Trung Tá Lưu Huy Cảnh, liên lạc ông Nguyễn Công Giân, để hỏi mua một quyển Hoa Ðịa Ngục có chữ ký của tác giả. Bạn tôi đã hoàn tất phi vụ xuất sắc.
Tập thơ Hoa Ðịa Ngục với chữ ký của tác giả Nguyễn Chí Thiện đã được bán đấu giá trong đêm gây quỹ. Hai người trả giá cao nhất là Kỹ Sư Trần Tiến Tài, chủ nhân nhà hàng Mê Kông và Bác Sĩ Ðặng Xuân Phụng. Cuối cùng tác phẩm Hoa Ðịa Ngục về tay vị thuyền nhân cũng là vị nữ bác sĩ tình nguyện của phòng mạch miễn phí.
Ðược biết, tác phẩm Hoa Ðịa Ngục được đi vòng vòng từ tác giả Nguyễn Chí Thiện vào tòa Ðại Sứ Anh ở Hà Nội năm 1979, rồi bay qua Luân Ðôn và sau cùng được xuất bản ở Mỹ năm 1995.
Các anh chị dàn dựng những cảnh tiêu biểu trong tác phẩm Hoa Ðịa Ngục như: cảnh đói rét, cảnh công an đối xử man rợ với người tù, cảnh bi thương của nữ tù, cảnh thương mẹ nhớ cha và cuối cùng là niền tin và hy vọng của tù nhân và người dân. Chúng tôi chọn những đoạn thơ và khi đọc lên thì các diễn viên từ bên trong cánh gà tiến ra sân khấu và diễn xuất sao cho phù hợp với vần thơ trích dẫn. Trong hoạt cảnh cuối cùng, sân khấu như rộn ràng qua giọng diễn đọc hùng hồn truyền cảm của anh Bình các trích đoạn thơ mang tên “Trong Bóng Ðêm” và “Sẽ Có Một Ngày.”
Tôi còn nhớ hội trường trình diễn là một nhà hát loại mini của nhà thương Saint Mary’s thuộc thành phố Saint Louis mà hai anh chị bác sĩ Nguyễn Tri Phương & Ðặng Xuân Phụng là y sĩ điều trị của nhà thương hỏi mượn. Hội trường trang bị đầu đủ các thiết bị sân khấu như máy chiếu, âm thanh, cánh gà….
Kỹ Sư Hoàng Chí Cường đóng vai công an cộng sản y chang như thật, chị Sang (bà xã của KQ Ðỗ Dự) đóng vai một nữ cán bộ đấu tố ông cha thật sống động. Bác Sĩ Nguyễn Tri Phương đóng vai một sinh viên với giọng ngâm thơ sang sảng và bất khuất. Còn chúng tôi đóng vai ông già ngồi xe lăn trong màn cuối, cùng con cháu hân hoan “đặt vong hoa tái ngộ lên mộ cha ông, khai sáng kỷ nguyên tã trắng thắng cờ hồng.”
Tôi nhớ có ba người thay nhau viết kịch bản là Hoàng Chí Cường, Nguyễn Tri Phương và Võ Ý. Không Quân Ðỗ Dự trang trí sân khấu. Anh Bình, chị Xuân Hương và chị Thủy diễn đọc thơ trong hậu trường.
Buổi văn nghệ gây quỹ được chủ tọa bởi sơ Vịnh, giám đốc phòng khám bệnh và Giáo Sư Toàn Phong Nguyễn Xuân Vinh. Ông qua Saint Louis là do lời mời của Hội Cộng Ðồng tại đây.
Tôi được Bác Sĩ Nguyễn Tri Phương (Thư ký Giải Khuyến Học Truyền Thống Nguyễn Xuân Vinh) cho biết là số tiền thu được trong đêm văn nghệ gây quỹ là khoảng $7000, một con số cao nhất từ trước đến thời điểm nầy.
Chúng tôi, những tù nhân, thuyền nhân và là những người tị nạn cộng sản tại Saint Louis, cách đây gần 15 năm, chúng tôi đã tỏ lòng kính trọng và ngưỡng phục nhân cách của nhà thơ Nguyễn Chí Thiện.
Còn nhớ cách đây không lâu, ở Mỹ, vẫn có người xỉa xói và nghi ngờ nhân cách của ông, ông vẩn bình thản trước bao bão táp như đã từng.
Trước mắt tôi, mặt trời hấp hối
Sau lưng tôi, bóng tối mịt mùng
Bên phải tôi, tù ngục chập chùng
Con bên trái, súng nhằm tim chắn lối!
(HDN, trang 234, ban 1995)
Dù bốn bề thọ địch, cuối cùng ông cũng đã tìm một lối thoát, một cõi đi về. Sáng Thứ Ba, ngày 2 tháng 10 năm 2012, ông đã ra đi nhẹ nhàng thanh thản trong yêu thương của bạn bè và trong vòng tay ân cần của Thiên Chúa.
Nhắc lại hoạt cảnh Hoa Ðịa Ngục để gây quỹ cho phòng khám bịnh miễn phí do tổ chức Catholic Charity chủ trương năm xưa ở Ðất Thánh Saint Louis, như là một bó hoa huệ trắng để tiễn đưa ông về với cõi an bình…
