Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 68
Lão rảo bước và bắt kịp tôi.
– Có phải ông là người họ gọi là công ty than đó không?
– Ðúng vậy.
– Vậy thì cầu Ðức Mẹ Ðồng Trinh ban cho ông nhiều lợi lộc! Ông đã làm được nhiều điều tốt cho làng chúng tôi, mang lại kế sinh nhai cho nhiều chủ gia đình nghèo khó. Cầu ơn trên ban phước lành cho ông!
Và lát sau lão già tinh quái, chắc cũng đã biết công việc của chúng tôi không được may mắn lắm, vội nói thêm những lời an ủi này:
– Và dầu con không thu hoạch được lợi lộc gì, con đừng lo âu. Thế nào rồi con cũng được. Linh hồn con sẽ lên thẳng Thiên Ðàng…
– Con cũng chỉ mong ước được như vậy, thưa nội.
– Lão không có học nhiều, nhưng một hôm ở nhà thờ lão nghe Chúa Cứu Thế nói. Câu nói như đóng đinh vào đầu óc lão, không bao giờ quên được. Ngài nói: “Hãy bán tất cả những gì người có để mua hạt Ðại Trân Châu đó là sự cứu chuộc của linh hồn, con ạ. Con sắp có hạt Ðại Trân Châu đó.
Hạt Ðại Trân Châu! Biết bao lần nó đã ngời sáng trong tâm trí tôi, giữa đêm tối, như một hạt lệ lớn?
Chúng tôi bước đi, hai người đàn ông đi trước, hai người đàn bà tay khoanh trước ngực, đi sau. Thỉnh thoảng chúng tôi trao đổi câu nhận xét: “Hoa ô-liu còn ở trên cây lâu không? Trời sắp mưa cho lúa mạch nẩy nở chưa không biết?” Hai chúng tôi hẳn đều đói vì chúng tôi liên tục xoay câu chuyện quanh thực phẩm và không muốn thay đổi đề tài.
– Nội thích món gì nhất?
– Tất cả, tất cả, con ạ. Nói cái này ngon, cái này dở là một tội trọng con ạ.
– Sao vậy? Chúng ta không thể lựa chọn sao?
– Không, dĩ nhiên, chúng ta không thể lựa chọn.
– Tại sao?
– Bởi vì còn nhiều người đói khát.
Tôi nín lặng, xấu hổ. Chưa bao giờ tâm hồn tôi đạt tới sự cao nhã và bác ái nhường ấy.
Cái chuông nhỏ của tu viện reo vui, nghịch ngợm, như tiếng cười của một người đàn bà.
Ông lão làm dấu thánh giá.
– Cầu Ðức Mẹ Ðồng Trinh Khổ Nạn tới phò trợ chúng tôi! Lão lẩm bẩm. Mẹ bị một con dao găm vào cổ họng và chảy máu. Vào thời cướp biển…
Và lão bắt đầu thêu dệt những nỗi khổ đau của Ðức Mẹ Ðồng Trinh như truyện một người đàn bà thật, một thiếu phụ di cư khóc mếu máo dẫn con từ Ðông Phương qua bị bọn dị giáo đâm chết.
– Mỗi năm một lần, máu nóng thật chảy từ vết thương của bà, ông lão nói tiếp. Tôi còn nhớ một lần lâu rồi, vào ngày lễ Ðức Bà, – lúc đó tôi chưa có râu – dân các làng đều kéo đến quì lạy Ðức Mẹ Ðồng Trinh. Ðó là ngày rằm Tháng Tám. Ðàn ông chúng tôi nằm ngủ ngoài sân; đàn bà, ở bên trong. Trong giấc ngủ tôi nghe thấy Ðức Mẹ Ðồng Trinh kêu la. Tôi vội vã nhỏm dậy, chạy tới thánh tượng ngài, và đặt tay lên cổ họng ngài. Ông nghĩ xem tôi thấy gì? Các ngón tay tôi đầm đìa máu…
Ông lão làm dấu và quay lại nhìn thấy người đàn bà, giục:
– Ði mau lên, các bà! Cố lên, sắp tới nơi rồi!
Lão hạ thấp giọng:
– Lúc đó tôi chưa lập gia đình. Tôi quì trước Ðức Bà, và tôi quyết định từ bỏ cuộc đời giả dối này và trở thành một tu sĩ…
Lão cất tiếng cười.
– Tại sao nội cười vậy?
– Không cười sao được, con? Ngay chính hôm đó, trong đám hội, ma quỉ đội lốt đàn bà dừng lại trước mặt ta. Mụ đó!
Không ngoái cổ lại, tay cái chỉ về đằng sau, chỉ bà lão lặng lẽ đi theo chúng tôi, lão nói:
– Ðừng nhìn mụ bây giờ, tởm lắm. Nhưng vào thời đó, mụ là một thiếu nữ nhí nhảnh, giẫy giụa như một con cá. “Người đẹp mi dài” họ gọi nàng như vậy, và nàng xứng đáng với cái tên đó, con mẹ ranh! Nhưng bây giờ lông mi của mụ đâu? Than ôi! Chúng rụng hết rồi còn đâu!
Ngay lúc đó, sau lưng chúng tôi, bà lão cằn nhằn như một con chó gắt gỏng bị xích. Nhưng bà lão không nói một lời nào.
– Kìa, tu viện kia rồi! Lão già vừa nói vừa giơ tay chỉ.
Bên bờ biển, nằm lọt thỏm giữa hai trái núi đá lớ
Alexis Zorba con người chịu chơi
Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 68
Lão rảo bước và bắt kịp tôi.
– Có phải ông là người họ gọi là công ty than đó không?
– Ðúng vậy.
– Vậy thì cầu Ðức Mẹ Ðồng Trinh ban cho ông nhiều lợi lộc! Ông đã làm được nhiều điều tốt cho làng chúng tôi, mang lại kế sinh nhai cho nhiều chủ gia đình nghèo khó. Cầu ơn trên ban phước lành cho ông!
Và lát sau lão già tinh quái, chắc cũng đã biết công việc của chúng tôi không được may mắn lắm, vội nói thêm những lời an ủi này:
– Và dầu con không thu hoạch được lợi lộc gì, con đừng lo âu. Thế nào rồi con cũng được. Linh hồn con sẽ lên thẳng Thiên Ðàng…
– Con cũng chỉ mong ước được như vậy, thưa nội.
– Lão không có học nhiều, nhưng một hôm ở nhà thờ lão nghe Chúa Cứu Thế nói. Câu nói như đóng đinh vào đầu óc lão, không bao giờ quên được. Ngài nói: “Hãy bán tất cả những gì người có để mua hạt Ðại Trân Châu đó là sự cứu chuộc của linh hồn, con ạ. Con sắp có hạt Ðại Trân Châu đó.
Hạt Ðại Trân Châu! Biết bao lần nó đã ngời sáng trong tâm trí tôi, giữa đêm tối, như một hạt lệ lớn?
Chúng tôi bước đi, hai người đàn ông đi trước, hai người đàn bà tay khoanh trước ngực, đi sau. Thỉnh thoảng chúng tôi trao đổi câu nhận xét: “Hoa ô-liu còn ở trên cây lâu không? Trời sắp mưa cho lúa mạch nẩy nở chưa không biết?” Hai chúng tôi hẳn đều đói vì chúng tôi liên tục xoay câu chuyện quanh thực phẩm và không muốn thay đổi đề tài.
– Nội thích món gì nhất?
– Tất cả, tất cả, con ạ. Nói cái này ngon, cái này dở là một tội trọng con ạ.
– Sao vậy? Chúng ta không thể lựa chọn sao?
– Không, dĩ nhiên, chúng ta không thể lựa chọn.
– Tại sao?
– Bởi vì còn nhiều người đói khát.
Tôi nín lặng, xấu hổ. Chưa bao giờ tâm hồn tôi đạt tới sự cao nhã và bác ái nhường ấy.
Cái chuông nhỏ của tu viện reo vui, nghịch ngợm, như tiếng cười của một người đàn bà.
Ông lão làm dấu thánh giá.
– Cầu Ðức Mẹ Ðồng Trinh Khổ Nạn tới phò trợ chúng tôi! Lão lẩm bẩm. Mẹ bị một con dao găm vào cổ họng và chảy máu. Vào thời cướp biển…
Và lão bắt đầu thêu dệt những nỗi khổ đau của Ðức Mẹ Ðồng Trinh như truyện một người đàn bà thật, một thiếu phụ di cư khóc mếu máo dẫn con từ Ðông Phương qua bị bọn dị giáo đâm chết.
– Mỗi năm một lần, máu nóng thật chảy từ vết thương của bà, ông lão nói tiếp. Tôi còn nhớ một lần lâu rồi, vào ngày lễ Ðức Bà, – lúc đó tôi chưa có râu – dân các làng đều kéo đến quì lạy Ðức Mẹ Ðồng Trinh. Ðó là ngày rằm Tháng Tám. Ðàn ông chúng tôi nằm ngủ ngoài sân; đàn bà, ở bên trong. Trong giấc ngủ tôi nghe thấy Ðức Mẹ Ðồng Trinh kêu la. Tôi vội vã nhỏm dậy, chạy tới thánh tượng ngài, và đặt tay lên cổ họng ngài. Ông nghĩ xem tôi thấy gì? Các ngón tay tôi đầm đìa máu…
Ông lão làm dấu và quay lại nhìn thấy người đàn bà, giục:
– Ði mau lên, các bà! Cố lên, sắp tới nơi rồi!
Lão hạ thấp giọng:
– Lúc đó tôi chưa lập gia đình. Tôi quì trước Ðức Bà, và tôi quyết định từ bỏ cuộc đời giả dối này và trở thành một tu sĩ…
Lão cất tiếng cười.
– Tại sao nội cười vậy?
– Không cười sao được, con? Ngay chính hôm đó, trong đám hội, ma quỉ đội lốt đàn bà dừng lại trước mặt ta. Mụ đó!
Không ngoái cổ lại, tay cái chỉ về đằng sau, chỉ bà lão lặng lẽ đi theo chúng tôi, lão nói:
– Ðừng nhìn mụ bây giờ, tởm lắm. Nhưng vào thời đó, mụ là một thiếu nữ nhí nhảnh, giẫy giụa như một con cá. “Người đẹp mi dài” họ gọi nàng như vậy, và nàng xứng đáng với cái tên đó, con mẹ ranh! Nhưng bây giờ lông mi của mụ đâu? Than ôi! Chúng rụng hết rồi còn đâu!
Ngay lúc đó, sau lưng chúng tôi, bà lão cằn nhằn như một con chó gắt gỏng bị xích. Nhưng bà lão không nói một lời nào.
– Kìa, tu viện kia rồi! Lão già vừa nói vừa giơ tay chỉ.
Bên bờ biển, nằm lọt thỏm giữa hai trái núi đá lớn, tu viện sáng lóa, trắng xóa một mầu. Ở giữa, mái tròn của giáo đường vừa quét vôi trắng lại, nhỏ và tròn trịa như một trái vú đàn bà. Xung quanh nhà thờ, có năm sáu phòng nhỏ cửa sơn xanh, trong sân ba cây trắc bá, và dọc theo tường, mấy cây lê gai lớn đơm hoa.
Chúng tôi rảo bước. Những bản thánh ca du dương lan truyền từ khuôn cửa sổ mở rộng của giáo đường, không khí mặn nồng ngào ngạt an-tức hương. Cửa ra vào giữa khung bán nguyệt, mở rộng ra cái sân sạch sẽ, thơm ngát, lót đá cuội đen và trắng. Tả hữu, dọc theo tường, có những dẫy bình mê-điệt, kinh-giới và hoắc-hương.
Thanh tĩnh làm sao! Dịu dàng làm sao! Mặt trời bây giờ đang lặn và những bức tường trắng có một mầu hồng.
n, tu viện sáng lóa, trắng xóa một mầu. Ở giữa, mái tròn của giáo đường vừa quét vôi trắng lại, nhỏ và tròn trịa như một trái vú đàn bà. Xung quanh nhà thờ, có năm sáu phòng nhỏ cửa sơn xanh, trong sân ba cây trắc bá, và dọc theo tường, mấy cây lê gai lớn đơm hoa.
Chúng tôi rảo bước. Những bản thánh ca du dương lan truyền từ khuôn cửa sổ mở rộng của giáo đường, không khí mặn nồng ngào ngạt an-tức hương. Cửa ra vào giữa khung bán nguyệt, mở rộng ra cái sân sạch sẽ, thơm ngát, lót đá cuội đen và trắng. Tả hữu, dọc theo tường, có những dẫy bình mê-điệt, kinh-giới và hoắc-hương.
Thanh tĩnh làm sao! Dịu dàng làm sao! Mặt trời bây giờ đang lặn và những bức tường trắng có một mầu hồng.
