WASHINGTON, DC (NV) – Một nhóm các nhà lập pháp Dân Chủ tại Hạ Viện đang thúc giục chính quyền Trump công khai thừa nhận chương trình vũ khí nguyên tử bí mật của Israel, hành động có thể dẫn đến việc từ bỏ một chính sách kéo dài nhiều thập niên của Mỹ, nhưng xác nhận điều mà từ lâu là “bí mật-công khai” trong giới tình báo từ cuối thập niên 1960.
Trong một lá thư gửi Ngoại Trưởng Marco Rubio mà nhật báo The Washington Post có được, 30 dân biểu Dân Chủ ở Hạ Viện, Dân Biểu Joaquin Castro (Texas) đứng đầu, nói rằng sự im lặng của Washington về chương trình này là điều không thể biện minh giữa lúc chiến tranh tại Iran và nguy cơ leo thang quân sự đang ở mức nghiêm trọng, theo bản tin đưa ra ngày Thứ Ba, 5 Tháng Năm.
“Nguy cơ tính toán sai lầm, leo thang, và sử dụng vũ khí nguyên tử trong môi trường này không phải là lý thuyết,” các nhà lập pháp viết. “Quốc Hội có trách nhiệm hiến định phải được thông tin đầy đủ về cán cân nguyên tử tại Trung Đông, nguy cơ leo thang từ bất kỳ bên nào trong cuộc xung đột này, cũng như kế hoạch và các kế hoạch đối phó của chính quyền cho những kịch bản như vậy.”
“Chúng tôi tin rằng chúng tôi không nhận được thông tin đó,” các nhà lập pháp viết.
Những lo ngại về leo thang nguyên tử cũng được một số người bên trong chính quyền Tổng Thống Donald Trump chia sẻ. Họ nói rằng các lằn ranh đỏ của Israel có thể chưa được hiểu đầy đủ, theo các giới chức chính quyền Mỹ, những người nói với điều kiện giấu tên để thảo luận về các vấn đề tình báo.
Israel không thừa nhận chương trình vũ khí nguyên tử của mình, được xây dựng bí mật từ cuối thập niên 1950, và không công khai học thuyết nào về cách nước này có thể sử dụng những vũ khí đó.
Lá thư là dấu hiệu mới nhất cho thấy sự chuyển biến trong cách đảng Dân Chủ tiếp cận Israel, giữa lúc ngày càng có nhiều bất mãn về việc nước này sát hại thường dân tại dải Gaza, vùng West Bank và Lebanon, cũng như hoạt động vận động hành lang nổi bật tại Washington cho cuộc chiến tại Iran.
Ông Avner Cohen, một sử gia hàng đầu về chương trình hạt nhân của Israel, nói rằng lá thư này phá vỡ một điều cấm kỵ tồn tại hơn nửa thế kỷ.
“Đây là điều mà trước đây người ta không dám làm,” ông Cohen, giáo sư tại Middlebury Institute of International Studies và là tác giả cuốn “Israel và bom nguyên tử,” nói.
“Ngay cả việc công khai nêu những câu hỏi này cũng là một sự rời khỏi chuẩn mực lưỡng đảng,” ông nói thêm.
Nguồn gốc của sự im lặng Mỹ-Israel về vấn đề nguyên tử bắt đầu từ một thỏa thuận không chính thức giữa Tổng Thống Richard Nixon và Thủ Tướng Golda Meir của Israel vào năm 1969, khi Washington về thực chất chấp nhận chính sách mơ hồ hạt nhân của Israel và đồng ý bảo vệ nước này khỏi sự giám sát quốc tế, theo ông Cohen.
“Israel một mình không thể duy trì chính sách này trong nhiều thập niên nếu không có Mỹ,” ông nói.
Các tác giả của lá thư lập luận rằng chính sách này hiện làm suy yếu uy tín của Mỹ, khi Washington tìm cách hạn chế các chương trình nguyên tử của Iran, Saudi Arabia, và United Arab Emirates, nhưng lại không thừa nhận chương trình vũ khí nguyên tử của nước láng giềng Israel.
“Chúng ta không thể xây dựng một chính sách không phổ biến vũ khí nguyên tử mạch lạc cho Trung Đông… trong khi vẫn duy trì chính sách im lặng chính thức về năng lực vũ khí này của một bên trung tâm trong cuộc xung đột đang diễn ra,” các nhà lập pháp viết.
Bộ Ngoại Giao không trả lời yêu cầu bình luận về chính sách này. Chính phủ Israel cũng không trả lời yêu cầu bình luận.
Ông Daryl Kimball, giám đốc điều hành tổ chức bất vụ lợi Arms Control Association, nói lập trường của Israel là “phản đối mạnh mẽ việc thay đổi hiện trạng.”
“Việc không công nhận cho phép chính phủ Israel chuyển hướng chú ý sang các nước khác trong khu vực đang theo đuổi các hoạt động nguyên tử có thể dẫn tới việc chế tạo vũ khí nguyên tử,” ông nói.
Vào Tháng Ba, Dân Biểu Castro hỏi ông Thomas DiNanno, giới chức kiểm soát vũ khí hàng đầu của Bộ Ngoại Giao, trong một phiên điều trần công khai, yêu cầu ông mô tả năng lực vũ khí nguyên tử của Israel. Ông DiNanno từ chối trả lời.
“Tôi không thể bình luận về câu hỏi cụ thể đó,” ông nói.
Ông Castro, trong cuộc phỏng vấn với WAPO, nhận xét rằng Mỹ “không nên từ chối tiết lộ thông tin này về một quốc gia ngoại quốc chỉ vì phép lịch sự, trong khi có quá nhiều điều đang bị đặt vào rủi ro đối với quân nhân Mỹ, nền kinh tế của chúng ta, và đất nước của chúng ta.”
Dân Biểu Castro nói các giới chức Mỹ công khai nói về các chương trình vũ khí nguyên tử của Anh, Pháp, Ấn Độ, Pakistan, Nga, Bắc Hàn, và Trung Quốc, và Israel không nên là ngoại lệ.
Nhánh hành pháp của Mỹ dưới cả hai đảng chính trị đều duy trì chính sách bí mật này, nhưng gần đây đã có các cuộc thảo luận giữa các giới chức chính quyền Trump về điều gì có thể kích hoạt phản ứng nguyên tử của Israel, và có lo ngại rằng ngưỡng sử dụng có thể thấp hơn so với đánh giá trước đây của Washington, các giới chức Mỹ cho biết.
“Có một sự bất an âm ỉ về chương trình nguyên tử của Israel và điều gì có thể buộc họ sử dụng vũ khí này trong trường hợp không đối mặt với một cuộc tấn công bằng vũ khí hủy diệt hàng loạt,” một giới chức chính quyền nói.
Một kịch bản đang được các giới chức Mỹ xem xét kỹ hơn là hệ thống phòng không của Israel bị quá tải đối với hỏa tiễn từ các nước láng giềng. Việc Israel có phản ứng nguyên tử khi đối mặt với số thương vong dân sự cao bất thường hay không đã được thảo luận “thường xuyên,” giới chức chính quyền này nói. (MPL) [đ.d.]
