Tiếng Việt Dấu Yêu (Kỳ 345)

Nhân Ngày Từ Phụ, kính chúc các bậc làm cha
vui hưởng hạnh phúc bên đàn con hiếu thảo

Sinh hoạt thiếu nhi

Học ngôn ngữ và văn hóa Việt qua hình thức đối thoại và tập đọc

GS Trần C. Trí
(University of California, Irvine)

Qua mục mới này, GS Trần C. Trí sẽ đưa các em vào thế giới muôn màu của ngôn ngữ và văn hóa Việt qua những bài đối thoại sinh động hay những bài tập đọc lý thú. Kèm theo các bài này là phần ngữ vựng và thành ngữ được dùng trong bài được đối chiếu với phần tiếng Anh để các em dễ theo dõi và cảm nhận. Những bài đối thoại và tập đọc trong mục này được trích từ cuốn sách giáo khoa NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA của GS Trần C. Trí (với sự hợp tác của GS Trần Minh Tâm trong phần bài tập thực hành), do California State University, Long Beach và Viet Text xuất bản.

Cây đàn bầu Việt Nam 

Thùy: Ông ngoại ơi! Con phải viết một bài thuyết trình về một loại nhạc khí dân tộc của Việt Nam cho lớp âm nhạc của con. Ông ngoại có thể giới thiệu cho con loại nào thật đặc biệt không, ông ngoại?

Ông ngoại: Việt Nam mình có nhiều loại nhạc khí đặc biệt lắm con ạ, nhưng loại nhạc khí độc đáo mà nhiều nhà nghiên cứu âm nhạc nước ngoài ưa thích là cây đàn bầu.

Thùy: Tên gì mà ngộ vậy hở ông ngoại?

Ông ngoại: Sở dĩ cây đàn này có tên như vậy là vì ngày trước một bộ phận của cây đàn được làm bằng trái bầu mà mình vẫn dùng để nấu canh đó con.

Thùy: Ông ngoại tả thêm về cây đàn này cho con nghe đi. Nó độc đáo ra làm sao hở ông ngoại?

Ông ngoại: Cây đàn này độc đáo ở chỗ là nó chỉ có một dây mà thôi. Vì vậy nó còn có tên là độc huyền cầm. Cây đàn có hình hộp chữ nhật dài. Ở một đầu cây đàn có một cái cần gắn nửa trái bầu khô để làm cho tiếng đàn vang lên. Từ cái cần này, người ta cột sợi dây đàn duy nhất chạy theo chiều dài của đàn và xuyên qua một miếng xương nhỏ gọi là ngựa đàn, luồn xuống dưới đáy đàn.

Thùy: Chỉ có một dây đàn thì làm sao mà đánh cho ra nhiều nốt khác nhau vậy, ông ngoại?

Ông ngoại: Dây đàn thường được lên ở nốt C. Người đánh đàn dùng tay trái để giữ cần đàn và tay mặt cầm một cái que gẩy đàn. Những khoảng cách nhất định là những nốt nhạc chính, thí dụ như một phần ba dây là nốt xon (G) hay một phần năm dây là nốt mi (E) cao. Tay trái rung cần đàn theo nhiều mức độ khác nhau có thể tạo ra thêm nhiều âm vực phong phú nữa.

Thùy: Nghe cũng thấy rắc rối quá, ông ngoại ạ. Con phải nghiên cứu thêm nhiều tài liệu nữa mới có thể viết về cây đàn này được.

Danh từ
âm nhạc / music
âm vực / range of sound
bài thuyết trình / report, presentation
bộ phận / part (of an object)
cần / rod
cây đàn / string instrument
chiều dài / length
chữ nhật / rectangle
dây / string, chord
đàn bầu / gourd lute
đáy / bottom
độc huyền cầm / monochord
hình hộp / cubic shape
khoảng cách / distance
mức độ / degree
ngựa đàn / tuning peg
nhà nghiên cứu / researcher
nhạc khí / musical instrument
nhạc sĩ / songwriter, composer
nốt nhạc / musical note
que gảy đàn / pluck
tài liệu / material, document
trái bầu / gourd, calabash
xương / bone

Tính từ
duy nhất / only
một phần ba / one-third
một phần năm / one-fifth
ngộ / funny, curious
nhất định / fixed
rắc rối / complicated

Ðộng từ
chơi đàn (đánh đàn) / to play a musical instrument
cột / to tie
gắn / to attach
gẩy đàn / to pluck a string instrument
giới thiệu / to introduce, to recommend
luồn / to slip underneath
nghiên cứu / to research
rung / to vibrate
tả / to describe
tạo ra / to create
vang lên / to resonate
xuyên qua / to go through

Thành ngữ
sở dĩ / the reason why

Em viết văn Việt

Nhằm tạo một diễn đàn cho các em tập viết tiếng Việt, Ban Biên Tập trang Tiếng Việt Dấu Yêu kêu gọi quý phụ huynh và quý thầy cô khuyến khích các em viết văn, diễn tả bằng tiếng Việt những cảm nghĩ và ước vọng trong đời sống của các em. Ước mong nơi đây một sân chơi được mở ra và khu vườn văn hóa Việt sẽ được quý phụ huynh và quý thầy cô góp tay vun trồng, khuyến khích.

Trong các bài nhận được và chọn để đăng, chúng tôi cố ý giữ nguyên văn những gì các em viết. Vì thế, khi đọc đến những ngôn từ, lỗi chính tả và sai văn phạm, chúng tôi mong được Phụ Huynh và Thầy Cô chia sẻ và sửa chữa cho các em tại nhà hay trong lớp học.

Tất cả các bài viết dưới dạng MSWord, font Unicode; và hình ảnh dạng .jpg, xin gởi về địa chỉ email: [email protected] (Xin đừng gởi dạng .pdf vì không tiện cho việc layout).

Trân trọng cảm ơn quý vị.

Nguyễn Việt Linh 

Bố

Anhthu Phạm

Bố ơi. Sự ra đi bất ngờ của bố là nổi đau lớn nhất trong cuộc đời của con. Con và các em cám ơn bố đã là bố của con, đã dạy dỗ và truyền cho con và các em những giá trị quan trọng nhất trong cuộc sống là đạo Ðức và sự cố gắng hết mình trong mọi hoàn cảnh. Bố là người luôn lo lắng cho GD,từ cha mẹ, anh em, con cái và bạn bè. Từ hồi ở vn bố đã hết mình lo cho ông bà nội, anh và chị đến khi qua mỹ bố luôn cố gắng làm việc vất vả lo cho mẹ và 3 chị em con và luôn luôn cho GD cuộc sống đầy đủ và tốt nhất. Bây giờ con đã lớn và hiểu được sự cố gắng của bố thì bố đã ra đi mãi mãi không cho 3 chị em con cơ hội để lo lắng và trả hiếu lại cho bố. Khi bố còn ở bên GD con thấy bố rất vui khi GD xom hợp và mấy chị em yêu thương nhau. Con và 2 em xin hứa với bố là con vàa 2 em sẽ thương yêu và lo lắng cho mẹ trong suốt quãng đường còn lại. Con thương bố, bố mãi mãi là người con kính trọng và yêu thương nhất. Con xin tặng bố 4 câu thơ. Ân dưỡng dục suốt đời con ghi nhớ. Nghĩa sinh thành con nguyện khắc trong tim. Nhớ đến bố một khung trời rộng mở. Chan chứa đầy hơi ấm của yêu thương Con yêu của bố

Bé Hin

—-

Cám ơn mẹ

Lâm Trí Cường, Ðoàn lân Bi Trí Dũng

Cảm ơn mẹ Cảm ơn mẹ via đã làm cho con những món ăn ngon và mua cho con những bộ quần áo đẹp. Cảm ơn mẹ vì đã đưa con đến những nơi vui chơi. Con thương mẹ nhiều lắm. Mẹ là một trong những người tốt nhất con từng gặp và mẹ sẽ luôn là số một.

—- 

Ðoàn Lân Bi Trí Dũng

Gia Tri

Thầy Dũng mang đến cho chúng em không chỉ dạy về lần và võ trong Bi Trí Dũng mà cả kiến thức, còn cả cách sống, cách làm người và cách nhìn nhận những vấn đề trong cuộc sống một cách đúng đắn. Con thích học về tự lập và tập chia sẹ theo nhóm. Cám ơn thầy đã dạy dỗ chúng em thàng nhữ người biết ơn. Cám ơn tất cả mọi người và cám ơn những gì mình đang có, đứa con ngoan, những công dân có ích với cuộc đời

Tâm Tình Thầy Cô

Tiếng Việt tiếng Mỹ…
Thử bàn về Ngữ Pháp và Văn Hóa Việt Nam (Phần 2)

Thu Lê

Xin lấy một thí dụ tôi gom được từ email trên mạng gửi đến:

Sao Không Bảo Nó Ðến?
Sao Không Bảo Nó Ðến?
Sao nó bảo không đến?
Sao không đến bảo nó?
Sao nó không bảo đến?
Sao? Ðến bảo nó không?
Sao? Bảo nó đến không?
Nó đến, sao không bảo?
Nó đến, bảo không sao.
Nó bảo sao không đến?
Nó đến, sao bảo không?
Nó bảo đến không sao?
Nó bảo không đến sao?
Nó không bảo, sao đến?
Nó không bảo đến sao?
Nó không đến bảo sao?
Bảo sao nó không đến?
Bảo nó: Ðến không sao.
Bảo sao nó không đến?
Bảo nó đến, sao không?
Bảo nó không đến sao?
Bảo không, sao nó đến?
Bảo sao? Nó đến không?

Sơ sơ chúng ta đã có 21 câu khác nhau. Các bạn có thấy ngán không? Người ngoại quốc nào mà học tiếng Việt kiểu này và bạn nào định dạy con dâu con rể Mỹ tương lai những thứ này thì chắc con cháu mắt xanh tóc vàng hết hồn và chạy luôn quá! Ðể thực sự hiểu nghĩa từng câu, tôi đã thử ngồi xuống dịch những câu trên sang tiếng Anh để giúp con tôi hiểu thì thấy câu dịch chẳng có gì là khó hiểu hay nhầm lẫn. Sao, các bạn đã ra khỏi “mê hồn trận”chưa?

Nói về sự khác biệt ngôn ngữ & văn hóa và ảnh hưởng hỗ tương của sự hình thành và phát triển của hai phạm trù này thì chúng ta hãy thử nhìn vào tiếng Việt của chúng ta. Tuy cùng là người Việt, nói cùng một thứ tiếng nhưng ba miền Bắc, Trung, Nam cũng có những từ ngữ, lối nói lối sống khác nhau, và cách ăn uống nấu nướng cũng khác nhau. Chỉ một động từ tiếng Anh là chữ “COOK” nghĩa là nấu chín (bằng sức nóng, bằng cách đun sôi, bỏ lò, hay chiên xào) mà chúng ta có thể diễn ta bằng bao nhiều từ khác sau. Chỉ riêng phần dùng nước và sức nóng để làm chín đồ ăn, chúng ta có thể: nấu, luộc, hấp, ninh, um, om, kho, bung (cà), tần (vịt), thổi (cơm),chao, trụng và… còn gì nữa? Những động từ này chắc không có trong kho tàng ngôn ngữ Việt thời nguyên thủy. Chắc phải nhờ tài nấu nướng muôn mầu muôn vẻ trong văn hóa ẩm thực của các bà nội trợ Việt Nam mới khai sinh ra các từ này và làm giầu cho ngôn ngữ Việt.

Tại sao lại “thổi” cơm thay vì nấu cơm? Có phải vì ở nhà quê có sẵn rơm nên người ta lấy rơm thay củi và phải thổi lửa đốt hết một đống rơm to tướng mới nấu chín một nồi cơm? Tôi còn nhớ những buổi sáng ở quê ngoại, tôi mò xuống bếp co ro trong tấm áo đơn, lấy cục than hồng còn lại trong đống tro để làm mồi hay cái bùi nhùi, ép một nắm rơm gần cục than, phồng miệng thổi cho lửa bắt vào rơm. Thổi cơm xong còn đám lửa tàn mà “lùi” một củ khoai vào đó cho chín thì phải biết là ngon vô cùng! Ðã một đôi lần tôi thắc mắc không biết văn hóa và ngôn ngữ cái nào có trước? Không biết cái trứng có trước rồi nở ra con vịt hay con vịt có trước rồi đẻ trứng? Tôi thắc mắc nhưng không dám không dám hỏi ai về điều này sợ bị “quê.” Nếu các bà nội trợ Việt nấu nướng và làm giầu cho ngôn ngữ ẩm thực thì chắc văn hóa phải có trước cũng như mấy người thời tiền sử, kể từ lúc ở hang, kiếm ăn bằng cây cỏ, săn bắn đến lúc biết ngồi xuống trước đống lửa, biết hơ miếng thịt trên lửa để nướng cho thơm thì đã là có văn hóa và gọi nhau bằng tiếng hú hay ra dấu hiệu bằng tay thì có luôn ngôn ngữ rồi? Và em bé “thoạt sinh ra thì đã khóc chóe” thì chắc lại là có ngôn ngữ trước? Ðừng cười tôi lẩn thẩn nhé.

Lưu ý: Để mở âm thanh, xin bấm vào nút phía góc phải bên dưới của khung video.