Lê Mạnh Hùng
Năm nay nước Anh không có một cuộc bầu cử toàn quốc nào, thành ra cuộc bầu cử đô trưởng Luân Ðôn có thể nói là cuộc bầu cử lớn nhất và gây chú ý nhiều nhất.
Hai ứng cử viên hàng đầu trong việc tranh chức đô trưởng lần này, Boris Johnson thuộc đảng Bảo Thủ, đương kim đô trưởng và Ken Livingstone, thuộc đảng Lao Ðộng, cựu đô trưởng đều là những nhân vật quen thuộc với cử tri. Họ là hai người độc nhất giữ chức vụ này kể từ khi nó được thành lập bởi chính phủ đảng Lao Ðộng của ông Tony Blair vào năm 2000. Nhưng người mà có thể tạo ra ảnh hưởng quan trọng nhất đối với lịch sử qua cuộc bầu cử này lại là một ứng cử viên mà chính mình cũng công nhận là không có hy vọng thắng cử.
Jenny Jones, ứng cử viên của đảng Xanh (Green) ra tranh cử chức đô trưởng Luân Ðôn có thể chỉ thu được chừng 5% số phiếu khi cuộc bầu cử diễn ra vào Tháng Năm tới. Nhưng bà cũng để lại dấu ấn trên chính trị Anh. Trong một cuộc tranh luận giữa các ứng cử viên trên đài BBC, vào lúc mà ông Ken Livingstone, ứng cử viên của đảng Lao Ðộng Anh bị buộc không biết đến lúc này là lần thứ mấy phải biện minh việc ông chuyển số thu nhập sáu con số của ông qua một công ty để tránh thuế thì bà Jones lên tiếng, “Tôi tự hỏi tại sao ta không chấm dứt việc này bằng cách mọi người ai nấy đều công bố số thu nhập của mình và số thuế mình đóng. Như vậy mọi chuyện đều được công khai hóa.” Thế là mọi người đều đồng ý và cuộc bầu cử đô trưởng Luân Ðôn trở thành cuộc bầu cử đầu tiên tại Anh theo kiểu Mỹ với các cuộc tranh luận trên truyền hình và mọi người đều công bố tài sản và thu nhập của mình cho mọi người biết.
Ðến ngày hôm sau, tất cả các ứng cử viên khác đều công bố bản khai thuế của mình trong ba năm với một ngoại lệ: Ken Livingstone. Người cầm đầu chiến dịch tranh cử của ông Livingstone, Patrick Heneghan viết cho những ứng cử viên khác rằng ông Livingstone sẽ không công bố một dữ kiện gì cho đến khi tất cả những người khác đồng ý công bố thu nhập của cả những người trong gia đình họ. Tuy nhiên sau một loạt những bài chế diễu, ông Livingstone bị buộc phải làm một cái U-turn. Vấn đề là những con số mà ông đưa ra còn xa mới trở thành “tất cả những thu nhập của tôi” và đẩy ông sâu thêm vào vũng lầy của giả dối.
Trong những năm sau khi mất chức đô trưởng, ông Livingstone khai là thu nhập của ông chỉ đạt được 21,645 bảng Anh (khoảng 33,000 đô la). Nhưng trên thực tế, sổ sách của công ty Silvera, công ty mà hai cổ đông độc nhất là ông Livingstone và bà vợ cho thấy ông thu được một số tiền là 232,550 bảng Anh (khoảng 370,000 đô la). Chuyển số tiền này qua Silvera, ông Livingstone lợi dụng được luật thuế để tránh đóng một số tiền lớn cho sở thuế. Ông chỉ phải đóng thuế doanh nghiệp (21%) thay vì đóng thuế lợi tức cá nhân (đến 40%) cộng thêm đóng cho An Sinh Xã Hội (đến 9%) như tất cả những người khác kể cả Boris Johnson.
Nhưng làm vậy nó quả là tương phản với những gì ông Livingstone nói ra trong khi vận động tranh cử trong đó ông chửi những người tránh né thuế là “rich SOB” mà đáng lẽ “không được quyền đầu phiếu.”
Kể từ khi vụ tránh thuế của ông Livingstone bị phát hiện vào Tháng Hai năm nay, nó đã trở thành chủ đề chính của cuộc bầu cử lần này. Trong một “memo” bị lậu ra ngoài vào ngày 25 Tháng Ba, ông Heneghan người cầm đầu chiến dịch vận động tranh cử của ông Livingstone công nhận rằng “những chỉ trích liên tục đối với Ken, đặc biệt là chung quanh vấn đề thuế” đã khiến cho cuộc vận động tranh cử ông ông trở thành “khó khăn” và làm “giảm khả năng của chúng ta làm người ta tin chương trình hành động của chúng ta.”
Trong bản “memo” này, ông Heneghan mô tả ngân sách mà ông George Osborne đưa ra với những chính sách khắc khổ đánh vào những người trung lưu và người nghèo trong lúc cắt giảm thuế lợi tức – từ 50% xuống còn 45% – cho những người giầu là “cơ hội bằng vàng” để quay ngược tình thế. Và quả thật những gì diễn ra sau đó đã dẫn đến một sự giảm sút đáng kể trong số ủng hộ ông Boris Johnson và đảng Bảo Thủ. Nhưng nay vấn đề thuế lại nổ ra vào lúc mà chỉ còn chưa đầy hai tuần nữa là bầu cử xảy ra. Ông Ken Livingstone đã cố gắng mạnh mẽ để lái cuộc tranh luận sang vấn đề chính sách trong đó họ đưa ra một chương trình mỵ dân với những hứa hẹn như là sẽ cắt giảm giá vé xe điện ngầm. Nhưng một trong những lý do vấn đề thuế má cá nhân của ông Livingstone trở thành đề tài chính là vì nó cho thấy rõ một nhược điểm then chốt của ông. Như Lynton Crosby một nhà phân tích chính trị nhận xét, “Tín nhiệm là trọng tâm của chính trị và điều mà vấn đề thuế cho ta thấy là Ken nói một đằng làm một nẻo.” Theo các cuộc khảo sát, ông Livingstone có một chương trình hành động được dân chúng ưa thích hơn, nhưng chương trình này có vẻ không giúp ông được bao nhiêu vì người ta không tin là ông sẽ thực hiện được nó.
Một trong những khía cạnh đáng chú ý của cuộc bầu cử Luân Ðôn này là nếu nó chỉ được quyết định theo đảng phái thì không có gì phải tranh luận nữa. Ðảng Lao Ðộng đã dẫn trước đảng Bảo Thủ đến hai con số tại Luân Ðôn trong mọi cuộc thăm dò từ hai năm nay. Nhưng có đến một phần ba cử tri Lao Ðộng tại Luân Ðôn từ chối không chịu ủng hộ ông Livingstone. Ðặc biệt trong số này có một nhóm nhỏ những người Lao Ðộng rất có ảnh hưởng trong đảng cho là ông Livingstone như một dân biểu Lao Ðộng của Luân Ðôn sẽ là “thất bại một cách nhục nhã” vì theo họ, ông là biểu tượng của tất cả những gì mà đảng Lao Ðộng phải từ bỏ nếu muốn lấy lại quyền lực “bè phái, ủng hộ những kẻ cực đoan Hồi Giáo, xa hoa phung phí, đó chính là những cái làm chúng ta mất niềm tin của dân,” theo lời của vị dân biểu.
Thế nhưng dù điều gì xảy ra trong cuộc bầu cử, một điều quan trọng đã xảy ra trong cuộc vận động tranh cử. Tuần qua, ông George Osborne, bộ trưởng Tài Chánh cho biết “ông rất vui vẻ” trong việc công bố bản khai thuế của mình và số thuế đóng. Những vị bộ trưởng khác cũng tương tự. Thành ra có thể tại Anh nay một nhà chính trị khó có thể “làm theo Livingstone” được nữa. Vô tình, con người mà đã từng được mệnh danh là chàng Ken “đỏ” (Red Ken) đã đóng góp vào việc làm chính trị Anh trở nên minh bạch hơn một chút.
