Trần Ðông Ðức
Gần đây, nhiều bạn bè xa gần gọi đến hỏi thăm là làm thế nào để có thể điều hành một ấn bản tuần báo Người Việt như tờ Người Việt Ðông Bắc ở Philadelphia.
Nhân dịp Nhật Báo Người Việt kỷ niệm 35 năm phát hành và ấn bản tuần báo Người Việt Ðông Bắc đã qua một tuổi, tôi viết bài này coi như là trả lời với bạn đọc và thân hữu gần xa về những quan tâm trong xu hướng phát triển báo chí chung ở hải ngoại và kinh nghiệm riêng của tờ Người Việt Ðông Bắc.
Quảng cáo về báo Người Việt Ðông Bắc bằng tiếng Hàn trên Koran Times.
Kinh nghiệm cá nhân
Hiện nay báo chí Việt Ngữ ở hải ngoại phát hành theo kiểu rất tự do “bay bổng,” có nghĩa là dựa nguồn bài vở tư liệu trên mạng rất phong phú. Chủ báo cứ việc đem về in, không quan tâm gì nhiều đến giá trị bản quyền. Cách làm này trở thành một thói quen chung trong cộng đồng báo chí Việt Nam hải ngoại. Tuy nhiên, đây là sự thiệt thòi lớn cho người viết báo vì họ không cách nào có thu nhập bằng nhuận bút.
Ấn bản Người Việt dựa vào nguồn bài vở tư liệu đã được lựa chọn trong tư thế của một hãng truyền thông lớn, công ty Người Việt. Chủ các ấn bản không bị mang mặc cảm là phải dùng bài viết không xuất xứ. So với các tờ báo địa phương, ấn bản Người Việt luôn được tôn trọng bởi vì tuân thủ theo nguyên tắc tác quyền.
Người chủ ấn bản cũng nắm quyền biên tập các mảng thông tin, bình luận địa phương do đó có danh nghĩa tự chủ không bị chi phối điều hành bởi công ty Người Việt ở Quận Cam như nhiều người lầm tưởng. Ðứng về góc cạnh kinh doanh truyền thông, quan hệ Người Việt và các ấn bản là đối tác bình đẳng.
Trước đây, tôi với tờ Người Việt không có nhiều sự qua lại nhiều về mặt báo chí. Cũng như nhiều người ở xa Quận Cam, thông tin tiêu cực về báo Người Việt thật sự là do một số rất ít người loan truyền, trong đó có nhiều phần mang tính bè phái, tư thù cá nhân. Ðặc điểm này chuyên thuộc tâm lý “thách thức hiện trạng” trong giới truyền thông ở Quận Cam đã lan tỏa đến nhiều địa phương trên nước Mỹ. Gần đây, còn có người đòi thách thức cả đài SBTN của nhạc sĩ Trúc Hồ, một việc với hy vọng hão huyền là sẽ được là quảng cáo không công cho cá nhân họ.
Khi tôi nhận làm ấn bản Người Việt ở Philadelphia, một nhóm nhỏ gây áp lực rất dữ dội bằng cách hăm dọa đội mũ cộng sản lên đầu tôi như họ từng làm ở Quận Cam. Lúc đó, có tờ Sài Gòn Nhỏ cũng ăn theo việc chụp mũ cộng sản này nhiệt tình vì Sài Gòn Nhỏ đã có ấn bản ở Philadelphia lo sợ bị cạnh tranh chỗ đứng. Thế là câu chuyện “nước sông không đụng nước giếng” trở thành chuyện sóng nước trào dâng.
Có thể nói, kinh nghiệm bị chụp mũ cộng sản này tôi chưa từng trải qua cho nên đáp trả lại cũng rất nhiệt tình không kém. Với tâm lý chống trả đến cùng “liên minh chụp mũ” này chẳng khác gì chống lại những xấu xa tiêu cực trong cộng đồng, Người Việt Ðông Bắc kiên quyết vạch trần bộ mặt thật của đám dân mạo xưng cờ vàng giả nhân giả nghĩa bấy lâu. Ðây cũng là một kinh nghiệm hết sức thú vị cho quãng đường lao vào nghề làm báo. Nói chung lại, phe nhóm chống tôi cũng giở nhiều trò xấu như gọi điện khủng bố gia đình, lôi cả quê hương bản quán ra thóa mạ trên Internet. Tuy nhiên, tôi đã cương quyết không từ bỏ báo Người Việt.
Hệ lụy của vấn đề này về mặt tài chánh với thời gian cũng rất đáng kể. Thay vì tập trung vào việc phát triển tờ báo thì tôi lại sa đà vào chuyện tranh cãi với nhóm nhỏ người chống tôi trên mạng. Xét cho cùng, nhiều lúc bọn họ chỉ làm trò lấy lệ để gây sự chú ý cho tiếng nói lạc lõng ồn ào. Luận điệu thô lỗ của họ bây giờ cũng đâu ai còn muốn nghe nữa. Nhưng nếu họ đi quá đà, cạnh tranh bất chính thì Người Việt sẽ dùng tới biện pháp pháp lý để giải quyết.
Quy ước điều hành
Báo Người Việt ở Quận Cam có nhiều tài sản mang tính trí tuệ, không tính được bằng tiền như là các kỹ thuật layout, nghệ thuật viết báo, quy ước hành văn. Ðặc biệt là website Người Việt trở thành một phương tiện giao lưu quảng bá về địa phương mình vô cùng lợi hại. Những thứ này, người chủ ấn bản tại các tiểu bang một sớm một chiều có được trong tay, rất đáng tự hào.
Khi cầm tờ báo Người Việt thì ai cũng có cảm tưởng rất tốt không những vì danh xưng của một tờ báo lớn mà cả một ký ức của cộng đồng Việt Nam tỵ nạn cộng sản đã trưởng thành sau 35 năm. Thật vậy, Người Việt là tờ báo tiếng Việt lớn nhất nằm ngoài nước Việt Nam có hệ thống nhân sự còn đông hơn ba ban Việt Ngữ các đài BBC, RFA, và VOA cộng lại.
Brochure tiếp thị bằng tiếng Anh và tiếng Hoa về Người Việt Ðông Bắc.
Lúc tôi ký hợp đồng với Người Việt thì quy ước còn sơ khai mang tính giúp nhau phát triển là chính. Nhưng hiện nay, các bước phát triển hầu như đã hoàn thiện. Nhiều người ở các tiểu bang khác cũng đã nhập cuộc và trong một năm qua, nhiều ấn bản Người Việt đã phát triển một cách nhanh chóng ở ngoài phạm vi Quận Cam, như Người Việt Utah, Người Việt Minesota, Người Việt Las Vegas.
Hiện nay, chi phí bản quyền, lệ phí layout, hợp đồng quảng cáo đã được điều chỉnh làm sao hai bên đều có lợi trong thời gian khoảng một năm. Nếu có người tự thân muốn phát triển một tờ bào chuyên nghiệp thì Người Việt sẽ là một bệ phóng không thể tìm đâu ra được sự hợp tác tốt hơn.
Tuy nhiên, có một khía cạnh mà công ty Người Việt chưa tiến hành được, đó là giúp cho ấn bản các tờ báo tại các tiểu bang khác kinh nghiệm quản trị và điều hành một tờ báo. Thú thật, gần một năm sau, Người Việt Ðông Bắc mới biết cách gởi invoice bằng Quickbook và thiết lập hợp đồng quảng cáo. Ðây là sự thiệt thòi lớn về mặt hành chánh, tôi hy vọng nhiều ấn bản sau này sẽ không mắc phải.
Quảng cáo
Cũng như đa số các ấn bản nằm ngoài Quận Cam, báo, tạp chí dù có đẹp bao nhiêu cũng chỉ là thứ phát không. Ðây là một nghịch lý về giá trị nhân văn báo chí nhưng không ai có thể thay đổi được hiện trạng này. Phụ thuộc vào quảng cáo trong cộng đồng Việt Nam quá nhiều sẽ làm mất tính độc lập của một ấn bản. Ðây là một thực tế đau lòng của người làm báo cộng đồng.
Kinh nghiệm cho thấy, thị trường quảng cáo giữa xã hội Hoa Kỳ còn rất bao la. Ấn bản Người Việt là đầu cầu cho sự trao đổi của các cơ sở thương mại Hoa Kỳ bao gồm các sắc dân khác muốn quảng bá thương vụ của vụ vào cộng đồng Việt Nam. Do đó, khi ra ấn bản, không những Người Việt phải tìm quảng cáo mà còn phải quảng cáo tờ Người Việt trên báo chí khác. Ðặc biệt nhất là cộng đồng người Hoa và người Hàn thường có những trao đổi kinh doanh với cộng đồng người Việt. Quảng cáo báo Người Việt trên các tờ báo này chính ra là một sự trao đổi lợi ích rất lớn.
Hiện nay, Người Việt Ðông Bắc có trên 60% quảng cáo là từ các cộng đồng này. Trong tương lai, sự phát triển sẽ còn tôt hơn.
Chi phí in ấn
Hiện nay có sự lãng phí trong làng báo Việt Nam là các ấn bản tạp chí thường in quá đẹp. Một chủ báo Ðại Hàn nói với tôi rằng nếu in như thế thì lỗ vốn, không biết các tờ báo Việt Nam làm sao sinh lợi. Ðối với độc giả Hoa Kỳ và các sắc dân khác, người ta có sự phân biệt rạch ròi giữa báo chí và tạp chí. Báo chí thì chi phí in ấn rẻ hơn, giá trị truyền thông ngắn hơn. Trong lúc đó, tạp chí thì đắt hơn nhiều và có thời hạn thông tin mang tính chuyên đề. In báo, với chi phí khoảng $1000 – $1500 mỗi tuần thì không quá nặng cho người chủ ấn bản. Trong lúc đó, chủ tạp chí phải lên tới $5000 mỗi tuần. Lấy được con số quảng cáo này là rất khó cho năm đầu tiên.
Phần đông các tờ báo Hàn, Hoa, Ấn Ðộ có cơ sở in ấn tốt. Lấy thí dụ, tờ báo Ðại Kỷ Nguyên nổi tiếng chống Cộng trong thế giới tiếng Hoa thường có cơ sở in ấn ở các thành phố lớn với giá thành rất rẻ. Nếu hợp tác in ấn được với họ thì chúng ta vừa được giá rẻ lại thừa hưởng rất nhiều hợp đồng quảng cáo trong thế giới Hoa Ngữ vốn có những quan hệ đặc biệt với cơ sở thương mại Việt Nam. Ðây cũng là sự tìm tòi riêng của Người Việt Ðông Bắc và có thể áp dụng với một số thành phố có đông người Việt, Hoa, Hàn cư ngụ.
Hiện nay, tờ Người Việt Ðông Bắc phát triển đã ổn. Như một khí thế để tiến lên phía trước, những ấn bản Người Việt sau này có thể trao đổi kinh nghiệm với công ty nhật báo Người Việt hoặc Người Việt Ðông Bắc để đạt tới mục tiêu hoàn lại sự đầu tư trong thời gian sớm nhất.
Chúc các ấn bản trong tương lai mau chóng thành công trong sứ mệnh phát triển truyền thông báo chí Việt Ngữ.
