Allen S. Weiner
Lê Quốc Tuấn X-CafeVN chuyển ngữ

Tháng trước, Ngoại Trưởng Mỹ Hillary Clinton tuyên bố tại Hà Nội rằng cuối năm nay, Hoa Kỳ sẽ ký một thỏa tuận mới về thương mại trong khu vực, Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương, với Việt Nam. Mong muốn thúc đẩy phát triển kinh tế thông qua việc mở rộng thương mại của Việt Nam là dễ hiểu, và quyền lợi của Hoa Kỳ trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế cho Việt Nam là đáng khen ngợi. Nhưng ngay cả khi Việt Nam tìm cách tiến lên phía trước bằng kinh tế, hệ thống chính trị của họ vẫn còn sa lầy trong một quá khứ độc tài và áp bức.

Thật vậy, tuyên bố của bà Clinton đến ngay trước kỷ niệm một năm giai đoạn mở màn việc chính phủ Việt Nam giam giữ các nhà hoạt động, những nhà đấu tranh mà “tội ác” của họ từng là sự bênh vực trên một phạm vi rộng lớn các quyền con người và các vấn đề công bằng xã hội, bao gồm sức khỏe, môi trường, những quan ngại về pháp lý, chính trị, đất đai và tham nhũng từ chính phủ Việt Nam. Hơn một năm sau, hầu như tất cả các nhà tranh đấu này vẫn còn bị giam giữ, một người bị quản thúc tại gia. Các tiến bộ thực sự tại Việt Nam sẽ chỉ đến khi cải cách chính trị và việc tôn trọng các quy định của pháp luật được đi kèm với tiến bộ kinh tế.

Trong năm qua, chính phủ Việt Nam đã bắt giữ các thành viên của một mạng lưới các nhà hoạt động xã hội và chính trị. Những người bị bắt giữ này là những người có liên hệ với Dòng Chúa Cứu Thế của Giáo Hội Công Giáo La Mã tại Việt Nam – một phản ánh của mô hình phân biệt đối xử chống lại các tôn giáo thiểu số ở quốc gia này.

Mười một người kiến nghị bị cáo buộc là thành viên của Việt Tân, một đảng ủng hộ dân chủ cho Việt Nam. Những người bị bắt đã phải chịu một loạt các vi phạm về nhân quyền, bao gồm các hành vi vi phạm các quyền cơ bản của họ như quyền bày tỏ, quyền tụ tập và lập hội.

Ngoài ra, các vụ bắt bớ và giam giữ các nhà hoạt động đã vi phạm các quyền về xét xử công bằng và đúng thủ tục theo Công Ước Quốc Tế về Các Quyền Dân Sự và Chính Trị cùng các thỏa thuận về luật quốc tế khác; các vi phạm tiêu chuẩn quốc tế bao gồm việc bắt giữ không có trát tòa và giam giữ kéo dài không quy kết tội trước khi xét xử. Sau khi bị bắt, người bị giam đã bị biệt giam trong nhiều tháng. Một số thậm chí còn bị kết án qua các “phiên tòa xét xử” mà họ không được phép có một luật sư. Ngày nay, hầu hết những người khiếu kiện đang tiều tụy trong tù mà không được liên lạc bên ngoài hoặc không được hiểu biết cơ bản gì đến việc tại sao họ đã bị bắt và bị giam giữ. Họ đã bị giới hạn liên lạc với người thân, hoặc trong một số trường hợp, hoàn toàn không được tiếp xúc với thân nhân.

Trong một mô hình gia tăng về sự lạm dụng quyền con người của chính phủ Việt Nam, các nhà hoạt động này đã bị bắt vì phạm luật hình, vốn ngăn cấm các “hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân”, “phá hoại đoàn kết quốc gia” và tham gia “tuyên truyền chống lại nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam”.

Tất cả những người bị giam cầm đều là các nhà báo trực tuyến, người viết blog hay những người khác đã tham gia vào các hoạt động đào tạo liên quan đến báo chí công dân. Họ đã viết bài đăng trên blog, ký kiến nghị và tham gia các cuộc biểu tình bất bạo động liên quan đến một loạt các vấn đề, bao gồm cả những lời kêu gọi dân chủ đa đảng và chống lại quy mô lớn của dự án khai thác bauxite vốn có thể gây ra những thiệt hại không thể khắc phục được về môi trường và nơi sinh sống của người dân địa phương. Tóm lại, họ đang tham gia vào các hình thức hợp pháp của quyền bày tỏ chính kiến.

Những biểu hiện về chính trị ấy được bảo vệ theo Hiến pháp Việt Nam và pháp luật quốc tế về quyền con người, vốn được cung cấp trong Ðiều 53 rằng công dân “có quyền tham dự trong việc quản lý nhà nước và xã hội và trong việc tranh luận về các vấn đề chung của cả nước hoặc địa phương. “Ðiều 69 của Hiến pháp Việt Nam quy định rằng các công dân” có quyền tự do ngôn luận và tự do báo chí “và có “quyền hội họp, lập hội và biểu tình theo quy định của pháp luật”. Nhưng, thay vì bảo vệ các quyền này, chính phủ Việt Nam đã sử dụng luật pháp để ngăn cấm quyền tự do cơ bản về hội họp và lập hội.

Bằng ảnh hưởng của mình, trong chuyến đi gần đây, bà Clinton đã nêu ra mối quan ngại về thành tích nhân quyền của Việt Nam, bao gồm cả việc bắt giam các nhà hoạt động, các luật sư và các blogger mà tội duy nhất của họ là bày tỏ ý kiến một cách ôn hòa. “Tôi biết có một số người cho rằng để phát triển kinh tế cần phải ưu tiên về kinh tế trước khi lo lắng đến cải cách chính trị và dân chủ, nhưng đó là một tính toán thiển cận”, bà nói.

Hoa Kỳ phải đi xa hơn khỏi việc bảo vệ có tính hoa mỹ về nhân quyền ở Việt Nam. Ðất nước chúng ta không nên đóng góp vào cuộc “tính toán thiển cận” mà bà Clinton đã cảnh báo qua việc thúc đẩy quan hệ thương mại sâu hơn mà không đồng thời nhấn mạnh rằng Việt Nam cần phải tôn trọng các nghĩa vụ quốc tế về nhân quyền. Các quan chức Mỹ nên yêu cầu Việt Nam khởi sự bằng cách trả tự do cho các nhà hoạt động bị bắt năm ngoái và những người khác từng bị giam giữ chỉ vì muốn lên tiếng về tương lai của đất nước. Hoa Kỳ không nên ban thưởng cho Việt Nam bằng cách đặt họ trong quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương trong khi chính phủ ở Hà Nội sử dụng hệ thống pháp luật của mình để bóp nghẹt giới bất đồng chính kiến và thực hiện các quấy nhiễu, vi phạm về nhân quyền.

Tác giả, Allen Weiner là một giảng viên cao cấp tại trường Luật Stanford, nơi ông là giám đốc Chương trình Luật Quốc Tế. Ông đã đệ đơn kiến nghị với Ủy ban Ðiều tra về Giam giữ tùy tiện của Liên Hiệp Quốc về việc bắt giữ và tạm giam 17 nhà hoạt động Việt Nam hồi năm ngoái.

Nguồn: Washington Post

Nguyễn Hưng Quốc (VOA)

Trong phạm vi quốc gia, việc hình thành ngôn ngữ chính thức bao giờ cũng đi liền với việc hình thành quốc gia. Tinh túy của quốc gia bao giờ cũng là ý niệm về một bản sắc chung. Ý niệm về bản sắc ấy được xây dựng từ nhiều yếu tố như một lịch sử chung, một truyền thống chung, một thị trường chung hoặc thậm chí, một huyết thống chung.

Tất cả những cái gọi là chung ấy, thật ra, không hẳn đã là chung: Chúng trở thành chung, nghĩa là được phổ cập rộng rãi và trở thành niềm tin của quần chúng, từ đó, hình thành nên cái Benedict Anderson gọi là “cộng đồng tưởng tượng” (imagined community), chủ yếu nhờ ba yếu tố chính: Một, sự phát triển của kỹ thuật xuất bản và báo chí; hai, sự thịnh phát của văn hóa bình dân; và ba, tiềm ẩn đằng sau cả hai yếu tố vừa kể, là vai trò của một ngôn ngữ chung, thường được gọi là ngôn ngữ chính thức, hoặc đơn giản hơn, quốc ngữ (national language). “Tiếng Anh ở Anh, tiếng Pháp ở Pháp cũng như các ngôn ngữ ở các quốc gia Âu Châu khác đều được chuẩn hóa, hợp thức hóa và trở thành ngôn ngữ thống trị trong xã hội cùng lúc với quá trình hình thành quốc gia ở những nơi ấy.” (1)

Xin lưu ý: Ngôn ngữ chính thức của quốc gia là một chọn lựa. Quốc gia nào cũng là sự kết hợp của nhiều bộ tộc và nhiều sắc tộc với những văn hóa và ngôn ngữ khác nhau, do đó, quốc gia, tự bản chất, bao giờ cũng có tính chất đa chủng tộc, đa văn hóa và đa ngôn ngữ. Ví dụ, ai cũng biết, ở Việt Nam hiện nay, có trên 50 sắc tộc với trên 50 ngôn ngữ khác nhau, tuy nhiên, chỉ có văn hóa và tiếng nói của người Kinh mới được xem là chính thức và chính thống (2).

Mà không phải chỉ ở Việt Nam. Ở đâu cũng thế. Ở Trung Quốc có đến 292 ngôn ngữ khác nhau nhưng chỉ có tiếng Hán được xem là ngôn ngữ quốc gia. Ở Mỹ có đến khoảng 337 ngôn ngữ khác nhau nhưng chỉ có tiếng Anh được xem (một cách mặc nhiên) là ngôn ngữ chính thức (3). Ở Úc cũng vậy, cũng chỉ có tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức trong khi hàng trăm thứ tiếng khác, trong đó có khoảng 70 thứ tiếng của người thổ dân (nguyên thủy, trước thế kỷ 20, là khoảng 400), những người sinh sống trên quốc gia – lục địa này cả mấy chục ngàn năm trước khi người da trắng đến lập nghiệp.

Không hoài nghi gì cả, quá trình từ một trong nhiều ngôn ngữ trở thành một ngôn ngữ chính thức duy nhất trong cả nước là một quá trình tranh giành quyền lực gay gắt và dai dẳng.

Gay gắt: Ở một số nơi, cuộc tranh giành quyền lực ấy có thể dẫn đến nạn kỳ thị chủng tộc, hoặc có khi, họa diệt chủng: Ở Mỹ và ở Úc trước đây, có một thời gian khá dài, trẻ em thổ dân không được sử dụng tiếng mẹ đẻ của họ trong các trường nội trú. Từ năm 1940, sau khi sát nhập ba nước Estonia, Latvia và Lithuania vào khối Liên bang Xô Viết, với bạo lực và các biện pháp hành chính, Nga biến tiếng Nga thành ngôn ngữ chính thức trong cả ba nước này. Nửa thế kỷ sau, khi hệ thống xã hội chủ nghĩa bị sụp đổ và khối Liên bang Xô Viết bị tan rã, cả ba nước trên trở thành độc lập: Một trong những việc họ làm đầu tiên là tuyên bố ngôn ngữ truyền thống của họ mới là ngôn ngữ chính thức chứ không phải tiếng Nga dù lúc ấy trong xã hội số người nói tiếng Nga rất nhiều (4).

Không những gay gắt, cuộc đấu tranh để thành một ngôn ngữ chính thức còn vô cùng dai dẳng, đầy khúc khuỷu, ở nhiều nơi, cơ hồ không hứa hẹn kết thúc sớm. Ở Sri Lanka, sau khi giành được độc lập từ Anh, hầu hết các chính khách đều đồng ý sử dụng một ngôn ngữ bản địa để thay thế tiếng Anh với tư cách một ngôn ngữ chính thức trong cả nước. Nhưng ngôn ngữ bản địa nào?

Ở Sri Lanka, có hai ngôn ngữ bản địa chính: Tiếng Tamil và tiếng Sinhala. Trong mấy chục năm, từ đầu thập niên 1940 đến nay, Quốc Hội Sri Lanka thông qua nhiều đạo luật khác nhau, với những nội dung khác hẳn nhau, lúc thì thiên về tiếng Sinhala, lúc thì thiên về tiếng Tamil, tùy theo tương quan lực lượng chính trị từng thời kỳ. Cuối cùng, chính phủ phải tìm cách thỏa hiệp: Tất cả các văn kiện hành chính quan trọng đều được viết bằng ba thứ tiếng: Tamil, Sinhala và tiếng Anh!

Ở Ireland, mặc dù tiếng Anh là ngôn ngữ thống trị hầu như toàn bộ đời sống xã hội nhưng trên nguyên tắc, được Hiến pháp công nhận, ngôn ngữ chính thức của quốc gia gần năm triệu dân này vẫn là tiếng Irish, một thứ tiếng chỉ phổ cập trong khoảng 40% dân số, chủ yếu là những người sống ở thôn quê. Lý do: Ðó là ngôn ngữ truyền thống, yếu tố tạo nên bản sắc của dân tộc.

Ở Nam Phi, một nước có 50 triệu dân, thường xuyên bị chia rẽ bởi các vấn đề sắc tộc, đã tìm sự thỏa hiệp bằng cách công nhận đến 11 ngôn ngữ chính thức khác nhau: Afrikaans, Ndebele, Bắc Sotho, Sotho, Swazi, Tswana, Tsonga, Venda, Xhosa, Zulu và tiếng Anh. Trên nguyên tắc, tất cả 11 ngôn ngữ này đều bình đẳng với nhau, dù, đóng vai trò chủ đạo, trong lãnh vực thương mại và khoa học, vẫn là tiếng Anh; trong sinh hoạt gia đình, vẫn là các tiếng Zulu, Xhosa và Afrikaans.

Ngay ở một nước phát triển giàu mạnh và có nền dân chủ cao như Canada, cuộc tranh chấp giữa tiếng Anh và tiếng Pháp với tư cách ngôn ngữ chính thức trong địa phương, đặc biệt ở Quebec, vẫn còn dằng dai, có lúc có nguy cơ dẫn đến những phân hóa trầm trọng về chính trị, đặc biệt về cơ chế: Không ít người dân ở Quebec từng lên tiếng đòi quyền độc lập, hoặc ít nhất, quyền tự trị.

Ở mỗi quốc gia, ngoài sự chọn lựa ngôn ngữ chính thức, ở một số ngôn ngữ chính thức còn có vấn đề lựa chọn giữa các văn tự.

Ở Ấn Ðộ, sau khi độc lập, ngoài tiếng Anh, người ta chọn tiếng Hindi làm ngôn ngữ chính thức. Nhưng tiếng Hindi lại có ít nhất 13 phương ngữ khác nhau. Quan trọng hơn, tiếng Hindi lại có đến hai văn tự: Một, được viết dựa trên chữ Sankrit (gọi là chữ Devanagiri) và một, dựa trên chữ Ả Rập (thường được gọi là Urdu, phổ biến chủ yếu trong cộng đồng người Hồi Giáo).

Cuộc tranh giành ngôi vị chính thức giữa hai kiểu chữ viết này không những gắn liền với các cuộc tranh giành quyền lực giữa các địa phương trên lãnh thổ Ấn Ðộ mà còn với cuộc tranh giành ảnh hưởng của những người Hồi Giáo và những người theo các đạo khác – chủ yếu là Ấn Ðộ Giáo, cuối cùng, dẫn đến những tranh chấp khốc liệt giữa Ấn Ðộ và Pakistan (nơi có nhiều người Hồi Giáo và quyết định chọn hẳn thứ chữ Urdu).

Tiếng Séc và tiếng Croat, thật ra, chỉ là hai biến thái của một ngôn ngữ duy nhất, thường được gọi chung là tiếng Serbo-Croatian. Sự khác biệt chủ yếu là ở văn tự: Tiếng Séc được viết theo mẫu tự Cyrillic – giống như tiếng Nga – trong khi tiếng Croat thì được viết theo mẫu tự Latin – như tiếng Anh hay tiếng Việt hiện nay. Ðằng sau sự lựa chọn ấy là lịch sử và tôn giáo: Quốc gia sử dụng tiếng Séc theo Chính Thống Giáo trong khi quốc gia sử dụng tiếng Croat lại theo Thiên Chúa Giáo. Và đằng sau cả vấn đề lịch sử và tôn giáo ấy lại là vấn đề chính trị: Mỗi quốc gia đều muốn khẳng định bản sắc của mình bằng một ngôn ngữ riêng.

Ở Việt Nam cũng vậy.

Ngày xưa, cha ông chúng ta đối diện với hai lựa chọn chính về văn tự: Chữ Hán và chữ Nôm. Tất cả các triều đại đều quyết định chọn chữ Hán. Lý do cũng vì chính trị: Chữ Hán gắn liền với Nho giáo trong khi Nho giáo lại gắn liền với các học thuyết chính trị có lợi cho nhà cầm quyền, trong đó, có hai điểm quan trọng nhất là: Tư tưởng thiên mệnh và đạo trung hiếu. Với chữ Hán, các triều đình Việt Nam có một yếu tố thiết yếu để được “thiên triều” Trung Quốc xem là “đồng văn”, do đó, nhìn nhận là một vũ khí đắc lực để giữ khoảng cách với dân chúng – khoảng cách giữa học thức và mù chữ; và với khoảng cách ấy, giới cầm quyền tiếp tục được linh thiêng hóa, một điều kiện quan trọng để làm nảy nở và duy trì huyền thoại và, từ đó, quyền lực.

Từ đầu thế kỷ 20, chính quyền thực dân Pháp quyết định chọn chữ quốc ngữ thay vì chữ Nôm hay chữ Hán cũng lại vì chính trị nữa: Với chữ quốc ngữ, người ta, một mặt, tách đất nước Việt Nam ra khỏi quỹ đạo của Trung Quốc, tách người Việt Nam ra khỏi sự ràng buộc của truyền thống vốn kéo dài cả hàng ngàn năm và được kết tinh chủ yếu qua chữ Hán, và cô lập hóa giới trí thức Nho học vốn vừa quật cường vừa bảo thủ, vừa sùng bái Trung Quốc vừa khinh ghét người Tây phương; mặt khác, kéo Việt Nam lại gần hơn với Pháp. Gần về văn tự: Cả chữ quốc ngữ lẫn tiếng Pháp đều sử dụng mẫu tự La Tinh.

Gần cả về phương diện lịch sử: Thứ chữ quốc ngữ ấy là do người Tây phương, trong đó có rất nhiều người Pháp, tạo nên.

Hầu hết các nhà cách mạng và các trí thức tân học, kẻ sớm người muộn, đều đồng ý với việc chọn chữ quốc ngữ làm văn tự chính thức của tiếng Việt. Sự lựa chọn ấy cũng lại là một lựa chọn mang tính chính trị: Nó gắn liền với chủ nghĩa quốc gia (nationalism). Xin lưu ý: Mặc dù Việt Nam có lịch sử cả mấy ngàn năm, nhưng khái niệm quốc gia, và đặc biệt, chủ nghĩa quốc gia chỉ ra đời từ đầu thế kỷ 20 khi người Việt thoát khỏi ý thức trung quân, ở đó, khái niệm nước bị đồng nhất với khái niệm vua, và khi người Việt chớm có ý thức công dân, tự xem mình như một chủ thể của đất nước, ở đó, họ có trách nhiệm trực tiếp đối với vận mệnh của đất nước.

Yếu tính của đất nước, thoạt đầu, nằm ở “hồn nước” vốn gắn liền với huyền thoại (dòng giống Lạc Hồng, con Rồng cháu Tiên); sau, ở ngôn ngữ; và sau nữa, ở chữ quốc ngữ (Nhóm Ðông Kinh Nghĩa Thục: “Chữ quốc ngữ là hồn trong nước / Phải đem ra tính trước dân ta”). Ðó là lý do tại sao Phạm Quỳnh lại đồng nhất hai khái niệm nước và tiếng: “Tiếng Việt còn, nước ta còn” và cũng là lý do tại sao Nguyễn Văn Vĩnh lại xem tương lai của Việt Nam lại nằm ở chữ quốc ngữ: “Nước Nam ta mai sau này, hay dở cũng ở chữ Quốc ngữ.”

Sau năm 1945, chính quyền Việt Minh cương quyết loại trừ tiếng Pháp, chỉ sử dụng tiếng Việt, và trong tiếng Việt, chỉ sử dụng chữ quốc ngữ trong hệ thống hành chính và học đường cũng là vì lý do chính trị: Thứ nhất, thực hiện chiêu bài dân tộc hóa họ đã đặt ra ngay từ thời Văn hóa Cứu quốc; thứ hai, lực lượng của họ chủ yếu đến từ công nhân và đặc biệt nông dân, những người ít học và có vốn văn hóa thấp. Ðể tranh thủ sự đồng tình và ủng hộ của các tầng lớp ấy, ngay sau Cách mạng tháng Tám, họ tung ra ngay hai chiến dịch: Một, xóa nạn mù chữ một cách gấp rút (5); hai, chủ trương nói và viết một cách nôm na, đơn giản, thật dễ hiểu đối với mọi người. Cả hai đều nhắm đến một mục tiêu duy nhất: Làm sao cho đông đảo quần chúng có thể đọc được cái tờ truyền đơn tuyên truyền của đảng Cộng sản.

Cuối cùng, ở phạm vi liên cá nhân, ngôn ngữ cũng có tính chính trị rõ rệt. Lý do: Mọi giao tiếp liên cá nhân đều gắn liền với văn hóa. Mà văn hóa, tự bản chất, là một thứ quyền lực. Thứ nhất, văn hóa nào cũng được xây dựng trên truyền thống; truyền thống nào cũng được xây dựng trên quán tính; quán tính nào cũng được xây dựng trên sự sùng bái cái cũ và sự kế thừa: Tính sùng bái là một quyền lực. Thứ hai, về mục đích, văn hóa nào cũng nhằm, trước hết, xây dựng và củng cố sự hài hòa và trật tự trong xã hội. Cả sự hài hòa lẫn trật tự đều mang tính đẳng cấp. Do đó, ngôn ngữ cũng có tính đẳng cấp. Ngày xưa, vua chúa và giới quý tộc có những kiểu nói riêng, dân chúng có kiểu nói riêng. Trong quan hệ giao tiếp giữa vua chúa – quý tộc và dân chúng, ngôn ngữ, một mặt, được nghi thức hóa; mặt khác, phản ánh quyền lực – hoặc không quyền lực – của từng thành phần.

Ngày xưa, cha ông chúng ta hiểu rất rõ điều đó. Ca dao và tục ngữ Việt Nam cung cấp cả một kho tàng triết lý về việc nói năng. Chẳng hạn, xem ngôn ngữ như một thứ quyền lực: Miệng nhà quan có gan có thép, có ảnh hưởng trực tiếp đến số phận con người: Lời nói đọi máu. Do đó, càng ít nói bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu: Lời năng nói năng lỗi. Trước khi nói nên suy nghĩ chín chắn: Có miệng thì cắp, có nắp thì đậy; kẻ thất thế càng nên nói ít: Khó nhịn miệng, bồ côi nhịn lời. Nếu phải nói, nên nói, đừng viết: Lời nói gió bay, bút sa gà chết. Nếu viết, nên chọn hình thức phù du nhất: Khôn văn tế dại văn bia. Không nên nói thật: Lời thật mất lòng. Và chỉ nên nói khéo: Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau, v.v.

Nói một cách tóm tắt, ở cả ba phạm vi: Quốc tế, quốc gia và liên cá nhân, bao giờ ngôn ngữ cũng gắn liền với ý niệm về quyền lực, do đó, đều có tính chính trị. Giới làm chính trị hiểu rõ điều đó và không ngừng tận dụng ngôn ngữ như một thứ vũ khí để giành giật, và sau đó, bảo vệ quyền lực.

(Còn tiếp)

Chú thích:

1. Jurgen Jaspers, Jan-Ola Ostman & Jef Verschueren (2010), Society and Language Use, Amsterdam: John Benjamins Publishing Company, tr. 180.

2. Ở Việt Nam, khái niệm “ngôn ngữ chính thức” chỉ được sử dụng lần đầu tiên trong Luật giáo dục tiểu học ngày 10/12/1998 (“Tiếng Việt là ngôn ngữ chính thức dùng trong nhà trường”), tuy nhiên, trên thực tế, việc này đã được áp dụng một cách mặc nhiên ngày từ sau năm 1945.

3. Hiện nay, vào tháng 8, 2012, Quốc Hội Mỹ, lần đầu tiên, mới bàn thảo về đạo luật (H.R. 997) xem tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức trong cả nước. Xem bài “English can unify America” trên báo Politico: http://www.politico.com/news/stories/0812/80054.html

4. Catrin Norrby & John Hajek (2011), Uniformity and Diversity in Language Polity: Global Perspectives, Bristol (England): Multilingual Matters, tr. 37-52.

Về “‘Cha ơi! Bây giờ cha ở đâu?’”

 “Nhiều cô xướng ngôn viên phát thanh hay biên tập báo chí đã vô ý, không có kinh nghiệm về những vấn đề xã hội, đã đọc hay đăng nguyên lời nhắn tin với tên họ, gốc gác người cha, để khiến cho bao nhiêu cảnh dở khóc dở cười xảy ra. Thử tưởng tượng, một ngày nào đó tên, cấp bậc, đơn vị của bạn được réo gọi trên làn sóng phát thanh: “Cha ơi! Bây giờ cha ở đâu!” Bạn như đang ngồi trên đống lửa. Người vợ hiện nay của bạn có rộng lượng tha thứ cho sự việc bạn đã có một đứa con bỏ lại hay một đứa con rơi đang đi tìm cha. Bạn đã lừa dối, che giấu dĩ vãng không nói thật với người bạn đời vì sợ sự thật không được chấp nhận. Ðây là những ngày đen tối ập lên gia đình bạn. Bạn có can đảm nói với vợ: “Em bình tĩnh ngồi xuống đây, nghe anh nói, anh có một đứa con rơi trước khi gặp em, năm nay đã 40 tuổi, đang đi tìm anh!” Gia đình sẽ sóng gió đi đến chỗ tan vỡ: “Hoặc chọn gia đình này, hoặc chọn đứa con rơi của anh!”

Trời ơi!

Cha Con, Mẹ Con là máu mủ thiêng liêng. Con đi tìm cha, mẹ là việc vô cùng trọng đại. Nếu không đọc đúng tên tuổi, số quân, etc., thì làm sao mà tìm?

Không dám nhận con của mình vì sợ bị vợ/chồng ly dị, gia đình tan vỡ, là con người hèn nhát, vô lương tâm, không dám chịu trách nhiệm cho việc mình đã làm.

SF

Về “Có bao nhiêu tư sản đỏ ở VN?” đăng trên Người Việt ngày 24 tháng 8

Tôi thấy không ích kỷ lắm vì nếu mình đếm trên đầu ngón tay thì chỉ có thành phố lớn như Saigon, Ðà Nẵng, Hà Nội, Cần Thơ thì mới có nhiều việc làm cho dân VN (việc làm lao động thôi, còn việc tốt thì cha con cán bộ nắm hết rồi, nhìn chung quanh thì thấy rất nhiều người nghèo bánn vé số, ăn xin, homeless dầy dẫy phố phường). Nếu chính quyền CSVN có tham nhũng hối lộ thì cũng phải để dành một chút óc thông minh lập ra những chỗ dạy nghề cho dân làng ấp xóm quê để dân nghèo có chút vốn đi xin việc làm. CSVN chỉ muốn dân nghèo mạt rệp để phải dành thời gian đi kiếm miếng ăn cho gia đình thì mới không thể lật đổ chế độ thối nát của chính quyền CSVN.

hung

Về “Có trách là trách chủ nhà hàng”

 Ðồng ý với đọc giả Swan42 là, “có trách thì trách chủ,” bởi vì ngoài việc huấn luyện nhân viên phục vụ tốt khách hàng ra, nếu chủ nhà hàng không, “gom hết tiền tip” thì không đến nỗi có lối phục vụ như phản ảnh của đọc giả “hùng.” Bằng chứng cho việc 1 số chủ nhà hàng lấy tiền tip là chính cá nhân tôi đã đi ăn một tiệm bánh xèo khá nổi tiếng vùng Little Saigon, nhận thấy người hầu bàn phục vụ khá tốt, tôi định cho 1 số tip hậu, nhưng cẩn thận (vì nghe đồn chủ nhà hàng này thâu tiền tip) tôi hỏi người hầu bàn, “Ai thâu tip?” Thay vì trả lời, người hầu bàn xoay đầu đưa mắt láy về phía quầy thâu tiền, ngầm ra dấu là chủ nhà hàng. Thấy vậy, tôi bèn trao tiền tip vào tay người hầu bàn, nhưng người nầy bèn nói, “Cám ơn, cám ơn”, xua tay lia lịa và vội vã bỏ đi. Kể từ đó, tôi ít đi ăn tại nhà hàng nầy, và nếu vì một lý do nào đó phải đi ăn (thí dụ như bạn bè ở xa tới và yêu cầu) thì tôi cũng không cho tip, vì tôi nghĩ cho tip là cách đáp lại sự phục vụ của người hầu bàn, ở đây vào trường hợp nầy, người hầu bàn không được hưởng thì tại sao ta phải cho chủ nhà hàng? Do đó, nhận xét người Á Ðong cho tip không được hậu, không phải sai hẳn, nhưng cũng không được đúng, mà phần lớn còn tùy thuộc vào chủ nhà hàng thâu tip hay người hầu bàn.

Hoài Việt

Tôi rất đồng ý với độc già “Swan 42” là “Có trách là trách chủ nhà hàng” nhưng biết ai để trách đây và có dám nói thẳng với họ không hoặc là nói họ có nghe ý kiến xây dựng của khách không hay là lại bị tạt một câu là “không ăn thì xéo đi chỗ khác.” Khổ nỗi là đa số các tệ nạn này lại là nhà hàng VN chứ rất hiếm khi xảy ra ở các nhà hàng Á Ðông khác. Vì sao? Bởi vì những chủ nhà hàng đó không có trình độ kiến thức về việc làm business nên làm theo kiểu VN là có tiền thì cứ mở nhà hàng rồi cho con, cháu hay mướn đại một số tiếp viên trả tiền mặt (cash) với giá rẻ mạt rồi không dám bảo họ phải làm thế này thế nọ. Theo luật pháp Mỹ là muốn làm nhà hàng dù là tiếp viên hay đầu bếp đều phải có thẻ kiểm tra của Health Department. Nội vấn đề này thôi thử hỏi có bao nhiêu nhân viên nhà hàng VN hội đủ điều kiện này. Còn về chủ nhà hàng thì cũng phải có giấy phép của Health Department chứng minh mình đủ khả năng làm manager. Mà muốn có được các giấy phép này mọi người đều phải qua một lớp học ít nhất là 3 đến 4 giờ đồng hồ kể cả làm test, nếu không đậu thì phải học lại. Do thiếu trình độ như vậy nên những nhà hàng VN loại này không biết tôn trọng khách hàng mà ngược lại còn mong khách hàng phải “tip” một cách hào phóng nữa. Họ quên một điều là doanh nghiệp của mình khá hay không là do khách hàng mang tới nếu không có khách thì sẽ thê thảm ngay. Tôi còn nhớ những ngày mới đến Mỹ cách đây hơn 20 năm lúc tôi làm cashier cho một tiệm bán Hamburger, ông manager còn treo một tấm poster trên tường những câu nói lịch sự mà mọi nhân viên phải dùng khi tiếp khách.

Nói tóm lại làm chủ mà không biết huấn luyện nhân viên trong việc phục vụ khách thì người chủ đó phải hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Ngươi Linh Gia KQ

Bùi Tín (Nguồn: VOA)

Vladimir Putin, tổng thống lần thứ 3 của liên bang Nga, từng tự nhận mình là một hiệp sĩ, có tinh thần hiệp sĩ, dấn thân cho sự nghiệp cao quý là cứu nhân độ thế, hy sinh cho nước mình và cho cộng đồng nhân loại.

Vào năm 2000, sau khi được bầu là tổng thống liên bang Nga ở tuổi 48, ông Putin sang thăm chính thức nước Pháp, được giới thiệu là một con người hùng của nước Nga, còn được giới truyền thông Pháp nhận định là mang tinh thần thượng võ của một hiệp sĩ đa năng – multi chevaleresque – cực kỳ quý hiếm.

Trong tiểu sử của ông Putin, có ghi rõ ông từng là sĩ quan, đại tá ở trong quân đội Xô Viết và ngành An Ninh KGB, lập nhiều thành tích trong các ngành thể thao mũi nhọn, mang đai 6 trong các môn võ Sambo, Judo và Karate, đánh box, đua ngựa, trượt tuyết, đua xe đạp đều cừ, còn tham gia đua xe gắn máy phân khối lớn tốc độ cao, có chân trong đội hockey trứ danh của Leningrad.

Vẫn chưa hết, nhà hiệp sĩ Putin còn lặn xuống dưới đáy đại dương, còn trưng ra bức ảnh ngồi trong buồng lái của chiếc máy bay ném bom chiến lược Tupolev TU-160, chứng tỏ ông là một nhà lãnh đạo văn võ toàn tài, xứng đáng làm tổng thống lần thứ 3 và còn có thể là tổng thống lần thứ tư nữa, khi hiện ông chưa đến 60 tuổi.

Vậy mà đã có 3 cô gái Nga cả gan chống lại tham vọng của ông. Ðó là các cô sinh viên Nadejda Tolokonnikova, 22 tuổi, Ekaterina Samoutsevitch, 30 tuổi, và Maria Alekhina, 24 tuổi, họ tự đặt ra một bài hát rất ngắn chỉ có một câu là “Cầu nguyện Thượng đế không để Putin làm tổng thống nữa,” và rủ nhau vào Nhà thờ Chúa Cứu Thế giữa thủ đô Moscow để hát và cầu nguyện theo bài hát ấy.

Thế là 3 cô bị bắt tại chỗ, bị xích tay, bị truy tố và đưa ra xét sử trước tòa án Moscow ngày 17 tháng 8, 2012 vừa qua, và trước tòa, bà Chánh án Marina Syrova tuyên án 2 năm tù ở trại cải tạo cho 3 cô gái Nga nói trên, với tội trạng vu vơ: “Xúc phạm tình cảm của những người tín ngưỡng có mặt trong nhà thờ.”

Lập tức cả một phong trào phản đối nổ ra khắp thế giới, từ các tổ chức bảo vệ nhân quyền, bảo vệ quyền tự do phát ngôn, quyền tự do báo chí truyền thông, từ các nguyên thủ quốc gia, các bộ ngoại giao, các đoàn thể phụ nữ, tôn giáo, sinh viên, giáo dục… lên tiếng cho rằng nước Nga đã trở lại thời cộng sản kiểu Stalin, với các trại cải tạo Kulag rùng rợn, rằng bản án là vô cùng nặng nề, quá đáng, không cân đối với sự vi phạm. Huống gì bài hát ngắn không hề nói xấu, kể tội gì đương sự là ông Putin, chỉ nói lên một ước vọng là ông ta thôi chức tổng thống đã vào khóa thứ ba.

Luật sư Nga bảo vệ 3 cô sinh viên cho rằng tòa án đã tuyên án không phải theo luật hiện hành và tập quán tố tụng quốc tế, mà là theo lệnh trên, ông cho là do đích thân Tổng thống Putin ra lệnh, nhằm ra oai, trả thù 3 cô gái yếu ớt tay không, không có quyền hành gì, đã dám dùng quyền công dân nói lên một cách độc đáo và thông minh ước vọng yêu nước của mình.

Dư luận nước Nga và gia đình 3 cô gái đang nỗ lực vận động công luận toàn liên bang Nga yêu cầu Tổng thống Putin sử dụng quyền ân xá đặc biệt của tổng thống để hủy bỏ bản án không công bằng, càng không sạch sẽ này. Ðể xem ông Putin cuối cùng nghĩ lại và sẽ động tĩnh ra sao. Nếu không đây sẽ là một vết nhơ bám chặt suốt nhiệm kỳ này của ông Putin.

Dư luận báo chí Pháp bàn tán rất sôi nổi về bản án không cân đối, mang tính phục thù thấp kém này.

Ông Putin từng hãnh diện mình là một nhà hiệp sĩ, ắt phải là một “hiệp sĩ không sợ ai, cũng không bao giờ phạm sai lầm” – un Chevalier sans peur et sans reproche.

Một hiệp sĩ chân chính dấn thân cho nghĩa lớn trên đời không bao giờ chơi đòn trả thù hiểm ác và thấp hèn đối với bất cứ ai. Huống chi đây lại là 3 cô gái chỉ có sáng tác một câu hát, còn ít tuổi hơn 2 cô con gái Aline và Anna của nhà hiệp sĩ đa năng Putin.