Sổ tay bầu cử
Vũ Quí Hạo Nhiên/Người Việt
Ngay trong ngày luật cải tổ y tế được Tối cao Pháp viện phán quyết là hợp hiến, giới bảo thủ đùng đùng nổi giận. Tối cao Pháp viện cho rằng điều khoản bắt buộc mọi người phải mua bảo hiểm y tế là không vi phạm Hiến pháp. Ai nghèo thì được trợ cấp, ai có tiền mà vẫn không mua, thì bị phạt. Và Tối cao Pháp viện nói tiền phạt đó là một thứ thuế, nằm trong quyền của Quốc Hội được phép đánh thuế người dân.
Hai phe bênh (trái) và chống (phải) luật cải tổ y tế cãi nhau trước cửa Tối cao Pháp viện hôm 28 tháng 6 trong lúc chờ đợi phán quyết của tòa. Trong nội bộ văn phòng tranh cử của Mitt Romney vẫn chưa đồng ý được với nhau là có gọi luật này là luật tăng thuế hay không. (Hình: AP Photo/David Goldman)
Chữ “thuế” đó mở đường cho cánh bảo thủ tấn công. Rush Limbaugh, với chương trình thảo luận cực hữu trên radio, đặt ngay cho luật cải tổ y tế này là “vụ tăng thuế lớn nhất trong lịch sử thế giới.”
Nhưng cùng lúc đó, thì phía ứng cử viên Mitt Romney ngần ngừ không nhảy lên tấn công cái món “thuế” này.
Họ chần chừ, là có lý do: Gần như tất cả bộ luật cải tổ y tế của chính phủ liên bang, tục gọi là “Obamacare,” là sao chép từ bộ luật cải tổ y tế của tiểu bang Massachusetts, do Romney vận động thông qua thời ông làm thống đốc. Tức là Obamacare với Romneycare là một.
Ngay cả điều khoản ép buộc mọi người phải mua bảo hiểm, cũng là từ Romneycare mà ra. Ai có tiền mà không mua, thì Romneycare cũng phạt. Vậy nếu Obamacare bị gọi là thuế, thì Romneycare cũng là thuế luôn.
Do kẹt như vậy, cho nên tới Thứ Hai tuần sau phán quyết của Tối cao Pháp viện, nhân vật cố vấn cao cấp và nổi tiếng nhất trong đội tranh cử của Romney, Eric Rehrnstrom, vẫn còn lên TV rồi kết luận là cái mà Tối cao Pháp viện gọi là thuế, nó không phải là thuế.
Tức là cố vấn cao cấp của Romney cũng nói y hệt như phe Tổng thống Barack Obama nói, cái đó là tiền phạt, không phải tiền thuế.
Không phải Fehrnstrom nói nhầm, hay lỡ miệng, mà sau đó phát ngôn viên của văn phòng tranh cử, Andrea Saul, xác nhận ông nói vậy là đúng.
Phe bảo thủ tất nhiên nổi quạu. Tờ báo thiên hữu Wall Street Journal dùng những chữ nặng nề nhất để gọi đội tranh cử của Romney: “lẫn lộn” (confused), “ngu dốt về chính trị” (politically dumb).
Dường như biết đang bị chính phe ta tấn công phe mình, Romney lên truyền hình hôm Thứ Tư, trả lời phỏng vấn trên “CBS This Evening” và nói là “đa số thẩm phán nói đó là thuế thì do đó nó là thuế.”
Nhưng Romney cũng chỉ nói vậy thôi, nên giới bảo thủ vẫn bất bình.
Nhưng có thể trong vụ này Romney khôn hơn những chính khách Cộng Hòa khác. Không chỉ vì Obamacare là con đẻ Romneycare. Mà là vì số tiền thuế do luật cải tổ y tế làm tăng lên, không có là bao.
Con số này đã được cơ quan Congressional Budget Office, một cơ quan phi đảng phái của Quốc Hội, ước lượng rồi. Cho tới năm 2019 toàn bộ luật cải tổ y tế mới có hiệu lực, và khi đó số tiền chính phủ liên bang dự trù thu về theo luật này, là $104 tỷ. Và số tiền “thuế” (hay “phạt” hay gì gì đó) của điều khoản bắt buộc mua bảo hiểm, dự trù thu về $7 tỷ. Nói chung là một con số nhỏ.
Mức thuế này cũng không phải là lớn. Số thuế của luật cải tổ y tế chỉ tương đương 1/10 của 1% – tức là 0.001 – của tổng sản lượng nội địa GDP.
Năm 1982, khi người hùng của giới bảo thủ Tổng thống Ronald Reagan tăng thuế, mức tăng năm đó tương đương tới 1% của GDP, tức là gấp 10 lần thuế của luật cải tổ y tế.
Rất có thể lý do Romney không về hùa với Rush Limbaugh tấn công “vụ tăng thuế lớn nhất trong lịch sử thế giới” là vì Romney biết là vụ tăng thuế này không hề lớn chút nào.
Ðường đến 270 và người phó tổng thống
Trong bầu cử tổng thống ở Mỹ, mục tiêu không phải là thắng phiếu nhất.
Trong quá khứ, đã nhiều lần người về nhì về số phiếu toàn quốc, lại là người đắc cử tổng thống. Gần đây nhất, năm 2000, Thống đốc George W. Bush được tuyên bố thắng cuộc trong khi ông chỉ có 50.5 triệu phiếu, còn Phó Tổng thống Al Gore bị thua, với 51 triệu phiếu.
Lý do, là vì người ta không đếm phiếu cử tri mà người ta đếm phiếu theo tiểu bang. Mỗi tiểu bang bầu ra một “hội đồng cử tri” Electoral College, và số phiếu trong hội đồng đó mới là số phiếu được đếm.
Ai thắng ở California chẳng hạn, sẽ được toàn bộ 55 phiếu Electoral College của California. Thắng lớn ở Califonia, cũng 55 phiếu, mà thắng mấp mé ở California, cũng 55 phiếu.
Số phiếu Electoral College bằng số dân biểu liên bang cộng số thượng nghị sĩ liên bang của tiểu bang đó. Vậy tiểu bang càng đông dân càng nhiều phiếu Electoral College, nhưng ngược lại tiểu bang nhỏ nhất cũng được ít nhất 3 phiếu Electoral College.
Tổng cộng Electoral College có 538 ghế. Vậy muốn thắng đa số trong Electoral College, phải được 270 phiếu.
Tức là, phải trải đều mức thắng ra nhiều tiểu bang, làm sao cho đủ 270 phiếu.
Năm nay, về mặt này, Obama có lợi điểm hơn Romney. Hiện nay, có những tiểu bang lớn như California, Illinois, New York chắc chắn về phần Obama rồi. Những tiểu bang lớn chắc chắn Romney là Texas, Tennessee, Louisiana.
Tính ra, có tới 142 phiếu Electoral College chắc chắn trong tay Obama, cộng thêm 42 phiếu gần chắc chắn nữa, là tổng cộng 184, theo Real Clear Politics tổng hợp các cuộc thăm dò.
Phía Romney, chỉ có 76 phiếu chắc chắn, cộng 55 phiếu gần chắc chắn, tổng cộng 131 phiếu.
Thêm những tiểu bang “thiên về” người này người kia nữa, thì tổng cộng Obama có 221 phiếu, Romney có 181 phiếu.
Phần còn lại là 11 tiểu bang gọi là “toss up” – lấp lửng bên này bên kia – với 136 phiếu.
Trong số này có tiểu bang Florida là lớn nhất, với 29 phiếu Electoral College.
Ðó là lý do ai cũng nghĩ Thượng nghị sĩ Marco Rubio đại diện Florida là nhân vật sáng giá nhất để đứng phó với Romney.
Nhưng khi Tổng thống Obama tuyên bố ngưng trục xuất thanh niên di dân không giấy tờ, đùng một cái mức ủng hộ của Obama ở Florida lên vọt, và nay có thể Romney đã bỏ rơi Florida rồi.
Ðó là lý do gần đây khi đi vận động bằng xe đò, Romney chọn chạy qua các tiểu bang miền Trung Tây, nơi có nhiều tiểu bang như Ohio, Iowa, Wisconsin, vẫn chưa quyết định giữa hai người.
Ở đó cũng là nơi những ngành kỹ nghệ cũ, nhiều ô nhiễm, bị gặp khó khăn bởi chính sách môi trường của Obama.
Cho nên bây giờ ngôi sao Rubio đang xuống mà tương lai của các chính khách miền Trung Tây lại đang lên.
