Trân Văn/Người Việt
Chính phủ Việt Nam vừa ban hành “Nghị Quyết số 9/2026,” theo đó, tạm ngưng thực thi “Nghị Định 46/2026” cho đến 16 Tháng Tư, 2026.
“Nghị Định 46/2026” (quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An Toàn Thực Phẩm và một nghị quyết khác về công bố, đăng ký sản phẩm là thực phẩm) được ban hành ngày 26 Tháng Giêng, 2026, có hiệu lực thực thi vào 31 Tháng Giêng, 2026, sau đó chỉ bốn ngày (4 Tháng Hai, 2026) phải tạm hoãn thực hiện!
Trước giờ ở Cộng Hòa XHCN Việt Nam có không ít văn bản lập pháp hay lập quy rơi vào tình trạng tương tự (hăm hở ban hành rồi lặng lẽ đình chỉ thực hiện để sửa, thậm chí phải bãi bỏ). Tuy nhiên lần này, có một số lý do khiến “Nghị Định 46/2026” trở thành đặc biệt đáng bàn.
Lý do thứ nhất là “Nghị Định 46/2026” chào đời ngay sau khi đảng CSVN tổ chức thành công đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 14, chính thức mở ra cái gọi là “kỷ nguyên mới”, song yếu tố “mới” mà luật pháp XHCN tạo ra khiến thiên hạ thắt họng, nhiều người toát mồ hôi, trào nước mắt. Lý do thứ hai, thời điểm ban hành và ấn định hiệu lực thực thi là lúc Tết đã cận kề và công chúng có cơ hội nhận ra, công bộc bất trí, bất nhân, càn rỡ thế nào!
***
Có thể trực tiếp tham khảo về tác động của “Nghị Định 46/2026” tới quốc kế, dân sinh do hệ thống công quyền đột ngột thay đổi cách thức kiểm tra đối với nông sản, thực phẩm, nguyên liệu, bao bì thực phẩm và buộc phải xuất trình một số loại văn bản mà giới hữu trách chưa từng đề cập, chưa bao giờ yêu cầu chuẩn bị, đồng thời phải hoàn tất quy trình kiểm định đột nhiên ngặt nghèo ngay tại cửa khẩu nếu muốn thông quan (hoàn tất thủ tục hải quan để được nhận thực phẩm nhập cảng rồi tổ chức phân phối) – qua những ý kiến, nhận định đã được bày ra trên mạng xã hội và các trang web của những cơ quan truyền thông chính thức. Cũng đã có những người sáng tác biếm họa, hoặc nhạc phẩm như ông Đào Kiên (Mùa Xuân chậm lại), dựng thành clip rồi đặt trên YouTube.
Còn nếu muốn tiết kiệm thời gian tìm kiếm thì có thể xem tâm tình của bà Vũ Kim Hạnh (chủ tịch Hội Doanh Nghiệp Hàng Việt Nam Chất Lượng Cao) trong vài ngày vừa qua trên facebook:
“… Từ 26 Tháng Giêng, 2026, toàn bộ hàng nhập là thực phẩm, nguyên liệu đầu vào cho thực phẩm, nông sản tươi ùn tắc trên phạm vi toàn quốc. Tất cả các đơn vị trước nay thực hiện nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm (ATTP) từ Nam ra Bắc đều dừng làm việc để “chờ hướng dẫn.” Hệ thống hải quan “dừng” thông quan các mặt hàng này vì không biết phải làm như thế nào.
Trừ Tây Ninh, hơn 1,500 xe và ghe chở nông sản mắc kẹt tại biên giới từ Bắc vào Nam! Tiếng kêu dậy đất. Mỗi giờ qua, mỗi ngày qua, thiệt hại của doanh nghiệp tăng khủng khiếp: Toàn hàng tươi sống, hàng khó bảo quản, hàng date ngắn. Hàng bao gói sẵn thì toàn là hàng phục vụ mùa Tết – mùa kinh doanh, mùa mà doanh nghiệp dồn vốn, dồn sức để gỡ bù cho những tháng sức mua suy giảm. Tính đến ngày 5 tháng Hai, 2026, mà không thông quan được, không “thoát” được thì… chết vì các hãng logistic, các đại lý đều không thể nhận hàng. Dây thòng lọng đang siết dần: Chi phí tăng – hàng hỏng – hàng lấy ra hết thời gian bán – vi phạm hợp đồng – vỡ nợ.
Nghe doanh nghiệp than mà không biết nói sao, thật vậy, họ nói họ đang bị sang chấn, bị đánh úp, bị nướng trên lửa nhảy không kịp, bị dồn vào cửa tử, bị “trúng độc cấp tính”…
***
Kiểm soát, bảo đảm ATTP vốn là chuyện lẽ ra hệ thống công quyền tại Việt Nam phải làm cách nay vài thập niên. Đến giờ mới làm là quá chậm chạp nhưng cách làm thì không người bình thường nào có thể tưởng tượng vì sao lại thế: Đề ra hàng loạt yêu cầu vừa nghiêm ngặt, vừa cao trong kiểm định nhưng không hề có sự chuẩn bị về hạ tầng kỹ thuật như phòng thí nghiệm, nhân lực để thực hiện. Ấn định thời điểm thực thi gần như ngay lập tức khiến các doanh nghiệp mà hoạt động liên quan đến phạm vi tác động của quy định pháp luật chới với vì chẳng khác gì bị đánh lén. Yêu cầu bổ túc những loại chứng nhận vốn đã là thủ tục có tính đương nhiên khi Việt Nam tham gia các hiệp định tự do thương mại (FTA).
Bởi không ít viên chức cao cấp trong hệ thống chính trị, hệ thống công quyền Việt Nam có học vị thạc sĩ, tiến sĩ luật nên cần xem xét thêm hai yếu tố khác là khoa học lập pháp và quy định pháp luật hiện hành ở Việt Nam. Tại sao các viên chức là thạc sĩ, tiến sĩ luật đang lãnh đạo hệ thống chính trị, hệ thống công quyền lại quên hai yêu cầu căn bản trong khoa học lập pháp là “tính dự báo” (các quy định pháp luật phải giúp dân chúng tiên liệu được tương lai để điều chỉnh hành vi) và “tính khả thi” (quy định pháp luật phải hội đủ các điều kiện cần thiết để có thể thực hiện).
Tương tự, tại sao luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015 (sau đó được sửa đổi vào 2020) đã xác định, trừ khi cần ứng phó khẩn cấp với thiên tai, dịch bệnh, an ninh quốc gia, hệ thống chính trị, hệ thống công quyền không được ấn định thời điểm thực thi văn bản quy phạm pháp luật ít hơn 45 ngày tính từ khi ban hành, đồng thời chỉ thông qua, ban hành sau khi đã đánh giá chi tiết về tác động của văn bản quy phạm pháp luật đối với kinh tế – xã hội nhưng chính phủ lại công nhiên bỏ qua, không thèm tuân thủ luật pháp Cộng Hòa XHCN Việt Nam?
Đó là chưa kể khi tham gia các FTA, Việt Nam từng cam kết đảm bảo sự minh bạch (dành một khoảng thời gian hợp lý, thường là sáu tháng sau khi công bố quy định kỹ thuật mới rồi mới thực thi để các đối tác thương mại kịp thích ứng) và không đột ngột thay đổi quy trình kiểm định, biến quy định thành một loại hàng rào kỹ thuật phi thuế quan. Việc ban hành và thực thi “Nghị Định 46/2026” đã vi phạm tất cả những cam kết đó, nên không thể loại trừ khả năng Việt Nam trở thành bị đơn của những vụ kiện thương mại quốc tế.
Chỉ ra một “nghị quyết,” tạm ngưng thực thi “Nghị Định 46/2026” là đủ để hóa giải tất cả từ trách nhiệm đến nghĩa vụ bồi thường thiệt hại? “Kỷ nguyên mới” là thế ư? [kn]
