Huỳnh Chí Viễn/SGN

Hồi còn nhỏ, đến dịp Tết Nguyên Đán, tôi rất mong được về Chợ Lớn vì một lý do: Xem múa lân. Sáng 30 Tết, khi mẹ tôi đi chợ chuẩn bị mâm cơm cúng tổ tiên, ba tôi lại chở tôi trên chiếc xe cub cánh én cũ đi vòng vòng những con đường lớn ở quận 5 và quận 11 để đón xe múa lân.

Không cần phải chờ quá lâu vì cứ khoảng năm phút mười phút là tôi đã nghe được tiếng trống lân rộn rã thanh la não bạc trên những chiếc xe tải được trang trí bằng băng rôn và cờ xí.

Trên xe là đội lân độ khoảng 20 người mặc đồng phục áo thun không cổ, in tên đội lân bằng cả tiếng Hoa lẫn tiếng Việt, thắt lưng vải đỏ quanh bụng, quần thun thể thao, hoặc quần đen, quấn xà cạp và giày vải. Có nhiều xe còn chở theo cả một dàn binh khí sáng ngời đầy đủ đại đao, trường thương, kiếm, kích để biểu diễn võ thuật. Xe đi đến đâu là trống gõ liên hồi đến đó. Tiếng trống làm nên cái hồn của múa lân. Không có trống, lân không tài nào múa được.

Ngày trước ở Chợ Lớn có hơn ba mươi đội lân lớn nhỏ khác nhau, mỗi đội đều có tên gồm ba chữ, kết thúc bằng chữ “Đường”, trong đó nổi tiếng nhất là đội lân Nhân Nghĩa Đường của gia đình võ sư Lưu Kiếm Xương, Thắng Nghĩa Đường của Trần gia và Hằng Anh Đường của họ Từ.

“Đường” trong tiếng Hoa là gian nhà lớn để mọi người tụ tập về. Đó là những đội lân của người Quảng Đông theo trường phái Nam Sư. Bên cạnh đó còn có những đội lân của người Tiều Châu theo trường phái Bắc Sư và những đội múa rồng của người Phúc Kiến. Tiếng trống của Bắc Sư và tiếng trống múa rồng hoàn toàn khác tiếng trống lân của người Quảng Đông. Thỉnh thoảng có một vài chiếc xe tải nhỏ chở đoàn lân với đầu lân nhìn rất lạ, nửa giống rồng, nửa giống tôm mà ba tôi bảo đó là lân của người Hẹ (Khách Gia).

Sáng 30 Tết là thời điểm mà các đội lân khắp Chợ Lớn chuẩn bị lên đường; và trước khi đi múa ở đâu đó, tất cả đều tập trung ở chùa bà Nam Hải trên đường Trần Hưng Đạo B để làm lễ “điểm tinh” cầu phúc. Chỉ cần đến chùa bà Nam Hải sáng 30 Tết, người mê lân sư rồng sẽ được xem miễn phí tất cả các đội lân về tụ hội.

Thường thì nhà nào làm ăn lớn như cửa tiệm hoặc cơ sở sản xuất sẽ đón đoàn lân đến múa vào những ngày Tết để lấy hên. Lân sẽ được ông địa cầm quạt dắt vào nhà múa vòng quanh nhà để xông đất, sau đó tiến vào trong nhà để lạy bàn thờ và cuối cùng là màn hấp dẫn nhất “thực thanh”. Gia chủ treo bắp cải có kèm theo bao lì xì đỏ trên cao trước cửa nhà, người múa lân phải leo lên cây sào để giật lấy bao lì xì và bắp cải.

Múa lân hay múa sư tử?

Một nhầm lẫn khá thú vị mà mãi gần đây tôi mới tìm được lời giải thỏa đáng là tên gọi và nguồn gốc của con vật mà ta hay gọi là “con lân” và “múa lân”. Trái với suy nghĩ của nhiều người Việt, người Hoa không gọi là “con lân” hay “múa lân” mà gọi là “sư tử” và “múa sư tử”. Đây cũng là cách gọi của người miền Bắc nước ta đối với loại hình nghệ thuật này. Chỉ có người miền Nam từ Huế trở vào mới gọi là “múa lân” mà thôi.

“Múa lân” theo cách gọi của người miền Nam thực chất bắt nguồn từ điệu múa tứ linh của cung đình Huế thời Nguyễn, với hình tượng con lân rất giống hình tượng của Nam Sư (nên mới có sự nhầm lẫn trong cách gọi từ Huế vào đến miền Nam như vậy). Múa lân của cung đình Huế là điệu múa cầu cho quốc thái dân an và thịnh vượng, với cao trào là tiết mục “lân mẫu xuất lân nhi” tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở phồn vinh.

Theo nhiều tài liệu thì nghệ thuật múa sư tử bắt đầu du nhập vào thời Tùy-Đường theo chân Phật giáo, và phát triển rộng rãi với nhiều phong cách khác nhau từ thời Tống trở đi. Điều này có vẻ hợp lý vì sư tử không phải là động vật bản địa Trung Quốc nhưng có mặt ở Ba Tư và Ấn Độ. Đạo Phật thường sử dụng hình ảnh sư tử để đại diện cho sự uy nghiêm và sức mạnh của Phật Tổ.

Khi đạo Phật du nhập vào Trung Quốc từ Ấn Độ, hình ảnh sư tử cũng bắt đầu xuất hiện trong văn chương và nghệ thuật. Nghệ thuật múa sư tử của người Trung Quốc có rất nhiều trường phái nhưng tựu trung chia làm hai trường phái chính, “Nam Sư” và “Bắc Sư” với phong cách biểu diễn được tóm tắt trong tám chữ “Bắc Sư kiều diễm, Nam Sư hùng kiện”.

Bắc Sư đầu và miệng vuông, không có sừng trên đầu, mắt không chớp, miệng không há ra ngậm vào được (do không có dây kẽm luồn bên trong để người múa đầu sư tử điều khiển), có bờm dài và lông rậm phủ kín thân (người múa thường mặc bên ngoài quần kết tua bằng sợi ny lông màu vàng hoặc đỏ). Đây là hình ảnh cách điệu của con Thanh Mao Tuyết Sư (sư tử tuyết lông xanh).

Tiếng trống của Bắc Sư không mạnh mẽ hùng hồn như tiếng trống Nam Sư mà khoan nhặt thư thái. Điệu múa của Bắc Sư cũng nhẹ nhàng uyển chuyển và không đa dạng bằng Nam Sư. Múa lân theo phong cách Bắc Sư không có ông Địa mà có người cầm quả cầu đi phía trước để lân vờn theo (sư tử hí cầu). Tuyệt kỹ của Bắc Sư là đứng múa trên quả cầu to. Nó đòi hỏi người múa đầu và người múa đuôi phải phối hợp ăn ý để giữ thăng bằng trên quả cầu đang lăn.

Ngày xưa, Bắc Sư được múa trong các lễ hội cung đình với đội múa gồm một gia đình gồm sư tử bố, mẹ và sư tử con. Ở Chợ Lớn, các đội Bắc Sư chủ yếu là người Triều Châu và cũng không phổ biến lắm. Những lần tôi xem các đội Bắc Sư biểu diễn đều là ở các liên hoan lân sư rồng tổ chức ở Tao Đàn hay sân Tinh Võ chứ chưa thấy gia đình nào rước đội Bắc Sư về múa để đón Tết cả.

Người Quảng Đông thì nổi tiếng về trường phái Nam Sư với đầu sư tử hình tròn, trán có cục u, có một sừng trên đỉnh đầu. Mắt và miệng của Nam Sư được người giữ đầu sư tử điều khiển có thể khép mở theo ý muốn rất sống động. Khác với Bắc Sư, thân Nam Sư không có lông dài bao phủ mà chỉ là một mảnh vải dài có thêu kim tuyến và viền lông. Do không phải mặc quần lông phủ rườm rà, người múa Nam Sư có thể thực hiện được những động tác nhanh mạnh và phức tạp hơn so với Bắc Sư.

Sư tử trong trường phái Nam Sư thật ra không liên quan gì đến sư tử trong trường phái Bắc Sư mà có xuất xứ riêng của nó. Theo truyền thuyết thì đó là con quái vật dưới biển có tên là con “Niên” thường lên bờ ăn thịt làm hại bá tánh. Phật Di Lặc (còn được biết đến với cái tên “Bố Đại Hòa Thượng” – hòa thượng túi vải) thương người dân lầm than nên dùng cỏ linh chi ngàn năm để thu phục con quái vật này.

Điều này giải thích vì sao các đoàn múa Nam Sư luôn có nhân vật ông Địa (thực ra là Phật Di Lặc) cầm quạt nan (tượng trưng cho cành linh chi) đùa giỡn với con lân; và tại sao múa lân theo trường phái Nam Sư thường được múa vào dịp Tết (“Niên” có nghĩa là năm). Đây là trường phái chủ đạo của múa sư tử ở Chợ Lớn trước đây.

Một màn không thể thiếu của phái Nam Sư là hoạt cảnh tái diễn việc Phật Di Lặc thu phục con quái thú Niên. Con quái thú lúc đầu hung hăng như muốn ăn tươi nuốt sống Phật Di Lặc còn ông Phật có cái bụng to tròn và cái miệng cười thật rộng thì luôn đùa giỡn như không có chuyện gì xảy ra. Ông đợi cho con vật ngủ say mới bắt đầu ra tay thuần phục và cuối cùng con Niên hung dữ cũng trở nên hiền lành đi theo cành linh chi của Phật Di Lặc.

Trẻ con rất thích màn này vì trông hài hước và sinh động, nhất là cảnh con Niên tìm mọi cách đớp Phật Di Lặc (đôi khi người múa đầu sư tử cố tình đớp cậu bé nào đó đứng gần khiến cho cu cậu hét lên vừa sợ vừa thích), còn Phật Di Lặc mặc dù to béo nhưng vẫn né tránh nhẹ nhàng những đòn tấn công. Màn tuyệt kỹ của Nam Sư khiến người xem hồi hộp thót tim là màn leo sào để ăn bắp cải bên trong có chứa bao lì xì mà chủ nhà treo trên cao để thử thách tài nghệ của người múa. Ngoài ra, còn có Mai Hoa Thung, tức là múa trên những cây cọc được xếp từ thấp đến cao dần.

Múa sư tử xưa và nay

Trước đây, các đoàn lân theo phái Nam Sư ở Chợ Lớn tự làm đầu lân với nan tre, giấy bồi, dùng lông thỏ để dán làm râu và lông mày; còn thân được may bằng vải bóng đủ màu có đính lông thỏ và thêu chỉ kim tuyến. Các đoàn lân thường được những võ quán kiêm nhà thuốc bắc thành lập, với thành viên là sư huynh đệ trong một đoàn. Giữa các đoàn lân có một số qui luật bất thành văn. Đó là màu sắc của râu lân.

Những đoàn lân thành lập trên 20 năm trở lên mới dám múa đầu lân có râu bạc, còn những đoàn lân có tuổi nghề ít hơn chỉ được múa đầu lân râu đen. Khi hai đoàn xe lân đi ngược chiều nhau trên một con đường, đoàn lân ít tuổi hơn phải múa chào đoàn lân nhiều tuổi và nếu đường hẹp thì phải nhường đường. Tuyệt đối không có chuyện đoàn lân ít tuổi tỏ thái độ vô lễ, xem thường hay cà khịa với đoàn lân có thâm niên.

Giờ đây, các đội lân thường mua đầu lân được đặt làm từ Hong Kong hoặc Trung Quốc với râu lân đủ màu sắc: Đỏ, vàng, cam, đen, trắng và thân lân được may cầu kỳ hơn nhiều. Có nhiều đội, người múa còn mặc quần may cùng loại vải với thân lân, giống phong cách của Bắc Sư. Đẹp thì đẹp thật nhưng người ta có cảm giác nét truyền thống kính trên nhường dưới của các đội lân râu bạc và râu đen ngày xưa  bị mất đi. Hỏi một số người ở Chợ Lớn, ai cũng nhận ra sự thay đổi này nhưng tại sao thì không ai trả lời được. Tìm tòi tài liệu, cuối cùng tôi cũng biết.

Thì ra trường phái Nam Sư râu đen-râu bạc của Chợ Lớn trước kia là trường phái Quảng Đông Phật Sơn. Phật Sơn vốn là quê hương của võ sư huyền thoại Hoàng Phi Hồng với võ quán Bảo Chi Lâm lừng danh thiên hạ. Thảo nào các phim võ thuật về Hoàng Phi Hồng đều sử dụng đầu sư tử râu trắng và râu đen với cách múa rất giống các đội lân Chợ Lớn.

Còn đầu sư tử với râu nhiều màu khác nhau lại thuộc trường phái Quảng Đông Hạc Sơn, du nhập vào Sài Gòn Chợ Lớn chỉ độ khoảng mười mấy năm trở lại đây nhưng có chiều hướng lấn át trường phái Phật Sơn. Trường phái Hạc Sơn hiện rất phổ biến ở Malaysia, Singapore và Thái Lan, với đầu sư tử có chữ “Vương” trước trán và mỗi màu sắc của đầu sư tử tượng trưng cho một nhân vật trong Tam Quốc Diễn Nghĩa.

Nếu múa ba con thì sẽ có một con mặt vàng, thân vàng râu trắng gọi là Thụy Sư, tượng trưng cho Lưu Bị; con mặt đỏ, thân đỏ râu đen dài gọi là Tỉnh Sư, tượng trưng cho Quan Công; và con mặt đen, thân trắng đen, râu đen gọi là Đấu Sư, tượng trưng cho Trương Phi.

Còn nếu múa năm con thì là “ngũ hổ tướng”. Lúc này con Thụy Sư (Lưu Bị) sẽ được thay thế bằng ba con sư tử khác: Con mặt và thân vàng cam râu trắng tượng trưng cho Hoàng Trung; con mặt xanh râu xanh tượng trưng cho Triệu Vân; và con mặt trắng râu trắng tượng trưng cho Mã Siêu.

Cũng với hình tượng năm con sư tử đó, có người lại giải thích theo hướng ngũ hành: Con màu trắng thuộc hành Kim; con màu xanh thuộc hành Mộc; con màu đen thuộc hành Thủy; con đỏ hành Hỏa; và con vàng hành Thổ.

Phạm Hồng Ân

I.

Tôi nhấc cái bao cát Mỹ lên cao, trút tất cả gia tài vào khoảnh quần trây-di túm ống của thằng Đực. Từ lọ dầu nhị thiên đường, thẻ bài cạo gió đến bọc ớt khô, đường chảy, thuốc rê, mắm ruốc, v.v…

Thằng Đực vừa cột ống quần, vừa đưa tay đuổi ruồi. Những con ruồi xanh mất dạy, ốm tong teo – cứ chực chui vào mũi, vào tai, vào miệng… đám tù binh rách nát. Có con cả gan bu thẳng lên mu tay thằng Đực. Chúng nhao nhao kêu tíu tít, chổng đít giành nhau hút chất bầy nhầy trong các mụn ghẻ, làm thằng Đực trân mình… muốn són đái.

Tôi đứng bám vào hàng rào kẽm gai. Hàng rào ngăn ngang, chia hai khu vực giam giữ khác nhau. Bên này: tù chính trị. Bên kia: tù hình sự. Thằng Đực thuộc tù hình sự. Nó bị bắt từ năm 1976 đến nay. Án: tập trung cải tạo, không ghi thời hạn. Bởi tội danh: hành hung nhân viên công lực. Khi hỏi, tại sao đánh cán bộ? Nó lầm lì ngước mặt lên mây xanh, như nói chuyện với đất trời. Mẹ, tại y cà chớn, tui quánh cho bõ ghét…

Tôi thương thằng Đực, vì nó thường chui rào qua khu chính trị, tìm tôi để xin thuốc. Nhiều lúc, tôi cũng đói meo, nhờ nó tiếp tế cho một ít. Xin qua xin lại nhiều lần, riết rồi thân nhau, coi nhau như anh em ruột thịt. Thằng Đực hút thuốc như ống khói tàu. Nó vừa được vợ thăm nuôi tuần trước, vài tuần sau, người ta thấy nó cầm bọc nilon đi lượm tàn thuốc khắp nơi. Tàn thuốc lượm về, nó ngắt bỏ chỗ đã hút, rồi trút phần thuốc còn lại vào túi. Chịu khó như thế, chẳng bao lâu nó được một túi thuốc lá tổng hợp rất ngon lành. Từ thuốc rê, xuân lộc, hoa mai, đà lạt, tam đảo… đến bến thành, sài gòn giải phóng…, rồi có cả samit, đân-hiu, ba số, v.v… Trời ơi, hương vị đậm đà! Mặc tình cho thằng Đực phun hơi nhả khói.

Chiều nay, chiều hai tám Tết. Chốc nữa, tôi và mười chín bạn tù khác sẽ được cách ly, để ngày mai trở về với gia đình. Chỉ còn vài tiếng đồng hồ thôi, khi cánh cửa các lán tù khép chặt lại, tôi sẽ thật sự xa thằng Đực, không biết bao giờ mới gặp lại. Chốn thâm sơn cùng cốc này, dẫy đầy chướng khí.

Mấy tháng đầu đến đây, tôi đã trải qua cơn sốt rét rừng tàn khốc. Thằng Đực phải đào tìm một loại rễ cây rừng, về bó vào tay tôi để chặn cữ rét. Buổi chiều, khi hết giờ lao động, nó nhảy ùm xuống dòng sông Đrây, lặng lẽ bơi ra xa, trầm ngâm đưa những mụn ghẻ toang hoác ra nhử cá. Chất lầy nhầy tanh tanh của ghẻ lở, vậy mà lôi cuốn được đám cá đói lạc loài nào đó. Chúng đến rỉa mồi, và thằng Đực trân mình chịu đau… cho đến khi lòn tay phía dưới, bắt dính các chú cá mới thôi. Lần đó, nó nấu cho tôi nồi cháo giải cảm tuyệt vời, ngon nhất trần đời.

Trại tù Xuyên Mộc là một trong những trại tù nổi tiếng khắc nghiệt ở miền Nam. Hằng ngày, bọn tôi phải vào sâu trong rừng lao động nặng nhọc. Bữa ăn chính chỉ có loe hoe vài lát khoai mì chua lè, hoặc dăm trái bắp đá nhai muốn rụng răng. Đói quá, bọn tôi nhắm mắt lại, tưởng tượng đến mâm cao cỗ đầy trên bàn tiệc, để nuốt chúng vào bụng. Nhưng càng nuốt, chúng càng dội ra, nóng ran cả cổ họng. Đói quá, bọn tôi quơ luôn cả cỏ dại cây hoang cho vào nồi. Có đứa ăn nhầm nấm độc, ói mửa suốt đêm, rồi nằm xuôi tay chờ tử thần đến mang đi.

Thằng Đực may mắn hơn tôi, nó được vợ thăm nuôi đều đặn theo mỗi chu kỳ. Quà thăm nuôi của nó chẳng nhiều, chỉ quanh đi quẩn lại khô, mắm ruốc, đường chảy, nước tương, thuốc hút… Nhưng, theo nó, tình nghĩa của con Út (tên vợ nó) tràn trề. Quan trọng ở chỗ thương yêu với nhau, lúc sa cơ thất thế như thế này.

Tôi bất hạnh hơn nó. Ngày nào cũng nằm chèo queo, ngó ra cổng trại giam, trông tin vợ từng phút từng giây. Càng trông vợ, càng nghĩ quẩn. Tôi nghĩ đến những mối tình gãy gánh giữa đàng. Những người đàn bà nhẹ dạ, đành tâm sang ngang, từ chồng bỏ con trong cảnh lao lung. Tôi nghĩ đến Tuyết, vợ tôi, đang chới với giữa dòng đời khốn khổ. Liệu nàng có đứng vững được bằng đôi chân hiền thục, trước phong ba phũ phàng của thời cuộc?

Chiều xuống dần. Mặt trời vắt ngang trên các ngọn bằng lăng, chiếu ánh sáng gay gắt xuống trại tù. Thằng Đực gãi háng sột soạt. Những mụn ghẻ tượng mủ xanh, chực vỡ ra, lầy nhầy một cách xót xa. Chợt, nó lần xuống đáy quần, lôi ra lá thư chi chít chữ. Như một con sóc ranh mãnh, nó lẹ làng dúi vào túi áo tôi.

-Anh về, nhớ ghé nhà em. Tắm một chập cho sạch sẽ, mát mẻ. Đây là địa chỉ. Nhớ qua thẳng cầu chữ Y. Quẹo bến Phạm Thế Hiển. Nhà em ở cuối bến. Có con hẻm đi vào…

Tôi ờ ờ, rít hơi thuốc lá thật sâu, rồi ém khói lại trong buồng phổi. Tôi muốn thâu ngắn hình ảnh thằng Đực vào tim, vào lòng. Tôi muốn giữ kỷ niệm với nó. Những kỷ niệm đầy ắp tình thương, đầy ắp cay đắng ngọt bùi.

Tiếng còi bỗng vang lên. Tiếng gã trật tự quát tháo ầm ĩ. Tù binh nhốn nháo khắp nơi. Họ chạy vội ra sân, ngơ ngác nhìn xung quanh. Gã trật tự chấp hai bàn tay lại, đưa lên ngang mồm, làm loa:

-Hai mươi tù sắp trả tự do, tập họp. Chuẩn bị, chuyển trại.

Thằng Đực bỗng nẩy người lên, dang rộng đôi tay, nhào thẳng vào lòng tôi. Nó ôm tôi cứng ngắc, như sợ mất nhau. Nước mắt nó tuôn ra, lăn dài xuống má tôi, miệng tôi… mằn mặn.

-Về Bến Tre, nếu thất nghiệp. Anh nhớ lên con Út, vợ em. Con Út có vựa trái cây ở Phạm Thế Hiển. Nó sẽ bày anh cách mần ăn, kiếm sống.

Tôi ờ ờ, tìm cách đẩy nó ra, chạy vội đến gã trật tự. Tôi không thèm quay đầu nhìn lại thằng Đực. Bởi tôi sợ tôi mềm lòng. Rồi sẽ tệ hơn nó, khóc rống lên như một đứa con nít.

II.

Bến Phạm Thế Hiển tấp nập và dọc ngang những túp lều ổ chuột. Con hẻm vào nhà Út rối rắm như hang mối, chằng chịt những lối đi chia năm xẻ bảy. Tôi phân vân trước những lối đi. Lối nào cũng chật hẹp, tối tăm và ẩm ướt một cách nhớp nhúa. Tôi lật lá thư ra, hỏi thăm từng người. Cuối cùng, anh bán vé số dạo tình nguyện dắt tôi đến một khoang xe cũ, phía trước có vô số vỏ chai ngổn ngang.

-Đấy! Nhà cô Út đấy! Vào đi. Khom lưng xuống! Coi chừng, đụng cái trần cửa nghe cha nội!

Nhà Út là một khoang xe đò cũ lâu đời. Vòm thấp, lỗ chỗ dấu mục nát. Chủ nhà phải che thêm vài tấm cạc-tông để tránh mưa gió.

Tôi chui vào khoang xe. Khoang xe như một hang động mù mờ. Nếu không có ngọn đèn dầu leo lét trên bàn, tôi sẽ vấp ngã lung tung, bởi những đồ vật nằm vô trật tự trên sàn nhà.

Một bà già đang ngồi nhai trầu bỏm bẻm, chào tôi.

-Thưa bác, cháu muốn gặp cô Út.

Bà già chỉ chiếc ghế trống.

-Cậu là khách quen của con Út ư? Ngồi chơi, chờ chút. Nó mắc… đi khách.

Tôi lúng túng, nhìn vào phía trong. Tấm ri-đô màu cứt ngựa chắn ngang. Những cử động kỳ quái nào đó… đằng sau, dồn dập. Tiếng đàn bà lầu bầu, lẫn với tiếng quần áo loạt soạt, tiếng cài khuy áo…

Rồi, tiếng gã đàn ông cười khoái trá. Giọng cười như xé toạc không gian, bay vút vào đầu tôi, khiến tôi choáng váng, quay cuồng. Tôi vội đứng dậy như lò xo, lấy lá thư ra, buông xuống mặt bàn.

-Có thư gởi cho cô Út.

Tôi chỉ nói có bấy nhiêu lời. Xong, cắm đầu cắm cổ chạy thục mạng ra khỏi con hẻm. Tôi không muốn nhìn thấy Út. Không muốn nhìn thấy người đàn bà hiền thục mà thằng Đực luôn mang ấn tượng đẹp đẽ trong lòng. Bây giờ, nàng đang làm cái nghề tệ hại nhất, xót xa nhất của một kiếp người.

III.

Cồn Dơi hiện ra trong ánh sáng nhá nhem cuối ngày. Mùi trái cây thoang thoảng. Mùi hương cau thơm thơm, làm khứu giác của tôi chùng xuống, nôn nao một cách lạ kỳ. Chỉ còn khoảng đê ngắn nữa, tôi sẽ tới nhà. Sẽ gặp lại Tuyết, gặp lại con thơ, gặp lại hình ảnh thân yêu ngày nào. Rồi, việc gì xảy ra? Tuyết vẫn còn nguyên vẹn như xưa? Hay như con đò tách bến sang sông? Hay như dòng nước bỏ nguồn ra biển?

Tôi lại nhớ đến con Út. Nhớ cái vựa trái cây tưởng tượng của thằng Đực. Nhớ giọng cười khoái trá của gã đàn ông dâm đãng. Nhớ từng điếu thuốc thơm, từng keo mắm ruốc, từng con cá sặc mặn mòi. Nhớ những bữa cơm “huy hoàng” ăn ké với thằng Đực. Bữa cơm đẫm giọt mồ hôi, đẫm giọt nước mắt tủi nhục của con Út.

Chỉ còn khúc quanh, chừng mươi bước nữa, tôi sẽ đứng trước cây vú sữa ở sân nhà. Tôi sẽ gặp lại túp lều nhỏ bé quen thuộc. Túp lều do chính tay tôi đẽo từng lỗ đủng đỉnh, chuốt từng mảnh cau tươi, và hì hục dựng lên đường hoàng – trước khi khăn gói vào tù. Túp lều được chị vợ tôi thương tình cho phép cất tạm, trên bờ đất ngoằn ngoèo những rễ cây chôm chôm.

Tôi đứng nép vào cây vú sữa, hồi hộp nhìn vào sân nhà. Thôi rồi! tất cả đã thay đổi hoàn toàn. Túp lều thân yêu ngày xưa, giờ không còn nữa. Thay vào đấy, là mái nhà khang trang, vách ván kín đáo. Và trời ơi! một gã đàn ông xa lạ nào đó, đang ngồi tỉnh queo, hút thuốc trước cửa. Gã mặc áo thun, quần đùi – chừng như có vẻ quen thuộc với căn nhà, từ lâu, rất lâu. Nghĩa là… không còn gì nói nữa. Tôi đã thua. Và đã thua một cách thảm hại.

Sẽ không còn nguyên do nào để ở đây, để nhìn thấy nỗi đau vô cùng đang thấm dần vào gan ruột. Tôi phải đi. Đi khỏi đây. Về phương trời xa lạ nào khác dung thân, sống chuỗi ngày tàn. Nhưng, trước khi bỏ đi, tôi phải gặp người chị vợ, chân thành nói lời cám ơn, từ tạ. Phải gặp con tôi, đặt vào gò má thương yêu của nó một nụ hôn cuối cùng.

Băng qua đoạn mương cụt đầy lá khô, tôi quyết định bước vào nhà chị vợ. Vừa tới cửa, chị tôi mừng rỡ reo to, rồi ôm chầm lấy tôi, nghẹn ngào.

-Em mới về đấy ư? Sao? Có khổ lắm không? Lao động có cực không?

Tôi đẩy chị ra xa, lạnh lùng như kẻ xa lạ:

-Tôi muốn gặp con tôi lần cuối, trước khi tôi rời khỏi nơi đây…

Chị trợn mắt nhìn tôi. Nhìn tôi từ đầu tới chân.

-Hả? Đi Đâu? Mày muốn bỏ vợ con hử?

-Ai bỏ ai thì tự biết lấy. Vậy chớ… thằng cha nội nào ngồi bên nhà tôi đó?

Tôi gằn giọng:

-Chị nói đi… Thằng cha nội nào?

Chị vểnh môi, ngạc nhiên. Rồi… nhào đến ôm chầm lấy tôi, cười khà khà:

-Thằng quỷ! Đó là Hai Lộc. Anh ruột con Tuyết. Nó từ thành phố dọn về đây gần ba năm nay. Nó cất nhà, thờ ông bà. Cái chòi đủng đỉnh của vợ chồng mày đã mục từ lâu, sập mẹ rồi!

Tôi há to mồm, nuốt từng lời chị. Những lời chị tuôn ra, lúc này, giống những ngọn roi quất vào lòng tôi, khiến tôi bật khóc lên như đứa con nít.

-Hai Lộc? Hai Lộc hả? Trời ơi! mười năm rồi, không gặp nhau. Ảnh lạ quá! Nhìn không ra. Còn vợ tôi? Con tôi? Hiện tại, ở đâu?

-Trời ơi! Em không được thư của mấy đứa cháu sao?

-Có được thư từ chi đâu? Sao? Chị cứ nói đi…

-Con Tuyết bịnh nặng hơn sáu tháng qua. Nó bị trụy tim, nằm bệnh viện khá lâu. Nó đang nghỉ tạm nơi nhà cô bảy ở Mỹ Tho.

Nghe được bấy nhiêu lời. Tôi phóng thật nhanh ra sân, xách vội chiếc xe đạp của Hai Lộc đang dựng bên gốc vú sữa. Tôi đạp lia lịa, băng qua khu vườn tối om om, chạy thẳng ra Bến Tre, rồi nhảy xuống phà Rạch Miễu, vượt qua sông Tiền mênh mông, để về Mỹ Tho gặp Tuyết, kịp giờ đón Giao thừa.

Tuyết nằm trên giường, xanh xao vàng vọt như một tàu lá rũ. Cơn bệnh vật ngã nàng, làm thay đổi toàn diện nhan sắc. Nhưng, nó đã không thể vật ngã được, không thể thay đổi được lòng thủy chung của nàng. Tôi sà xuống, ôm nàng hôn như mưa bão điên cuồng. Tuyết cười rạng rỡ, nụ cười tràn đầy nước mắt. Thứ nước mắt của hạnh phúc vô cùng.

Đêm đó, tôi dìu Tuyết thức dậy cùng đón Giao thừa. Chúng tôi như sống lại những ngày đầu tiên vừa mới quen nhau, những ngày hạnh phúc nhất trên đời.

Và đêm đó, tôi đã ngủ một giấc thật say sưa. Trong giấc ngủ, tôi chợt thấy thằng Đực hiện ra. Nó hiện ra với thân thể đầy mụn ghẻ tanh hôi, nhưng tay vẫn khư khư ôm lấy cái bọc nilon nhàu nát. Và cứ thế, nó lang thang khắp các lán tù, nhặt tàn thuốc vụn để quên đời…