(Tiếp theo và hết)

Khi viết danh tướng Đỗ Cao Trí, ký giả chiến trường Vũ Thanh Thủy, đã chọn một tiểu đề cho phần bà ghi nhận về vị tướng chết yểu này” “Cái Giá Của Danh Vọng,” tôi cho là một tiểu đề sâu sắc, ý nghĩa. Nó không chỉ ứng dụng vào trường hợp của Đại Tướng Đỗ Cao Trí, hay chính người viết mà, còn gây được nhiều suy ngẫm cho độc giả nữa.

Sau những lần nói chuyện với Tướng Trí trên các chuyến trực thăng bay đến hay trở về từ trận địa, họ Vũ từng được nghe chính Tướng Trí kể rằng cuộc đời ông thấy vậy mà cực kỳ thăng trầm. Ông nói ông đã, “từng bị tù sau một cuộc đảo chánh và được thăng quan tiến chức sau một cuộc đảo chánh khác. Ông nói, ông rất ghét chính trị vì chính trị biến con người thành mưu mô không chút tình nghĩa. Ông tâm sự danh vọng và quyền thế làm ông có nhiều kẻ thù và không dám tin ai…” (TYNT&VB, trang 280)

Thoạt tiên, phóng viên chiến trường Vũ Thanh Thủy, rất ngạc nhiên, tại sao Tướng Trí lại đặt niềm tin nơi chị (?) Khi ở thời điểm đó, chị còn quá nhỏ, chỉ đáng tuổi con gái ông, lại mới vào nghề phóng viên…

Lâu dần chị hiểu ra điều mà tướng Trí gọi là “Cái giá của danh vọng và quyền lực” làm ông ít dám tin cậy ai để thố lộ những suy nghĩ thật của mình.

Tôi cho rằng tương quan giữa phóng viên chiến trường Vũ Thanh Thủy và tướng Đỗ Cao Trí, là tương quan định mệnh… Chưa kể, từ kinh nghiệm dạn dầy, chỉ huy ba quân, Tướng Trí sớm nhận ra nhân cách đặc biệt của họ Vũ:

“Nói với tôi, ông gần như độc thoại vì tôi sẵn sàng lắng nghe, bày tỏ lòng thông cảm mà chẳng bao giờ nói lại với ai. Tướng Trí như người thầy biết quá nhiều, và có quá có nhiều chất chứa muốn nói ra. Phần tôi là người học trò chẳng biết gì nhưng hay tò mò chăm chú học hỏi…

“Sau này nhìn lại, tôi nhận ra chính những câu chuyện về kinh nghiệm đời sống của ông đã làm tôi thay đổi hẳn cái nhìn về cuộc đời của chính tôi. Tôi trở thành thận trọng trước danh vọng và quyền lực khi thấy những thứ này đòi con người trả giá quá đắt, làm mất đi sự bình an vui sống. Nhất là làm con người không còn dám hồn nhiên tin vào người khác, là điều tôi không bao giờ muốn đánh mất…” (TYNT&VB, trang 280 & 281)

Mặc dù là nữ phóng viên chiến trường gần như duy nhất của miền Nam, lại luôn giữ thái độ khiêm cung trong hầu hết mọi trường hợp, nhưng cuối năm 1970, Đại Tướng Cao Văn Viên, tổng tham mưu trưởng QL/VNCH đã chọn bốn phóng viên chiến trường từng tham dự chiến trường Căm Bốt, để trao tặng huy chương Anh Dũng Bội Tinh Ngôi Sao Bạc, mà, trong số bốn người đó, có Vũ Thanh Thủy. Chị cũng là phóng viên chiến trường của miền Nam, trẻ nhất và duy nhất nhận được vinh dự này.

Tưởng cũng nên nói thêm, ba nhà báo kia đều làm cho truyền thông ngoại quốc, như ký giả Lê Minh làm cho tạp chí Time-Life; Nick Út làm cho hãng AP; Marie Joannidis của AFP… Lễ gắn huy chương được tổ chức tại vũ đình trường quân đoàn 3, Biên Hòa, do Tướng Trí chủ tọa.

Khi gắn huy chương cho phóng viên chiến trường Vũ Thanh Thủy, Tướng Trí nhắc nhở họ Vũ bằng tiếng Pháp rằng: “Chaque medaille a son revers!”

Vũ Thanh Thủy giải thích vì những cuộc hành quân vào trận địa, thường có thêm nhà Marie Joannidis của AFP, nên tướng Trí phải dùng tiếng Pháp. Và, chị cũng chú thích câu tiếng Pháp ở trên nơi cuối trang sách của chị rằng:

“Huy chương nào cũng có mặt trái, tục ngữ Pháp của triết gia Michel de Montaigne, thế kỷ 16…” (TYNT&VB, trang 282)

Tiếc thay, tình “thầy trò” giữa hai cá nhân cùng có nhân cách sống đáng quý, không được bền lâu hơn, vì trực thăng chở Tướng Trí cùng đoàn tùy tùng thình lình phát nổ khiến Tướng Trí từ trần lúc 10 giờ sáng ngày 23 Tháng Hai, 1971.

Trước tin dữ này, người nữ phóng viên duy nhất miền Nam, được trao tặng huy chương cao quý Anh Dũng Bội Tinh với Ngôi Sao Bạc của QL/VNCH, kể lại như sau:

”… Tháng Hai năm 1971, tôi cùng gia đình đi nghỉ Hè tại trại trà ở Bảo Lộc. Về đến Sài Gòn, tôi đem một bao dứa ngọt hái từ trại gia đình đến nhà Tướng Trí ở đường Phùng Khắc Khoan, nhờ chuyển đến biếu ông tại tư dinh Biên Hòa.

“Tối đó, Tướng Trí gọi điện thoại cám ơn tôi về bao dứa và đề nghị tôi tháp tùng ông ra mặt trận ngày hôm sau. Ông nói tin tức chiến trường có nhiều thay đổi trong thời gian tới mà tôi nên biết. Tôi nhận lời.

“Một giờ sau, trong lúc ủi bộ quân phục để chuẩn bị trở lại mặt trận, tôi chợt nhớ đã lỡ hẹn với bác Trần Việt Sơn, tổng thư ký báo Thần Phong, ngày mai nhận công tác mới tại tòa báo. Tôi gọi lại cho văn phòng Tướng Trí và nhắn là tôi phải dời cái hẹn tháp tùng ông ra mặt trận đến một ngày sau nữa…” (TYNT & VB, trang282)

Hôm sau, khi còn đang ở tòa soạn Thần Phong, mới nhận biên bản điều tra về cái chết của Y Sĩ Đại Úy Hà Thúc Nhơn – – Người từng tố cáo tham nhũng và chiếm giữ Quân Y Viện Nguyễn Huệ, Nha Trang một thời gian… thì, một đồng nghiệp của Vũ Thanh Thủy từ báo Hòa Bình chạy tới, báo cho chị và cả tòa soạn Thần Phong biết: Trung Tướng Đỗ Cao Trí, đã từ trần vì trực thăng của ông, phát nổ trên bầu trời Tây Ninh. Không một ai sống sót!!!

Bán tín bán nghi trước tin khủng khiếp này, họ Vũ chụp máy, gọi ngay gia đình Tướng Trí. Người đầu dây xác nhận:

“Dạ, trung tướng đã tử nạn!”

Tin chính thức cho biết, Trung Tướng Đỗ Cao Trí, hưởng dương 42 tuổi. Ông qua đời vào lúc 10 giờ sáng ngày 23 Tháng Hai, 1971. Thể theo di nguyện của người quá cố, ông được an táng tại nghĩa trang Quân Đội Biên Hòa, cũng với hàng ngàn đồng đội của ông.

”… Ngày đám tang Tướng Trí, tôi mặc quân phục Nhảy Dù đi cùng Đại Tá Nguyễn Thành Chuẩn, chỉ huy trưởng Biệt Động Quân Quân Đoàn III, một trong vài sĩ quan thân cận nhất của Tướng Trí, đến nghĩa trang Quân Đội tiễn đưa Tướng Trí như những chiến hữu tiễn biệt đồng đội của mình đến nơi an nghỉ cuối cùng.

(…)

“Nhìn đoàn người đầy kín nghĩa trang để tiễn đưa Tướng Trí, tôi bồi hồi cảm nhận nỗi tiếc thương sâu xa mà các chiến sĩ và quân lực dành cho ông. Nghe mọi người gọi ông là “cố đại tướng” tôi thấy nghẹn ngào. Chẳng ai muốn được lên lon trong nhang khói, thân phủ cờ vàng và trong nước mắt người thân như thế, dù là lon đại tướng.

“Khi quan tài ông được hạ xuống lòng đất, chúng tôi không sao cầm được nước mắt. Tôi nhìn sang Đại Tá Chuẩn, người lính biệt kích cả đời vào sinh ra tử, coi cái chết nhẹ tựa lông hồng, mà cũng phải rút khăn tay chùi nước mắt, thương người bạn chí tình đã vị quốc vong thân.

“Sống sao chết vậy. Tướng Trí đã hết lòng vì nước vì binh sĩ, giờ đây thân xác ông được phủ lá cờ tổ quốc ghi ơn và được an táng bên hàng ngàn chiến sĩ thân yêu nơi nghĩa trang quân đội mênh mông này.

“Đất nước mất đi một anh hùng, quân đội cũng như người dân miền Nam mất một vị tướng dũng cảm, tài ba, đầy tình nghĩa với non sông đất nước và đồng đội.

“Riêng tôi từ nay mất đi một người thầy hiếm quý đã chứng minh cho tôi thấy, sự ngay thẳng và tư cách của mỗi con người luôn được tôn trọng, dù ở tuổi tác nào.” (TYNT&VB, trang 284 & 285)

.

Như đã nói, từ đầu bài viết này, với bất cứ một chương nào trong 15 chương (kể cả “Lời kết” hay “Phụ bản” Hồi ký “Tình Yêu, Ngục Tù và Vượt Biển,” tôi cũng đều muốn trích đoạn gửi tới bạn đọc chưa có cuốn sách này – – Nhất là những chương nói về tình yêu của hai con người có chung một định mệnh lớn như Dương Phục/Vũ Thanh Thủy… Hoặc những chương họ nói về những ngày họ phải đối đầu với hải tặc, vắt kiệt trí thông minh, cũng những phép lạ, nhận được từ Thượng đế, để họ có thể tồn tại trong địa ngục “Ko Kra”… Nhưng đây chỉ là một bài điểm sách nhỏ, giới hạn, tôi không thể viết dài hơn.

Chưa kể, tôi cũng tự thấy, không được phép làm giảm bớt những cảm động, xúc động chảy nước mắt của độc giả, khi họ một mình nổi chìm theo vận mệnh ngoại khổ của hai phóng viên chiến trường Dương Phục/Vũ Thanh Thủy, của miền Nam, ghi nhận về những ngày tháng cuối cùng của lịch sử nền Đệ Nhị Cộng Hòa miền Nam.

Hơn thế nữa, với tôi, họ là hai trong số không nhiều lắm, phóng viên chiến trường của chúng ta, buộc những phóng viên ngoại quốc (dù chói lòa tên tuổi) dám coi thường tinh thần trách nhiệm và, lòng yêu nước của người Việt Nam trong lãnh vực truyền thông!

(Calif. Mar. 2017)

Mời độc giả xem phóng sự “Mùa hoa dại hiếm hoi ở Riverside”

“I would be happy to die right here, rather than go back to Vietnam.”

Ralanpee, một người Thượng tị nạn tại Cambodia – BBC

Hổm rầy, không biết ăn nhằm cái giống gì mà các đồng chí lãnh đạo cấp cao (sao) nói năng ví von và điệu đàng hết sức:

-Bí Thư Đinh La Thăng: “Đừng để anh Hải thành ngôi sao cô đơn.”

-Thủ Tướng Nguyễn Xuân Phúc: “Tây Nguyên như một cô gái đẹp đang ngủ quên trước thời cuộc.”

Vụ anh Hải/anh Thăng, với trăng sao và hè phố, nghe đã quá mệt rồi nên khỏi bàn thêm, nhưng chuyện Tây Nguyên (nơi tôi sinh trưởng) thì buộc phải có đôi lời với ông thủ tướng.

Kính thưa ông,

Kể từ khi mà người Kinh đặt chân đến Tây Nguyên thì chúng tôi còn có bao giờ được ngủ yên nữa đâu, nói chi tới chuyện “ngủ quên” cho nó thêm phiền. Hôm 11 Tháng Ba vừa qua, tại Hội Nghị Xúc Tiến Đầu Tư Vùng Tây Nguyên, vừa nghe ông tuyên bố “tái khẳng định quyết tâm của chính phủ trong việc đầu tư ở các tỉnh Tây Nguyên” là hết thẩy bản làng – bất kể nam, phụ, lão, ấu – đều nhẩy dựng lên hết ráo vì … kinh hoảng!

Cách đây chưa lâu, vị thủ tướng tiền nhiệm (Nguyễn Tấn Dũng) cũng đã từng lớn tiếng tuyên bố: “Khai thác bauxite tại Tây Nguyên là chủ trương lớn của đảng và nhà nước.”

Hậu quả ra sao – nếu ông chưa rõ – xin đọc dòng chữ sau đây, từ báo Công An Nhân Dân, số ra ngày 11 Tháng Ba:

“Tổ hợp bauxite – nhôm Lâm Đồng lỗ hơn 3,700 tỷ đồng sau ba năm hoạt động.”

Cùng ngày, VNExpress còn ái ngại cho biết thêm:

“Thời gian vận hành ba năm qua, tổ hợp bô xít – nhôm Lâm Đồng đã nảy sinh một số sự cố, gây ảnh hưởng tới môi trường như vỡ đường ống dẫn nước dư từ hồ bùn đỏ về nhà máy tuyển quặng, hay sự cố rò rỉ ống khói khiến dư luận hoang mang.”

Tụi tui sợ thấy bà luôn, chớ đâu phải chỉ “hoang mang” thôi – mấy cha! Bùn đỏ chính là một loại bom, bom kiềm, theo như lời giải thích của một chuyên gia có thẩm quyền – kỹ sư Nguyễn Sáng:

“Đối với mỏ bô xít Tây Nguyên hàm lượng ôxít nhôm trung bình là 50%, như vậy cứ 1 tấn nhôm được sản xuất thì sinh ra 1 tấn bùn đỏ. Hai dự án bô xít là Nhân Cơ và Tân Rai, mỗi dự án có hai hồ chứa bùn đỏ mỗi hồ có dung tích 1 triệu tấn, trong đó công suất của Tân Rai 650,000 tấn/năm và Nhân Cơ lên 600,000 tấn/năm. Như vậy, chỉ ba năm là các hồ chứa bùn đỏ sẽ đầy, và để càng lâu thì quả bom sẽ càng lớn.”

So với “sự cố môi trường vùng biển Formosa” thì quả bom bùn đỏ khổng lồ, ở Tây Nguyên, đáng sợ hơn nhiều. Người dưới xuôi mà còn phập phồng thì dân miền núi làm sao mà “ngủ quên” cho được. Sở dĩ chúng tôi không đi biểu tình (như người dân vùng biển) vì chưa lại sức, sau hai đợt đàn áp dã man vào năm 2001 và 2004.

Nếu rảnh, xin ông coi qua tập tường trình, dài 200 trang (Repression of Montagnards: Conflicts over Land and Religion in Vietnam’s Central Highlands) do Human Rights Watch xuất bản. Trong trường hợp ông không đọc tiếng Anh/tiếng U thì có thể xem qua Wikipedia (tiếng Việt, ma dze in Viet Nam, về cuộc biến động hồi năm 2004) cũng được:

“Biểu tình ở Tây Nguyên 2004 là vụ gây rối quy mô lớn của người Thượng xảy ra vào ngày 10 và 11 Tháng Tư, 2004 tại Tây Nguyên nhằm đòi lập nhà nước Đề Ga tự trị, đòi đất, đòi tự do tôn giáo do Quỹ Người Thượng của Ksor Kok kích động, với tổng cộng gần 10,000 người tham gia, đồng loạt ở các tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, và Đắk Nông.”

Wikipedia (giọng điệu Hà Nội, như vừa trích dẫn) cũng như tất cả các cơ quan truyền thông của nhà nước lúc nào cũng lu loa rằng dân Tây Nguyên bị “kích động,” và “có sự xúi giục từ nước ngoài.” Cùng với cái thói hay vu vạ, quí ông còn có cái tật (rất) lớn là luôn chối từ nhìn vào thực tại (bi thương) của những người dân ở vùng đất bất hạnh này.

Dưới miền xuôi, may thay, vẫn còn có những người Kinh công tâm và sáng suốt. Xin ông, đôi phút, lắng nghe những nhận định khách quan của nhà văn Nguyên Ngọc:

Từ sau năm 1975, đối với Tây Nguyên, chúng ta có hai chủ trương chiến lược:

-Xây dựng Tây Nguyên thành một địa bàn vững chắc về an ninh và quốc phòng, tương xứng với vị trí chiến lược của vùng cao nguyên quan trọng này.

-Xây dựng Tây Nguyên thành một vùng trọng điểm kinh tế của cả nước.

Để thực hiện chủ trương chiến lược đó, đã :

-Tăng cường lực lượng lao động lớn cho Tây Nguyên bằng cách tiến hành một cuộc đại di dân chưa từng có, chủ yếu từ đồng bằng châu thổ sông Hồng và vùng duyên hải Nam Trung Bộ lên Tây Nguyên. Theo kế hoạch ban đầu, dự kiến sẽ đưa lên Tây Nguyên 5 triệu dân. Kế hoạch này cũng đồng thời nhằm giải tỏa áp lực dân số cho hai vùng đồng bằng nêu trên.

-Tổ chức toàn bộ Tây Nguyên thành các đơn vị kinh tế lớn: Trong 10 năm đầu là các binh đoàn làm kinh tế, gồm ba binh đoàn 331, 332, 333 bao trùm gần toàn bộ Tây Nguyên. Mười năm sau, quân đội giao lại cho dân sự, các binh đoàn làm kinh tế chuyển thành Liên Hiệp Xí Nghiệp Nông, Lâm, Công Nghiệp (LHXNNLCN), cũng bao trùm gần hết Tây Nguyên. Sau 10 năm nữa, nhận thấy mô hình quản lý này không hiệu quả, đã giải tán các LHXNNLCN, tổ chức lại thành các nông trường, lâm trường thuộc tỉnh hoặc thuộc trung ương.

Toàn bộ đất và rừng ở Tây Nguyên được quốc hữu hóa, được lấy giao cho các binh đoàn làm kinh tế, các LHXNNLCN, các nông trường, lâm trường, và giao cho dân di cư từ đồng bằng lên. Người bản địa chỉ còn phần đất thổ cư và một ít đất làm rẫy.

Những việc làm của chúng ta ở Tây Nguyên từ sau 1975 như đã trình bày trên đã đưa đến những hệ quả:

1-Dân số Tây Nguyên tăng nhanh, đột ngột, với cường độ lớn. Đầu thế kỷ 20, các dân tộc bản địa chiếm 95% dân số. Đến năm 1975, tỉ lệ này là 50%. Hiện nay người bản địa chỉ còn 15-20% trên toàn địa bàn.

2-Sự tan vỡ của làng Tây Nguyên. Từ sau năm 1975, quyền sở hữu tập thể truyền thống của cộng đồng làng đối với đất và rừng nghiễm nhiên bị xóa bỏ, tất cả đất và rừng đều bị quốc hữu hóa. Như đã thấy ở trên, quyền sở hữu này chính là nền tảng vật chất, kinh tế của làng; bị bứng mất đi nền tảng này, làng, tế bào cơ bản của xã hội Tây Nguyên, tất yếu tan vỡ.

3-Môi trường bị tàn phá nghiêm trọng. Cho đến nay, trừ một vài vùng nhỏ như một ít khu vực quanh núi Ngok Linh, vùng Komplong…, có thể nói về cơ bản rừng Tây Nguyên đã bị phá sạch, hậu quả về nhiều mặt không thể lường.

4-Người bản địa bị mất đất. Việc mất đất, không phải trong một xã hội bình thường mà là từ tay người dân tộc bản địa sang tay người nơi khác đến là người Việt, đã khiến vấn đề đất đai trở thành vấn đề dân tộc. Đây chính là nguyên nhân trực tiếp của sự mất ổn định nghiêm trọng đã và đang diễn ra ở Tây Nguyên.

5-Văn hóa Tây Nguyên bị mai một. Việc mất rừng, tan vỡ của làng, cơ cấu dân cư bị đảo lộn lớn và đột ngột, người bản địa bị mất đất và mất gốc rễ trở thành lang thang trên chính quê hương ngàn đời của mình tất yếu đưa đến đổ vỡ về văn hóa.

Đó là kết luận của “già làng” Nguyên Ngọc, hồi năm 2006. Hơn 10 năm đã trôi qua, bây giờ chúng tôi không còn chỗ để mà “lang thang trên chính quê hương ngàn đời của mình” nữa. Đất bị cướp trắng cả rồi. Cho dù quả bom đỏ bô xít không nổ chăng nữa thì chúng tôi cũng chết dần, chết mòn, và sẽ chết hết (trong tương lai gần) nếu chế độ hiện hành không tàn lụi sớm.

Kính thưa ông,

Tây Nguyên có được ngủ yên bao giờ mà nói “ngủ quên.” Tôi đoán chừng là ông đang ngủ gật nên có biết “trời trăng mây nước” gì đâu, chúng đưa cho cái gì thì cầm giấy đọc y chang như vậy thôi. Từ trên xuống dưới, toàn là một lũ dốt nhưng lại hay nói chữ!

K’ Tien

Mời độc giả xem phóng sự “Mùa hoa dại hiếm hoi ở Riverside”