Nguyễn Tiến Hưng
(Trích dẫn từ cuốn sách Khi Ðồng Minh Nhảy Vào)

“Nhiều người trong đó có tôi luôn cho rằng nếu như có một tay hung ác đội mũ đen (black hatted villain) trong thảm kịch Saigon năm 1963 và cái chết của hai anh em ông Diệm, Nhu thì đó chính là Lodge,” tác giả James W. Douglas kết luận trong một cuốn sách nghiên cứu công phu xuất bản năm 2008. Ðại Sứ Cabot Lodge đã không trực tiếp ra lệnh đảo chính TT Diệm, nhưng ông đã có trách nhiệm lớn lao đưa tới lệnh ấy và khi thi hành mệnh lệnh thì lại dùng nhiều thủ đoạn – kể cả bóp méo những chỉ thị từ Washington – nhằm triệt hạ cho bằng được hai anh em ông Diệm-Nhu.

Thật cũng lạ: nếu như thời Ðệ Nhị Cộng Hòa, có tay đao phủ tên là Henry (Kissinger), người đã đẩy Miền Nam xuống vực thẳm, thì thời Ðệ Nhất Cộng Hòa, lại đã có một tay đao phủ khác cũng tên là Henry – Henry Cabot Lodge. Sự trùng hợp này thì chính tác giả cũng mới chợt để ý tới, vì trước đó khi nói tới viên đại sứ Mỹ cuối cùng trong thời Ðệ Nhất Cộng hòa thì ta thường nói tới ông Cabot Lodge. Cho nên chúng tôi gọi ông Henry Cabot Lodge là Ðao phủ Henry I và Henry Alfred Kissinger là đao phủ II.

Cuối Tháng Sáu, 1963, đang khi tình hình ở Saigon có vẻ lắng dịu xuống sau biến cố Phật Giáo ở Huế thì có tin từ Washington là tới Tháng Tám, Hoa kỳ sẽ thay thế Ðại Sứ Nolting, người đã nhất mực ủng hộ TT Diệm. Sau ba năm phục vụ, ÐS Nolting yêu cầu được thuyên chuyển về Mỹ vì lý do gia đình. Ðang khi chờ đợi quyết định của TT Kennedy, gia đình ông Nolting đi nghỉ ở Hy Lạp. Cho đến khi về tới New York ngày 1 Tháng Bảy ông mới nhận được lá thư của Bộ Trưởng Phủ Tổng Thống Nguyễn Ðình Thuần viết cho ông rằng, “Tổng Thống Diệm yêu cầu ngài về Saigon gấp.” Trong khi ông Nolting đi nghỉ, ông Thuần cũng đã yêu cầu tòa Ðại Sứ Mỹ thông tin cho ÐS Nolting là TT Diệm muốn ông trở về để làm trung gian giải quyết cuộc khủng hoảng. Truehart có hứa sẽ chuyển lời nhưng đã thất hứa. Giả như ông Nolting nhận được yêu cầu của TT Diệm thì chắc chắn ông đã trở về Saigon để làm cho bầu không khí căng thẳng Việt-Mỹ dịu đi được phần nào.

Về tới Saigon, ông Nolting thấy ông Diệm thực sự đã thi hành một số biện pháp theo như yêu cầu của Bộ Ngoại Giao Mỹ. Ngày 18 Tháng Sáu, ông Diệm cho phát sóng một thông điệp kêu gọi toàn thể chính phủ phải thực thi “Bản Tuyên Cáo Chung” giữa chính phủ và lãnh đạo Phật Giáo (16 Tháng Sáu). Ông cho phép các nhà sư trở về những ngôi chùa bị cô lập hóa, rồi trừng phạt viên đại tá là người đã tổ chức cuộc biểu tình chống Phật Giáo. Trong những ngày cuối cùng khi Nolting còn làm đại sứ ở Saigon, ông vẫn cố thuyết phục Washington là cuộc khủng hoảng Phật Giáo đang dần dần lắng dịu và Washington nên tuyên bố ủng hộ ông Diệm. Nhưng đồng thời, tại Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ, bè phái Hillsman đã quyết tâm hành động.

Cabot Lodge là ai?

Ông Henry Cabot Lodge sinh ra tại Nahant, Massachusetts. Cha ông là George Cabot Lodge, một nhà thơ. Năm 1924, ông tốt nghiệp hạng ưu tại Ðại Học Harvard, nơi ông là một thành viên của hai hội Hasty Pudding và Fox Club. Năm 1933 ông được bầu vào Hạ Viện tiểu bang Massachusetts và năm 1936 được bầu làm nghị sĩ đảng Cộng Hòa tại Thượng Viện Hoa Kỳ. Lodge phục vụ năm đầu tiên của nhiệm kỳ Thượng Viện mới của mình, nhưng sau đó đã từ chức ghế Thượng viện của ông vào ngày 3 Tháng Hai năm 1944 để trở lại quân đội. Ông nổi tiếng là con người bảo thủ, cứng rắn, võ biền. Ông Lodge cũng là người đã tranh cử với ông Kennedy hai lần và đều thất bại.

Lần đầu là năm 1952 khi ông muốn tái cử chức Nghị sĩ tiểu bang Massachusetts, và lần thứ hai là trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1960 khi ông đứng chung liên danh Nixon-Lodge (và chính chúng tôi đã đi vận động cho liên danh này).

Thành kiến sẵn về TT Diệm

Thoạt đầu TT Kennedy có ý định chỉ định ông Edmund Gullion (cựu lãnh sự Mỹ ở Saigon đầu thập niên 1950) để làm đại sứ thay ông Nolting. Gullion là người có thiện cảm với những người có tinh thần quốc gia cũng giống như Kennedy, nhưng Bộ trưởng Ngoại giao Dean Rusk không đồng ý và đề nghị ông Lodge. Trong cuốn sách “Triumph Forsaken” tác giả Moyar viện dẫn nhà sử học Arthur Schlesinger để cho rằng: năm 1963 TT Kennedy biết rằng ông Cabot Lodge sẽ là ứng cử viên Ðảng Cộng Hòa ra tranh cử nên chỉ định ông làm đại sứ ở Saigon để ông phải đứng vào thế thủ, không thể cáo buộc những thất bại ở Việt Nam cho đảng Dân chủ. Trước khi nhậm chức ông Lodge đã có thành kiến sẵn về TT Diệm. Ông đã đi tới kết luận là ông Diệm vừa bất tài vừa độc tài, và chính phủ ông thì tham nhũng. TT Diệm không biết nhiều về ông Lodge nhưng khi nghe tin ông sắp thay thế ông Nolting làm đại sứ và là người có thành kiến về mình, ông Diệm tâm sự với Bộ Trưởng Thuần, “Họ có thể gửi mười ông Lodge sang, nhưng tôi không thể để cho chính tôi hay đất nước này bị nhục mạ, dù họ có chĩa đại bác vào Dinh Ðộc Lập.”

Ðại Sứ Lodge đã ra tay dẹp Nhà Ngô như thế nào? Nghiên cứu kỹ tài liệu lịch sử chúng tôi thấy ông đã có những hành động như sau:

– Vừa tới Saigon, ông đã phớt lờ và không muốn điều đình gì với TT Diệm, một hành động bật đèn xanh cho tướng lãnh.

– Rồi ông trực tiếp khích lệ tướng lãnh đảo chính.

– Tiếp theo là việc loại bỏ trạm trưởng CIA là Richarson (người quen thân với ông Nhu) và không cho Tư Lệnh Harkins (người ủng hộ ông Diệm) biết đầy đủ thông tin về đảo chính, như vậy Lodge dễ bề hành động.

– Ông cũng không cho TT Kennedy biết hết những gì đang xẩy ra ở Saigon; và

– Hết mực thuyết phục Washington chấp thuận đảo chính.

– Khi lệnh từ Washington chưa rõ ràng, ông đã giải thích theo ý mình; rồi sau cùng, đã

– Ðánh lừa cả TT Diệm vào ngay ngày đảo chính; đồng thời

– Không thông báo cáo kịp thời cho TT Kennedy về thông điệp và nhượng bộ của TT Diệm vào sáng ngày đảo chính.

Sau cùng, ông Lodge đã hứa với TT Diệm là nếu ông yêu cầu thì sẽ giúp phương tiện để bay ra ngoại quốc, nhưng tới khi ông Diệm nhờ cậy việc này thì ông Lodge lại làm ngơ.

Bức mật điện lịch sử 24 Tháng Tám, 1963, cho phép đảo chính

Tại Saigon, ông Lodge vừa tới nơi là đã họp ngay với báo chí và thăm các nhà sư trước cả lễ nghi trình diện với Tổng Thống Diệm. Hôm sau, Tướng Trần Văn Ðôn gửi cho ông Lodge một bức thư qua Conein, nói rằng quân đội không nhúng tay vào biến cố Phật giáo vừa qua. Ông Lodge lập tức báo cáo về Washington mà không cần kiểm tra lại về sự chính xác của thông tin này. Washington phản ứng ngay vì những người chống ông Diệm ở Bộ Ngoại Giao (trong nhóm gọi là “The New Frontier” – Biên Cương Mới, chữ mà TT Kennedy hay dùng) đang cố đổ hết tội cho ông Nhu. Ngày 24 Tháng Tám nhằm ngày Thứ Bảy cuối tuần, quan chức cao cấp ở Washington đi nghỉ. Tổng Thống Kennedy thì về Hyannis Port (Massachussets). Tại Washington các ông Harriman (thứ trưởng Ngoại Giao), Hillsman (phụ tá ngoại trưởng), và Forrestal (phụ tá ở tòa Bạch Cung) soạn thảo một mật điện tín ra chỉ thị đầu tiên về việc đảo chính. Thật xui cho ông Diệm, sau khi soạn xong văn bản, phụ tá Forrestal chỉ gọi cho Tổng Thống Kennedy để đọc cho ông nghe qua điện thoại. Ðang nghỉ ngơi chiều Thứ Bảy mà lại phải nghe văn thư này nọ, ông Kennedy bảo thôi cứ để tới sáng thứ hai triệu tập một cuộc họp rồi hãy tính. Harriman cùng với Hillsman thúc giục là cần gửi gấp. Kennedy đồng ý với điều kiện là phải hỏi các xếp của hai ông. Hillmans gọi báo cho Ngoại Trưởng Rusk. Không biết ông nói như thế nào mà ông Rusk hiểu lầm rằng tổng thống đã đồng ý nên ông Rusk cũng OK. Còn McNamara và xếp CIA McCone thì chưa được thông báo, nhưng điện văn được gửi đi ngay. Vì đây là một tài liệu nòng cốt cho những âm mưu tiếp theo để đi tới cuộc đảo chính 1 tháng 11, chúng tôi in lại hầu như toàn bộ trong phần Phụ Lục. Sau đây là vài đoạn:

Ông Lodge đi xa hơn lệnh và đi thẳng với tướng lãnh
 
Dù trong công điện này còn nói tới việc cho ông Diệm một cơ hội: “Ta phải cho ông Diệm cơ hội dứt bỏ ông Nhu cùng với vây cánh… Chúng tôi muốn cho ông Diệm một cơ hội hợp lý để cách chức họ nhưng nếu ông ấy vẫn ngoan cố thì..” nhưng ông Lodge không muốn cho ông Diệm một cơ hội nào nữa. Ở Saigon, điện văn của Bộ Ngoại Giao đã mở màn cho một loạt những biến cố. Ðiện văn tới Saigon vào đêm Chủ Nhật, ngày 25 Tháng Tám. Nhận được, ông Lodge cấp thời đánh điện về Bộ Ngoại Giao, đề nghị một thay đổi chiến thuật: đó là không cần phải thuyết phục ông Diệm nữa mà cứ đi thẳng với các tướng lãnh.

Mưu lược ông đại sứ

Vì tòa đại sứ bây giờ đi thẳng với các tướng lãnh cho nên ngay sau mật điện này, ngày 29 Tháng Tám, Tướng Minh đã ra mặt: ông thay thế Tướng Ðôn để gặp Trung Tá Conein. Ông Minh yêu cầu Mỹ cung cấp bằng chứng rõ rệt là sẽ không tiết lộ âm mưu đảo chính cho ông Nhu biết. Bằng chứng ấy, theo ông Minh là Hoa Kỳ ngưng viện trợ kinh tế cho TT Diệm.

Ngay hôm sau, 29 Tháng Tám, ông Lodge gửi thêm một thông điệp, hết sức thuyết phục, đặt vấn đề phải lật đổ chính phủ Diệm vì hai lý do: uy tín của Hoa Kỳ và nhu cầu chiến thắng Cộng sản, hai yếu tố quan trọng nhất của chính sách Hoa kỳ đối với Việt Nam:

“Chúng ta đã bước vào một cuộc hành trình mà không thể nào trở lại một cách đàng hoàng được nữa: đó là việc lật đổ chánh phủ Diệm.

“Tại sao không có cách nào quay trở lại được nữa? Ðó là một phần vì uy tín của Hoa Kỳ nói chung đã cam kết công khai vào mục tiêu này và sẽ còn tiếp tục như vậy nữa khi mà các sự việc bí mật được tiết lộ ra.

“Theo một ý nghĩa căn bản hơn chúng ta không thể trở lại được nữa, vì theo tôi sẽ không có khả năng chiến thắng Cộng sản với một chính phủ Diệm hay bất cứ người nào khác trong gia đình họ Ngô…

“Cơ hội về một cuộc đảo chánh của các tướng lãnh tùy thuộc vào họ tới một mức độ nào, nhưng cũng tùy thuộc phần lớn vào chúng ta… chúng ta nên xúc tiến các nỗ lực toàn diện để các tướng lãnh hành động cho mau lẹ…

Ðể khích lệ tướng lãnh, ông Lodge còn yêu cầu Washington chỉ thị để chính “Tướng Harkins (người chống đảo chính) phải đích thân lập lại với các tướng lãnh những điều mà các nhân viên CAS (CIA) đã nói với họ trước đây để chứng tỏ tính cách đích thực của các thông điệp ấy. Tướng Harkins phải có lệnh để làm việc này.” Lodge lý luận là vì các tướng lãnh đã “bị ám ảnh bởi cái tư tưởng là chúng ta sẽ bỏ rơi họ, mặc dầu theo chỉ thị chúng tôi đã nói với họ là cuộc chơi thực sự đã mở màn.” Cùng ngày 29 Tháng Tám, ông Lodge lại nhận được công điện nữa từ Ngoại Trưởng Rusk, trong đó có câu: “Tôi sẽ vui mừng đón nhận… quan điểm của ông về việc ông có tính đến chuyện hội đàm thêm với ông Diệm để tiếp tục đàm luận với ông ta nữa hay không…” Không, ông Lodge không muốn hội đàm thêm với ông Diệm nữa. Ông trả lời ngay: “Nếu tôi đến thăm ông Diệm để yêu cầu loại vợ chồng ông Nhu, chắc chắn là ông Diệm sẽ không đồng ý và điều này sẽ làm cho các tướng lãnh hoài nghi về ý đồ của chúng ta và tình trạng bất động sẽ kéo dài thêm nữa.” Ngoài ra, “một cuộc đến thăm như vậy sẽ khiến cho vợ chồng ông Nhu coi như một tối hậu thư,” và có thể sẽ hành động “phá tan bất cứ kế hoạch nào để chống đối ông ta.” Bởi vậy, Lodge kết luận:

Ông Nhu đã sẵn sàng nhượng bộ

Tướng Harkins thực sự đã muốn cho Washington ngừng thông đồng với nhóm đảo chính, và rất quan trọng, ông còn gửi báo cáo về Washington nói đến việc ông Nhu đã sẵn sàng nhượng bộ. Ông viết: “Trong một cuộc gặp gỡ hôm qua, ông Nhu nói là ông ta hiện nay sẵn sàng làm những gì mà Hoa Kỳ muốn làm nếu có sự ủng hộ của Tổng Thống Kennedy. Tôi nói với ông ta ‘đây là điều mới mẻ đối với tôi.’”

Tuy người thủ lãnh giới quân sự Mỹ ở Saigon có lập trường như vậy nhưng mật điện ngày 24 Tháng Tám đã được đao phủ Henry I sử dụng tối đa để thúc đẩy tướng lãnh đi tới cùng để bức tử người đã gắn lon cho họ và là người sáng lập ra nền Cộng Hòa Việt Nam.

Nguyễn Tiến Hưng
(Trích dẫn từ cuốn sách Khi Ðồng Minh Nhảy Vào)

Hawaii là một hải đảo thần tiên. Trời xanh, nước trong, cát trắng. Ðây là thiên đàng của du khách, của các cặp tình nhân, và những tuần trăng mật. Xa xa, có những chiếc du thuyền bồng bềnh. Gần bờ, từng lớp thanh niên nhịp nhàng lướt sóng.

Một nơi như vậy mà tại sao tình báo Hoa Kỳ lại nói là có Cộng Sản nằm vùng! Quốc Hội Mỹ phải quan tâm ngay. Thám tử ‘Big Jim’ vừa to con vừa nhiều tài được gửi tới để truy nã. Ðó là cốt truyện của cuốn phim “Big Jim McLain” do Hollywood dựng lên, và tài tử chính là John Wayne. Cuốn phim được chiếu vào thời điểm phong trào chống cộng ở nước Mỹ lên tới tột điểm vào đầu thập niên 1950. Lúc ấy ở Âu Châu, Nga Xô đang tung hoành, ở Á Châu thì Cộng Sản đang thắng thế. Sau khi Mao Trạch Ðông chiếm trọn lục địa Trung Quốc, Bắc Hàn liền tấn công Nam Hàn, rồi quân đội của ông Mao nhảy vào tiếp sức. Lực lượng Liên Hiệp Quốc chới với, dẫn tới việc Tướng Mỹ McArthur quyết định phản công mạnh. Ông còn muốn đánh thẳng luôn Trung Quốc, nhưng không được phép và còn bị thay thế. Mãi tới năm 1953, chiến tranh Triều Tiên mới được kết thúc, nhưng chỉ bằng một hiệp định đình chiến, không phân thắng bại. Khi nào không có chiến thắng rõ ràng thì nhân dân Hoa Kỳ rất bất mãn. Làm sao mà một nước đại cường đã thắng trận vẻ vang trong Thế Chiến II, bây giờ lại bị lép vế như vậy đối với Trung Quốc, một nước nghèo đói, lạc hậu ở bên Á Châu?

“Cộng Sản nằm ngay trong nhà chúng ta”

Thượng Nghị Sĩ Joseph McCarthy đã có câu trả lời. Chẳng phải vì Cộng Sản mạnh mẽ gì đâu, ông biện luận, nhưng chính vì có những kẻ phản quốc ở ngay trong chính phủ Mỹ đã giúp cộng sản thắng thế. “Từ những cuộc bán đứng ở Yalta cho tới sự thất bại của Mỹ ở Triều Tiên,” là do có những kẻ làm ô nhiễm chính sách ngoại giao và an ninh của Hoa kỳ.” McCarthy đã khởi xướng một phong trào chống Cộng hết sức rộng rãi. “Kẻ thù đang nằm ngay trong nhà chúng ta,” ông cứ nhất quyết, và phải đưa chúng ra ngay để trừng trị nếu ta muốn ngủ cho yên. McCarthy không chỉ nói miệng, ông đã đưa ra ngay một “danh sách những người Cộng Sản hoặc thân Cộng” gồm tới 57 nhân viên trong Bộ Ngoại Giao và Bộ Quốc Phòng. Sau đó, danh sách này còn tăng lên tới 200. Nổi tiếng nhất là vụ khởi tố một nhân viên Bộ Ngoại Giao tên là Alger Hiss. Vụ này rất sôi nổi và Hiss đã bị kết án.

Trong bầu không khí ấy, người anh hùng Thế Chiến II, Tướng Dwight Eisenhower đã đại thắng trong cuộc bầu cử Tổng Thống năm 1952. Tuy tiền nhiệm của ông là hai tổng thống Roosevelt và Truman có tính cách thế thủ: lo ngại về sự lớn mạnh của Cộng Sản. Còn lập trường của TT Eisenhower lại có tính cách thế công: phải ngăn chận sự bành trướng ấy một cách rõ ràng và vững chãi.

Con cờ Ðôminô

Trong Chương 3, khi phân tích Huấn Lệnh NSC 64, chúng tôi có bàn tới nguồn gốc Thuyết Ðôminô, nhưng người dùng hai chữ này chính là TT Eisenhower: “Nếu để một nước mất đi thì tất cả những nước khác sẽ nằm xuống như một hàng con cờ đôminô,” Tổng Thống Eisenhower tuyên bố năm 1954 khi ông nói về sự cần thiết phải bảo vệ Miền Nam Việt Nam. Câu tuyên bố nổi tiếng này từ đó trở thành “Thuyết Ðôminô.”

Sau thất bại Ðiện Biên Phủ, Ngoại Trưởng Dulles cố nhìn vào một khía cạnh tích cực.

“Bây giờ chúng ta lại có được một căn cứ sạch sẽ ở đó (Việt Nam), không còn bị hoen ố vì mầu sắc thực dân nữa: Ðiện Biên Phủ là một sự may mắn trá hình.” (Now we have a clean base there (Vietnam), without the taint of coloniasm. Dien Bien Phu is a blessing in disguise).

Hiệp Ðịnh Geneva vừa ký xong Tháng Bảy, 1954 thì các hoạt động của Hoa Kỳ tại Miền Nam đã bắt đầu trở nên mạnh mẽ ngay trong Tháng Tám, 1954. Cùng một ngày Tòa Ðại Sứ thông báo cho chính phủ Việt Nam về việc Hoa Kỳ yểm trợ chuyển vận đoàn người di cư từ Bắc vào Nam, cơ quan Cố Vấn Quân sự Mỹ tại Saigon hoàn thành một báo cáo dài ghi “Công điện 3024 – Ngày 8 Tháng Tám, 1954” gửi về Bộ Ngoại Giao để tường trình cho chính phủ kết quả của một cuộc nghiên cứu về vai trò của Hoa Kỳ đối với tương lai của miền Nam Việt Nam. Mục đích của báo cáo là: “Hoạch định toàn bộ những hoạt động, gồm cả chính trị, tâm lý, quân sự, và kinh tế để Hoa Kỳ có thể áp dụng nhằm bảo đảm cho Miền Nam được tồn tại là một quốc gia tự do, đồng thời giúp củng cố đất nước này thành một hàng rào vững chắc để ngăn chận sự bành trướng của Cộng Sản.” Sở dĩ có thể tiến hành như vậy là vì “Hoa Kỳ sẽ tự giải thích Hiệp Ðịnh Geneva theo ý mình để được được hoàn toàn tự do liên lạc với quốc gia Việt Nam.”

Thất bại Ðiện Biên Phủ đe dọa trầm trọng an ninh Hoa Kỳ

Gần hai tuần sau báo cáo này, Hội Ðồng An Ninh Quốc Gia lại có một huấn thị để “Duyệt lại chính sách của Hoa Kỳ ở Ðông Nam Á.” Phân tích những hậu quả của việc Pháp bại trận tại Ðiện Biên Phủ, huấn thị nhận xét rằng “thắng lợi của Cộng Sản tại Hội Nghị Geneva đã đưa tới những hậu quả trầm trọng đe dọa nền an ninh của Hoa Kỳ tại Ðông Nam Á và làm tăng sức mạnh của Cộng Sản tại đó.” Theo sự nhận xét của tài liệu rất dài này, những lý do đưa tới tình trạng như trên đây được tóm tắt như sau:

Huấn thị NSC 5429/2
Ngày 20 tháng 8, 1954

Những lợi ích cho Cộng Sản:

• Sau Geneva, lực lượng Cộng Sản đã chiếm được một chỗ đứng quan trọng tại Việt Nam để từ đó làm áp lực vào những khu vực khác;
• Do việc áp dụng một thái độ có vẻ hòa nhã tại Geneva, lại được tiếng là đã ngưng chiến ở Ðông Dương, Cộng sản sẽ khai thác luận điệu cho rằng Hoa Kỳ là kẻ quá khích, là kẻ hiếu chiến; và
• Vì vậy Cộng Sản đã có được một căn bản để làm nổi bật chiêu bài “quảng bá về hòa bình,” vừa trấn an vừa giao hảo với các quốc gia ở Á Châu.

Những bất lợi cho Hoa Kỳ:

• Là một hậu thuẫn của Pháp và Bảo Ðại, Hoa Kỳ đã mất đi uy tín của mình tại Á Châu, một sự việc làm cho các chính phủ nơi đây nghi ngờ thêm nữa về sự lãnh đạo cũng như khả năng của Hoa Kỳ trong công cuộc ngăn chận sự bành trướng của Cộng Sản tại Á Châu;
• Rồi đây, uy tín của Hoa Kỳ chắc chắn sẽ còn lệ thuộc thêm vào những việc gì sẽ xảy ra cho Ðông Nam Á trong tương lai;
• Vì uy tín của Cộng Sản về quân sự cũng như chính trị đã tăng, nên họ chỉ cần khai thác những yếu kém của các quốc gia tự do ở Á Châu là có thể tăng thêm ảnh hưởng mà không cần phải dùng tới những biện pháp quân sự;
• Ngoài ra, nếu để Ðông Nam Á sụp đổ thì sẽ khó mà giữ được nước Nhật tiếp tục đóng vai trò then chốt tại các quốc gia hải đảo.

Bởi vậy, huấn lệnh cho rằng Hoa Kỳ phải có ngay những biện pháp thích ứng và tổng thể để đối phó với thực trạng này.

Viện trợ thẳng cho Miền Nam dù Pháp phản đối

Như vậy là đã đến lúc Hoa Kỳ phải ra tay làm mọi biện pháp cần thiết để củng cố một Miền Nam Tự Do vì nó dính liền với quyền lợi của Hoa Kỳ. Việc quan trọng cần làm ngay là phải tăng cường sự có mặt của Hoa Kỳ, và liên lạc ngoại giao trực tiếp với chính phủ Saigon mà không còn phải đi qua trung gian chính phủ Pháp nữa.

Sự việc này được Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ thông báo cho bộ trưởng Quốc Phòng ngay. Ngày 26 Tháng Tám, 1954, Thứ Trưởng Bedell Smith viết cho Bộ Trưởng Bộ Quốc Phòng Charles E. Wilson: “Như ngài biết, tổng thống đã chấp thuận một văn bản gửi thủ tướng Pháp thông báo rằng từ nay Hoa Kỳ sẽ cung cấp viện trợ cần thiết cho ba quốc gia Ðông Dương một cách trực tiếp thay vì qua ngả trung gian của Pháp.”

Ðược tin Hoa Kỳ sắp viện trợ thẳng cho chính phủ Saigon, Pháp rất bất mãn, nhưng vì còn cần viện trợ nên cũng phải điều đình để khỏi làm phật lòng Mỹ. Vào thời điểm ấy, quân đội Pháp rút từ Bắc vào vẫn tiếp tục đóng tại Miền Nam, viện cớ là Pháp còn phải bảo đảm cho việc thi hành Hiệp Ðịnh Ðình Chiến và tổ chức tổng tuyển cử trên toàn lãnh thổ vào hè 1956.

Tại cuộc họp quan trọng hậu Geneva giữa Pháp và Mỹ tại Washington từ ngày 27 tới 29 Tháng Chín, 1954, Pháp cố thuyết phục chính quyền Eisenhower cứ tiếp tục tài trợ cho Quân đội Viễn chinh Pháp, và nhất định phản đối việc Mỹ viện trợ thẳng cho chính phủ Việt Nam. Pháp đưa bốn lý do ra để thuyết phục Mỹ:

• Nếu Mỹ viện trợ thẳng cho Miền Nam là vi phạm Hiệp Ðịnh Geneva;
• Làm như vậy là khiêu khích Trung Quốc;
• Viện trợ là đưa cơ hội tham nhũng cho người Việt Nam; và
• Những hy sinh của Pháp giúp cho chính phủ Miền Nam cũng như những ràng buộc của Miền Nam là một thành viên trong Liên Hiệp Pháp đòi hỏi việc phải để cho Pháp quản trị viện trợ.

Trước sự chống đối của Pháp, Mỹ tìm kế hoãn binh, tránh né. Mỹ còn cho Pháp cái cảm tưởng là sẽ có thể chấp nhận những lý do mà Pháp đưa ra. Làm như vậy là để cho Pháp vui lòng và đồng ý ủng hộ và trao trả hoàn toàn thẩm quyền về dân sự cho chính phủ Miền Nam. Pháp yên tâm rằng mình sẽ tiếp tục nhận được viện trợ Mỹ. Có ngờ đâu, chỉ một tháng sau cuộc họp Washington, ngày 29 Tháng Mười, Ngoại trưởng Dulles bất chợt nói thẳng với Thủ Tướng Pháp Mendès-France rằng: “Chỉ một mình chính phủ Hoa Kỳ quản lý viện trợ cho Miền Nam.”

Bước ngoặt của bang giao Việt-Mỹ

Ngoại Trưởng Dulles nói như vậy vì trước đó, ngày 1 Tháng Mười, 1954, Tổng Thống Eisenhower đã gửi cho Thủ Tướng Ngô Ðình Diệm một bức thư thông báo lập trường hoàn toàn mới của Hoa Kỳ. Thư này là một bước ngoặt, đánh dấu gần 20 năm Hoa Kỳ trực tiếp hỗ trợ cho Miền Nam:

White House

Ngày 1 Tháng Mười, 1954

Kính gửi Thủ Tướng Ngô Ðình Diệm

Kính thưa Thủ Tướng,

“Tôi đã theo dõi hết sức chăm chú những tiến triển tại Việt Nam, đặc biệt là từ sau khi kết thúc hội nghị Geneva… Và chúng tôi đã khảo sát những phương thức để viện trợ của Hoa Kỳ cho Việt Nam được hữu hiệu hơn và có thể đóng góp nhiều hơn nữa cho thịnh vượng và ổn định của Việt Nam.

“Bởi vậy, tôi đã chỉ thị cho đại sứ Mỹ ở Việt Nam để xem xét với ngài, với tư cách ngài là lãnh đạo của Chính phủ, làm sao để một chương trình của Hoa Kỳ viện trợ thẳng cho chính phủ của ngài để có thể yểm trợ được Việt Nam trong giờ phút thử thách này.

“Mục đích của chương trình này là để hỗ trợ cho chính phủ Việt Nam trong công cuộc phát triển và duy trì một quốc gia hùng mạnh, vững bền, đủ khả năng chống lại những phá hoại và tấn công bằng võ lực.

“Chính phủ Hoa Kỳ mong đợi cho chương trình này được chính phủ Việt Nam đáp ứng lại bằng việc áp dụng những biện pháp cải thiện cần thiết. Hoa Kỳ hy vọng rằng viện trợ này sẽ được kết hợp với những cố gắng tiếp tục của Ngài để đóng góp đắc lực vào việc xây dựng một nước Việt Nam độc lập và một chính phủ mạnh mẽ…

Trân trọng

Dwight D. Eisenhower

Ðây là văn kiện lịch sử được liệt vào hàng quan trọng nhất vì về sau này các chính phủ TT Kennedy và TT Johnson đều trích dẫn văn thư này làm nền tảng cho chính sách viện trợ cho Miền Nam: nó đã được bắt đầu ngay từ thời TT Eisenhower.

“Ta phải lao vào”

Kết thúc năm 1954, ngày 24 Tháng Mười Hai, sau khi TT Eisenhower đã có lập trường dứt khoát, Ngoại Trưởng Dulles gửi một thông điệp cho cả Ðại Sứ Collins ở Saigon và Ðại Sứ Dillon ở Paris. Tóm tắt về tình hình nội bộ, ông Dulles khẳng định rằng, “Tuy Việt Nam Tự Do phải đương đầu với nhiếu vấn đề phức tạp và khó khăn, nhưng không có lý do nào ta phải chấp nhận sự thất bại.” Tại sao lạc quan ? Ông đưa ra năm lý do:

-Trong thời gian là năm tháng kể từ Hiệp định Geneva, tình hình tại Miền Nam đã không tới chỗ tan rã;
-Dân chúng căn bản là chống Cộng;
-Miền Nam có những tài nguyên lớn lao;
-Vấn đề Tướng Hinh đã được giải quyết ổn thỏa;
-Công cuộc định cư tiến hành khá tốt đẹp; và
-Trên một số phương diện, tình hình còn tiến triển tốt đẹp hơn là tiên đoán.

Ông kết luận rằng:

“Ðầu tư vào Việt Nam là đúng lý, dù chỉ là để mua thêm thời gian giúp xây dựng sức mạnh ở những nơi khác trong vùng, trừ phi nước Việt Nam Tự do rõ ràng không còn hy vọng gì và tan rã mau chóng, chúng ta không có lựa chọn nào khác hơn là tiếp tục viện trợ và ủng hộ ông Diệm, vì không có nhà lãnh đạo nào khác xứng hợp hơn.”

Chọn ngày để nhảy vào: 1 Tháng Giêng, 1955

Phân tích như vậy xong, vào ngày 29 Tháng Mười Hai, trong một buổi họp cao cấp tại Bộ Ngoại Giao, ông ngoại trưởng đã đi tới kết luận là Mỹ phải can thiệp trực tiếp. Ông còn chọn ngày để bắt đầu:

“Chúng ta phải tiến tới như đã dự định, và ta phải lao vào (take the plunge), bắt đầu từ ngày 1 Tháng Giêng, 1955.”
Như vậy là đồng minh Hoa Kỳ đã thực sự sát cánh kề vai với Miền Nam Tự Do. Ngoài vấn đề chính trị, kinh tế, vấn đề quân sự là quan trọng nhất trong thời điểm mới.

Vào đúng ngày ấy (1 Tháng Giêng, 1955), Pháp thỏa thuận là Mỹ sẽ chính thức đảm trách công tác huấn luyện quân đội Việt Nam.

Ngày 12 Tháng Hai, Tướng O’Daniel được chính thức trao cho trách nhiệm huấn luyện quân đội Việt Nam và một “Phái Ðoàn Huấn Luyện và Ðào Tạo” có tên là “TRIM” (Training Relations and Instruction Mission) được thiết lập và hoạt động ngay. Từ cuối 1954, ngoài trung tâm của các cố vấn quân sự nằm trên đường Gallieni (Trần Hưng Ðạo), các cơ sở của những cơ quan USOM (Viện trợ Kinh Tế) USIS (Sở Thông Tin Hoa Kỳ) được xây dựng rải rác khắp nơi từ Saigon tới các đô thị lớn. Hoạt động ở những địa điểm này hết sức nhộn nhịp. Phòng Thông Tin Hoa Kỳ là một địa điểm được các anh em học sinh, sinh viên chúng tôi lui tới thường xuyên, lúc nào cũng đông đúc, vui vẻ. Nơi đây, không những có máy lạnh mát rượi, địa điểm rất hiếm hoi thời đó, lại còn đầy đủ sách báo để người đọc làm quen với nền văn hóa và lịch sử của Hoa Kỳ. Ðặc biệt có báo “Thế Giới Tự Do” với nhiều hình ảnh hấp dẫn về những phong cảnh ở Mỹ cũng như tại các quốc gia tự do ở Á Châu. Những hình ảnh này thường được lồng vào những bài bình luận hấp dẫn về vai trò của miền Nam Việt Nam.

Khi xem hình ảnh về Saigon, ít khi ta thấy nói tới cái tên cũ của nó là “Hòn Ngọc của Á Châu.” Bây giờ nó đã trở thành thủ đô của một nước mới và kèm theo một tên mới, đó là: “Tiền Ðồn Của Thế Giới tự Do.”

Lệnh tối mật thay thế Thủ Tướng Diệm

 Nguyễn Tiến Hưng
(Trích dẫn từ cuốn sách Khi Ðồng Minh Nhảy Vào)

Ngay trước khi kim đồng hồ chỉ nửa đêm ngày 28 tháng 4, 1955 (ở Saigon là trưa), Tổng Thống Eisenhower và Ngoại Trưởng Dulles nhận được báo cáo là “giao tranh đã bắt đầu giữa quân đội Quốc Gia và Bình Xuyên.” Hai ông giật mình, quyết định hủy bỏ “Kế hoạch Collins” nhằm thay thế Thủ Tướng Diệm, vội vàng ra lệnh cho Tòa Ðại Sứ ở Saigon và Paris ngừng ngay việc sửa soạn thay đổi chính phủ và phải đốt hết các mật điện nói về việc này.” Trước đó chỉ mấy giờ, Washington đã gửi chỉ thị cho xúc tiến việc sắp xếp một chính phủ mới thay chính phủ Diệm.

Năm 1975, nếu những diễn biến trong Tháng Ba đã dẫn tới một Tháng Tư Ðen thì đúng 20 năm trước đó, những biến cố trong Tháng Ba 1955 cũng đã dẫn tới một tình huống hết sức đen tối vào Tháng Tư. Cái khác là năm 1955 thì đối với chính phủ Diệm: Tháng Tư đã bắt đầu thật khó khăn nhưng lại kết thúc thật sáng sủa. Nếu không thì có thể là đã không có Việt Nam Cộng Hòa. Ðó là vì Tướng Paul Ély, tư lệnh quân đội Pháp đã mạnh tay với ông Diệm để yểm trợ đảo chính cho thành công, giúp Bình Xuyên thắng thế và thành lập chính phủ.

Tháng Ba, 1955 dầu sôi lửa bỏng

Vào thời điểm này, về phía Thủ Tướng Diệm thì ngoài những vấn đề khó khăn đối với Pháp, còn có vấn đề lớn lao nữa là việc định cư gần một triệu dân di cư từ ngoài Bắc vào Nam, bất chợt làm tăng dân số Miền Nam lên 7%.

Khi một số dân được đưa lên khai khẩn các khu dinh điền trên cao nguyên, ông Diệm còn bị chỉ trích là mang người Kinh lên chiếm đất của người Thượng. Nhiều người dị nghị là chính quyền Ngô Ðình Diệm kỳ thị Bắc Nam và thiên vị người Công Giáo. Như vậy không những tình hình chính trị mà cà tôn giáo tại Miền Nam thật rối ren. Vào Tháng Ba, các giáo phái thành lập “Mặt Trận Thống Nhất Toàn Lực Quốc Gia.” Quốc Trưởng Bảo Ðại ủng hộ Mặt Trận và thông báo cho Mỹ là ông Diệm không còn hữu hiệu nữa. Ngày 21 Tháng Ba, 1950, Mặt Trận tống đạt một tối hậu thư, đòi ông Diệm trong vòng năm ngày phải thành lập chính phủ mới, gồm đại diện của các lực lượng dân chủ đối lập nếu không họ sẽ biểu tình.

Thành lập xong, đại diện Mặt Trận liên lạc ngay với phía Mỹ để yêu cầu ủng hộ việc đòi ông Diệm phải thành lập chính phủ mới. Tại Saigon, Ðại Sứ Collins tuy là chống biểu tình nhưng khuyên ông Diệm phải thương thuyết để dung hòa với Mặt Trận, như vậy “có thể đổi thù thành bạn.” Thoạt đầu ông Diệm đồng ý, nhưng khi các giáo phái nói là không thể điều đình về những yêu sách của họ, ông Diệm cho ông Collins biết là sẽ dùng vũ lực để giải quyết. Collins không đồng ý, trả lời rằng quân đội sẽ không ủng hộ việc dùng vũ lực và tiếp tục khuyên ông Diệm phải tìm giải pháp ôn hòa.

Một quyết định táo bạo

Cuối Tháng Ba 1955, bầu không khí Saigon trở nên ngột ngạt sau khi ông Diệm ban hành sắc lệnh tách Cảnh Sát Biệt Khu Thủ Ðô ra khỏi hệ thống chỉ huy của Tổng Giám Ðốc Cảnh Sát Quốc Gia Lại Văn Sang. Không thông báo cho đại sứ Mỹ, ông Diệm bắt đầu xúc tiến kế hoạch truất chức ông Sang và tấn chiếm Trung Tâm Cảnh Sát, dự định cả hai việc sẽ được thi hành vào ngày 29 Tháng Ba. Thế nhưng chỉ mấy giờ trước khi kế hoạch bắt đầu, Pháp biết được nên gấp rút can ngăn ông Diệm, hứa sẽ tìm cách đưa quân đội Bình Xuyên ra khỏi lực luợng cảnh sát. Ðại Sứ Collins cũng đến gặp ông Diệm để phản đối việc dùng vũ lực. “Nếu Ngài giải quyết vấn đề bằng cách này,” Collins cảnh cáo, “Ngài sẽ làm một sự sai lầm lớn nhất trong sự nghiệp của ngài.” Và sự sai lầm đó sẽ mang tới hậu quả trầm trọng vì “chúng tôi sẽ bị áp lực mạnh mẽ phải ủng hộ việc thay đổi chính phủ ngài.”

Ðêm 29 rạng 30 Tháng Ba, giao tranh giữa Bình Xuyên và quân đội quốc gia đã xảy ra, nhưng vào lúc 3:15 sáng, Tướng Ely áp đặt ngay lệnh ngưng chiến. Ðể biểu dương lực lượng, ông cho xe thiết giáp quần trên đường phố Saigon. Vì đã có giao tranh đem đến đổ máu và chết chóc, Pháp nhân cơ hội này sắp xếp một kế hoạch toàn bộ để dẹp ông Diệm. Một mặt thì thuyết phục Ðại Sứ Collins (cũng là cựu chiến hữu với ông trong Thế Chiến II) để ông này yêu cầu Washington gạt bỏ ông Diệm, mặt khác thì đề nghị Quốc Trưởng Bảo Ðại ở Cannes phải có hành động quyết liệt như cất chức ông Diệm, đồng thời ngấm ngầm yểm trợ lực lượng Bình Xuyên.

Tháng Tư 1955, Ðại Sứ Mỹ Collins đề nghị năm bước để loại bỏ Thủ Tướng Diệm

Pháp đã thành công trong việc thuyết phục Ðại Sứ Mỹ Collins chống Thủ Tướng Diệm. Ngày 9 Tháng Tư, 1955 ông Collins gửi Ngoại Trưởng Dulles một điện văn dài, đề nghị toàn bộ cách giải quyết cuộc khủng hoảng tại Saigon.

Ðề nghị này gồm hai phần: sắp xếp việc ông Diệm “từ chức,” và thẩm định hậu quả của việc từ chức. Tóm tắt phần một như sau:

Ðiện văn số 4448
Ngày 9 tháng 4, 1955

Việc sắp xếp cho ông Diệm từ chức gồm 5 bước đi:

1. Giải quyết vấn đề rút cảnh sát và công an ra khỏi tay Bình Xuyên;
2. Thuyết phục ông Diệm từ chức;
3. Tìm người thay thế ông Diệm làm thủ tướng;
4. Ði tới một thỏa thuận về giải pháp đối với các giáo phái; và
5. Vận động để các giáo phái chấp nhận giải pháp trên.

Washington chờ xem quân đội có ủng hộ ông Diệm hay không?

Khuyến cáo của đại sứ rõ ràng, mạch lạc là như vậy, nhưng tại Washington phản ứng về vụ Bình Xuyên nổ súng thì lại khác. Vào lúc nửa đêm ở Saigon tức là trưa ở Washington, Ngoại Trưởng Dulles nhận được tin này khi ông đang ăn trưa với một số dân biểu lưỡng đảng tại Tòa Bạch Ốc: “Ðây là cơ hội chúng ta đã chờ đợi để tìm hiểu xem ông Diệm có đủ can đảm và quyết tâm hành động không, và cũng để biết được quân đội Việt Nam có trung thành với ông ta hay không,” ông Dulles nói với các dân biểu, “Nếu chứng tỏ được hai điều này thì ta hết lo (we are over the hump); còn nếu như ông thất bại về một trong hai điểm thì bắt buộc ông ta phải từ chức. Dù sao chúng ta cũng sẽ có câu trả lời.”

TT Eisenhower chỉ thị, “Nếu như ông ta thất bại thì thật là bết bát, nhưng ta cần phải tìm hiểu ngay bây giờ hơn là để muộn về sau, xem quân đội Quốc Gia mà ta tốn phí quá nhiều để phát triển liệu có trung thành với ông ta hay không.”

Trong hoàn cảnh xáo trộn và trước sự chống đối ông Diệm của Ðại Sứ Collins, TT Eisenhower gọi ông Collins về Washington để tham khảo. Trước khi đi, ông Collins còn gửi đề nghị cho TT Eisenhower (ngày 19 Tháng Tư, 1955) là vẫn phải thay thế ông Diệm. Rồi Collins còn đến gặp ông Diệm một lần nữa. Collins báo cáo về Washington là ông đã nói thẳng với ông Diệm rằng chính phủ của ông ta sẽ không thể tồn tại nổi được ba tháng nữa, và nếu cứ tiếp tục như thế này thì loạn lạc là điều trông thấy. Và vì vậy, “Tôi thêm rằng bắt buộc tôi phải báo cáo cho chính phủ tôi rằng hành động của ông Diệm sẽ dẫn tới một cuộc nội chiến.” Theo Collins, ông Diệm đã trả lời rằng mỗi khi ông nhân nhượng và thỏa hiệp thì vấn đề lại trở nên khó khăn hơn.

Vì sợ ông Diệm lợi dụng lúc Collins không có mặt ở Saigon để tấn công Bình Xuyên và đặt Mỹ vào một việc đã rồi nên Collins còn căn dặn ông Diệm là “Ngài nên làm bất cứ điều gì có thể để tránh xảy ra một cuộc xung đột trong khi tôi đi vắng.” Ông Diệm nói lảng đi, phàn nàn rằng nếu như ông đã cất chức Tổng Giám Ðốc Cảnh Sát Lại Văn
Sang ngay từ đầu thì bây giờ tình hình tại Saigon đã có thể kiểm soát được rồi.

Chào tạm biệt, ông Collins cho ông Diệm hay là chính Quốc Trưởng Bảo Ðại sẽ giải nhiệm ông nếu tình hình này cứ kéo dài. Kết thúc bản báo cáo gửi Washington, Collins đề nghị:

“Tôi không thấy, nhắc lại là không thấy, một giải pháp nào khác ngoài việc thay thế ông Diệm cho sớm.”

Những giờ phút cam go

Ðại Sứ Collins về tới Washington ngày Thứ Năm, 21 Tháng Tư. Ngày 22 Tháng Tư, ông dùng bữa ăn trưa với TT Eisenhower, và sau đó gặp Ngoại Trưởng Dulles cùng với các đại diện Bộ Quốc Phòng và Trung Ương Tình Báo để ‘lobby’ chống ông Diệm. Ông nhắc lại quan điểm của ông một cách mãnh liệt và cứng rắn hơn trước là Mỹ phải thay thế ông Diệm và có kế hoạch hành động ngay tức khắc. Trước áp lực mạnh mẽ của Collins, vừa là đặc ủy của Tổng Thống, vừa là đại sứ, lại là chứng nhân có mặt tại chỗ để nhận xét, nên sau cùng ông ta đã thắng thế. Ngày 27 Tháng Tư, ông Dulles đã đồng ý một cách lưỡng lự. Ông chấp thuận một mật điện do Bộ Ngoại Giao soạn thảo ra lệnh thay thế Thủ Tướng Diệm. Ông Young viết lại rằng: “Chẳng một ai trong chúng tôi thật sự tin tưởng vào bức điện đó, nhưng chúng tôi phải đối diện với những đề nghị mạnh mẽ của Collins và ưu thế của ông là ông ta đã đến tòa Bạch Ốc ngay hôm sau ngày ông từ Sàigon về tới Washington.”

Mật điện lịch sử ngày 27 Tháng Tư, 1955: thay thế Thủ Tướng Diệm

Bức điện ngày 27 Tháng Tư, 1955 cho phép sắp xếp thay thế Thủ Tướng Diệm trích dẫn ở phần Phụ Lục là một văn kiện lịch sử hết sức quan trọng. Nó giống như mật điện ngày 24 tháng 8, 1963 vào lúc sắp xếp việc đảo chánh. Sau đây là tóm tắt:

Bộ Ngoại Giao gửi mật điện đi vào lúc 6 giờ chiều ngày 27 tháng 4 (giờ Washington). Thế nhưng khi chỉ thị vừa được gửi đi là tin tức này đã lọt ra ngoài nên ông Diệm biết được nên đã hành động kịp thời.

Những giờ phút quyết liệt cuối Tháng Tư, 1955

Theo tác giả Mark Moyar trong cuốn Triumph Foresaken (xuất bản năm 2006) thì: “Trong mấy giờ đồng hồ hết sức cam go sau khi gửi mật điện này, Washington nhận được rất nhiều điện văn dồn dập do Landsdale gửi. Trong điện văn đầu, Landsdale khẳng định rằng nếu bỏ ông Diệm, uy tín Hoa Kỳ sẽ bị tổn thương ở Việt Nam tới mức không chính phủ mới nào có thể tồn tại được nữa. Rồi ngay trước khi kim đồng hồ chỉ nửa đêm giờ Washington (Saigon là trưa) Landsdale báo cáo là “giao tranh đã bắt đầu giữa quân đội Quốc Gia và Bình Xuyên.” TT Eisenhower và Ngoại Trưởng Dulles nghe vậy giật mình, quyết định đình chỉ kế hoạch Collins, vội vàng ra lệnh cho Saigon và Paris ngừng ngay việc sửa soạn thay đổi chính phủ và phải đốt hết các mật điện nói về việc này.”

Về thời điểm này, tác giả Joseph Buttinger trong cuốn “Vietnam, A Dragon Embattled” nhận xét:

“Trong sự tranh đấu để thu hồi và bảo vệ được quyền bính, ông Diệm đã trải qua nhiều giai đoạn bất trắc và khổ cực. Tuy nhiên, cho dù cả trong những tuần lễ trước cuộc đảo chánh và ám sát ông năm 1963, ông Diệm cũng đã không bị gian lao, cay đắng bằng trong tháng 4, 1955.”

May mắn cho Thủ Tướng Diệm trong ngày 30 Tháng Tư, 1955

Trước khi rời Saigon về Washington (ngày 20 Tháng Tư), theo tác giả Mark Mayar trong sách đã viện dẫn, Ðại Sứ Collins có nói với Cao Ủy Pháp Ely rằng: Hoa Kỳ đã quyết định ông Diệm phải từ chức. Theo sự thỏa thuận này, ngày 30 Tháng Tư, Ely tới gặp Quyền Ðại Sứ Randolph Kidder để yêu cầu Hoa Kỳ cộng tác với Pháp trong việc dẹp ông Diệm. Lúc ấy, Kidder không biết chính sách của Washington diễn biến ra sao vì trước khi rời Saigon, Collins chỉ nói với Kidder là “thượng cấp còn đang bàn định về những kế hoạch mới của Hoa Kỳ tại Việt Nam,” và lúc này Collins còn đang bàn bạc, vận động tại Washington. Thế nhưng, vì đã tận mắt thấy ông Diệm đang thành công, Kidder trả lời thẳng thừng cho Ely là “Không, Hoa Kỳ sẽ không cộng tác trong việc dẹp ông Diệm.” Về sau, Kidder kể lại, “Lúc ấy tôi thực không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc phải tự quyết định lấy về chính sách của Hoa Kỳ, vì nếu trả lời là ‘tôi không biết’ thì thật là buồn cười.” Ely vô cùng giận dữ và phản đối, cho rằng Hoa Kỳ đã bội ước, vì chính ông đã nhận được sự đồng ý của Tướng Collins về việc thay thế ông Diệm. Thái độ phẫn nộ của Ely cũng giống như lúc ông đã hết sức bất mãn về sự hứa hẹn của tướng Radford là sẽ can thiệp vào Ðiện Biên Phủ, rồi không làm như vậy. Dù Ely phản kháng, Kidder vẫn giữ nguyên lập trường là Hoa Kỳ ủng hộ ông Diệm chứ không bắt tay với Pháp để dẹp ông đi.

Rất may cho Thủ Tướng Diệm và còn may hơn nữa cho triển vọng thành lập VNCH: cũng theo Mayar, nếu như trong buổi họp ngày 30 Tháng Tư, Kidder đã nói thật với Ely rằng: Tòa Ðại Sứ thực sự chưa nhận được những hướng dẫn về chính sách của Hoa kỳ đối với ông Diệm vào lúc ấy (ngoài lệnh hủy công điện ngày 27 Tháng Tư) thì rất có thể ông Ely đã có những biện pháp mạnh mẽ để dẹp ông Diệm hơn là đã nhân nhượng ông ta. Ngoài ra, giả như Ðại Sứ Collins không về Washington và có mặt tại buổi họp với Ely hôm ấy thì rất có thể là Collins đã đồng ý với Ely rồi. (Sự việc này cho ta một bài học: hành động của đại sứ Mỹ có mặt tại chỗ là hết sức quan trọng).

Năm năm sau, trong một bức thư gửi TT Diệm (1960), TT Eisenhower còn nhắc tới sự cương quyết và thành công của Thủ Tướng Diệm năm 1955:

“Chúng tôi đã chứng kiến sự can đảm và táo bạo mà ngài và nhân dân Việt Nam đã biểu dương để đạt tới độc lập trong một tình huống nguy hiểm đến độ nhiều người đã coi như là vô vọng. Chúng tôi còn ngưỡng mộ khi tình trạng hỗn loạn ở Miền Nam đã nhường chỗ cho trật tự, và tiến bộ đã thay thế cho tuyệt vọng, tất cả với một tốc độ thật nhanh chóng.”

 Nguyễn Tiến Hưng
(Trích dẫn từ cuốn sách Khi Ðồng Minh Nhảy Vào)

Nay

“Hoa Kỳ sẽ tiếp tục thực hiện những hoạt động tự do hàng hải… Phần tôi chỉ có thể nói rằng Ðệ Thất Hạm Ðội đã sẵn sàng. Chúng tôi có sức mạnh lớn lao và sẵn sàng để thực sự hành động nội trong khoảnh khắc, bất cứ lúc nào khi được thông báo.”

Ðây là tuyên bố của tư lệnh Hạm Ðội Thái Bình Dương, Ðô Ðốc Scott Swift vào ngày 19 tháng 2, 2016 (sau Tết Bính Thân) khi Trung Quốc lên án Hoa Kỳ có hành động khiêu khích vì đã cho chiến hạm tên lửa USS Lassen vào sát bãi ngầm Subi và những đảo khác trong nhóm Trường Sa, rồi chiến hạm Curtis Wilbur tiến tới dưới 12 dặm cách Hoàng Sa. Năm 2014 khi Trung Quốc có những hành động khiêu khích ở Hoàng sa, Scarborough, Kinsaku thì Hoa Kỳ chỉ kêu gọi, hô hào các bên tranh chấp nên giải quyết vấn đề một cách hòa bình. Nhưng từ đó, Mỹ đã có những tuyên bố ngày càng rõ ràng hơn về Biển Ðông, nhất là về tự do hàng hải, hàng không. Tới 2016 thì Mỹ bắt đầu có những hành động cụ thể.

Tại sao như vậy? Ðó là vì Trung Quốc đã bắt đầu đe dọa quyền lợi của Mỹ một cách trực tiếp. Trong bài trước chúng tôi có đề cập sơ qua tới Huấn Lệnh NSC 124, một tài liệu tái xác định Huấn Lệnh NSC 64. Nơi đây chúng tôi tóm tắt vắn gọn tài liệu ấy để bình luận về chiến lược ngày nay của Hoa Kỳ.

Huấn Lệnh NSC 124
Ngày 13 tháng 2, 1952

Phân tích:

1. Hậu quả của việc Cộng Sản Trung Hoa (ngày trước gọi là “Red China”) thôn tính Ðông Nam Á là điều đe dọa cho chính nền an ninh của Hoa Kỳ…

2. Tình huống này sẽ làm cho các quốc gia khác càng tin rằng sự bành trướng của Cộng sản là điều không thể ngăn chận được nữa…

3. Sự sụp đổ của Ðông Nam Á về lâu về dài sẽ rất khó cho Hoa Kỳ ngăn chận được Nhật Bản khỏi đi theo khối Cộng Sản.

4. Ðông Nam Á, đặc biệt là Malaysia và Indonesia là nguồn tiếp liệu chính của thế giới về cao su và thiếc. Việc các quốc gia phương Tây được sử dụng cũng như việc ngăn chận khối Liên Sô không được sử dụng những nguyên liệu này luôn luôn là vấn đề quan trọng, đặc biệt là khi chiến tranh xảy ra.

5. Việc Cộng Sản kiểm soát được số gạo thặng dư ở miền này sẽ làm cho Liên Xô có được một khí giới kinh tế mạnh mẽ để áp lực đối với các nước khác.

6. Indonesia là nguồn dầu hỏa thứ hai và càng trở nên quan trọng khi các cường quốc Âu Châu không sử dụng được nguồn dầu tại Trung Ðông.

7. Việc Cộng Sản cai trị Ðông Nam Á sẽ làm cho các lực lượng thù địch kiểm soát được những hệ thống hải vận và không vận trực tiếp giữa miền Tây Thái Bình Dương, Ấn Ðộ và miền Cận Ðông. Khi có chiến tranh xảy ra, và khi Trung Quốc có tầu ngầm và những căn cứ không quân ở vùng này thì bắt buộc các đường chuyển vận hàng hải và hàng không của Hoa Kỳ và đồng minh phải đi vòng thật xa…

Như vậy, ta thấy có bốn khía cạnh của quyền lợi Hoa Kỳ. Nó bao gồm – theo thứ tự quan trọng:

• An ninh quốc phòng của Hoa Kỳ (điểm 1);
• Bảo vệ tuyến giao thông quan trong nhất (điểm 7);
• Vai trò lãnh đạo và ảnh hưởng của Hoa Kỳ (điểm 2 và 3); và
• Tài nguyên chiến lược ở vùng Biển Ðông (điểm 4, 5 và 6).

Thứ nhất, an ninh quốc phòng

Biên giới lãnh thổ của Hoa Kỳ ở Miền Tây là Thái Bình Dương. Bởi vậy chắc chắn Mỹ sẽ can thiệp bằng quân sự nếu Trung Quốc có bất cứ hành động nào trực tiếp đe dọa (hay Washington coi là đe dọa) lãnh thổ của mình (dù là lục địa hay hải đảo như Honolulu, Guam, Wake) hay tài sản của Hoa Kỳ, thí dụ như bắn vào chiến hạm hay máy bay của Mỹ. Thêm vào đó là đe dọa những nơi có sự hiện diện của Lục-Không-Hải Quân Hoa Kỳ như biên giới Bắc và Nam Hàn, Okinawa, Subic Bay, Clark Airfield, và mới đây là Darwin (Úc) hay một ngày nào cũng có thể là cả Cam Ranh. Còn nếu như TQ xung đột quân sự với những quốc gia có Hiệp Ðịnh Quốc Phòng Song Phương với Hoa Kỳ (có thể gồm cả Ðài Loan vì “Taiwan Act 1979”) thì đó là đe dọa an ninh Hoa Kỳ một cách gián tiếp. Cả trực tiếp, cả gián tiếp đều đòi hỏi Mỹ phải hành động, nhưng tầm vóc của hành động sẽ khác nhau.

Thứ hai, bảo vệ trục giao thông quan trọng nhất

Những tuyến lưu thông ở trên biển hay trên không ở vùng Biển Ðông được liệt vào quyền lợi quan trọng nhất của Hoa Kỳ. Như đề cập trong bài trước, ngay từ năm 1950 Tổng Tham Mưu Mỹ đã xác định tầm quan trọng chiến lược của Ðông Nam Á vì “Về vị trí, nó nằm ngay giữa những trục giao thông quan trọng nhất.” Cho nên: “Việc Cộng Sản chiếm phần lục địa Ðông Nam Á sẽ làm cho các lực lượng thù địch kiểm soát được những hệ thống hải vận và không vận giữa miền Tây Thái Bình Dương, Ấn Ðộ và Cận Ðông.”

Ngày nay những tuyến giao thông hải vận và không vận còn quan trọng hơn trước nhiều, vì thứ nhất, khối lượng buôn bán quốc tế đã quá lớn trong khung cảnh toàn cầu hóa, tới hai phần ba của thương mại hải vận là qua những tuyến giao thông của vùng này; thứ hai, sự có mặt của hải lực mạnh mẽ của Trung Quốc ngày càng gia tăng, sẽ đe dọa sự vận chuyển hàng hóa thương mại sắp phát triển qua Hiệp Ðịnh Ðối Tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) do Mỹ khởi xướng (không bao gồm Trung Quốc). Ngày 17 tháng 7, 2015, Ðô Ðốc Scott Swift (lúc đó chỉ mới nhậm chức được hai tháng) đã khẳng định: “Tuy tôi không đứng về phe nào, nhưng sẽ đẩy mạnh các hoạt động để đảm bảo tự do hàng hải trong vùng tranh chấp và các nơi khác.”

Thứ ba, khía cạnh chính trị: vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ

Hoa Kỳ luôn quan tâm tới vai trò lãnh đạo của mình. Ngày 2 tháng 5, 1950 (sau bản Ghi Nhớ ngày 10 tháng 4, 1950 đề cập trong chướng trước) Bộ Tổng Tham Mưu còn trình bày thêm về điểm thứ 7: “Vai trò lãnh đạo Thế Giới Tự
Do của Hoa Kỳ đã đặt trách nhiệm lớn lao cho chúng ta phải huy động được sức mạnh của thế giới tự do để ngăn chận cộng sản bá chủ thế giới.” Trong chiến tranh Việt Nam, các văn bản về chính sách thường nhắc tới điểm chiến lược quan trọng này. Ngày nay vai trò ấy đang bị Trung Quốc quyết tâm thay thế, như cuốn sách “Cuộc Chạy Ðua 100 Năm” (The Hundred – Year Marathon) do chuyên gia nổi tiếng về Trung Quốc Michael Pillsbury vừa xuất bản năm 2015 đã tiết lộ:

“Trung Quốc có kế hoạch 100 năm để thay thế Mỹ trong vai trò siêu cường của thế giới vào năm 2049 (năm kỷ niệm 100 năm thành lập nước Cộng Hòa NDTQ). Và từ 40 năm qua (từ khi Nixon-Kissinger mở cửa Bắc Kinh) Trung Quốc đã ru ngủ giới lãnh đạo Mỹ.”

Vì vậy, bây giờ Mỹ bắt buộc phải thay đổi chiến lược để ‘xoay trục về Á Châu,” một chủ để chúng tôi sẽ đề cập sau.

Thứ tư, tài nguyên chiến lược ở vùng Biển Ðông

Qua sự tiến bộ khoa học để sử dụng và khai thác tài nguyên cũng như nhờ thương mại toàn cầu hóa, Hoa Kỳ không còn quan tâm nhiều tới nguồn tiếp liệu tài nguyên (như cao su, thiếc, dầu hỏa) ở Ðông Nam Á. Tuy nhiên một trong những mục tiêu chính của Trung Quốc hiện nay là nắm được tiềm năng dầu hỏa ở Hoàng Sa và Trường Sa, cho nên Hoa Kỳ cũng không muốn cho Trung Quốc lấy được nguồn dầu lửa lớn lao ở vùng này. Tuy nhiên chắc chắn rằng dầu lửa sẽ không phải là lý do để Mỹ can thiệp quân sự với Trung Quốc.

Kết luận

Năm 1949 quân đội ông Mao chiếm trọn lục địa, Washington báo động và Huấn lệnh NSC 48/1 ra đời. Trong bối cảnh ở Biển Ðông ngày nay, rất có thể là một huấn lệnh mới, tương tự như NSC #48/1 cũng đã được chấp thuận. Nơi đây chúng tôi nhắc lại tài liệu này cùng với những nhận xét để bình luận vì sao như vậy?

Huấn Lệnh NSC 48/1 (30/12/1949)

1. Mục tiêu căn bản để bảo vệ an ninh của Hoa Kỳ gồm ba yếu tố:

– “Phát triển sức mạnh quân sự cho đầy đủ ở một số quốc gia chọn lọc.”

Nhận xét: từ vài năm nay Mỹ bắt đầu tập trung phát triển sức mạnh quân sự ở một số quốc gia chọn lọc: Nhật Bản, Phi Luật Tân, Úc, Singapore, Ðại Hàn (Nam Triều tiên); để

– “Dần dần giảm đi thế lực đang lớn mạnh và ảnh hưởng của Trung Cộng… làm sao để nó không còn khả năng đe dọa an ninh của Hoa Kỳ và đồng minh của Hoa kỳ tại khu vực này.”

Nhận xét: tuy không tuyên bố rõ ràng nhưng đây chính là mục tiêu quan trọng nhất của Hoa Kỳ tại Á Châu.

– “Ðồng thời ngăn chận bất cứ liên minh quyền lực nào (Liên Xô-Trung Quốc) có thể đưa tới sự đe dọa an ninh Hoa Kỳ phát xuất từ khu vực này, hoặc đe dọa hòa bình, độc lập và ổn định của những nước khác ở Á Châu.”

Nhận xét: ngày nay, không những Hoa Kỳ mà cả thế giới rất lo ngại về sự nguy hiểm của trục quyền lực Trung-Xô đang phát triển mạnh. Về kinh tế thì Nga đã ký kết những hiệp ước thương mại với Trung Quốc (thí dụ như bán $456 tỷ dầu khí – ký tháng 5, 2014). Về quân sự thì Nga đã bán cho Trung Quốc những giàn hỏa tiễn tối tân S-400, máy bay khu trục Su-35 và sẽ có cả loại tầu ngầm mới nhất “The Amur 1650.” Năm 2014, Chủ Tịch Tập Cận Bình và Tổng Thống Vladimir Putin đã gặp nhau 5 lần. Năm 2015 thì có thể là cũng khoảng đó. Cho nên, chắc chắn rằng Mỹ đã có nhiều chuẩn bị về chiến lược để “ngăn chận liên minh quyền lực Trung-Xô” thí dụ như Mỹ cộng tác quân sự với các quốc gia sở tại (như nhận xét ở điểm 3 dưới đây), và tăng cường liên minh Mỹ-Ấn Ðộ.

2. Những hành động cần thiết gồm:

– “Yểm trợ những lực lượng Không Cộng Sản ở Á Châu để họ lấy thế chủ động.”

Nhận xét: Hoa Kỳ đang yểm trợ và viện trợ quân sự cũng như kỹ thuật quốc phòng cho nhiều nước Á Châu kể cả Việt Nam.

– “Sử dụng ảnh hưởng của mình để thúc đẩy quyền lợi riêng của Hoa Kỳ.”

Nhận xét: yểm trợ, viện trợ không bao giờ là cho không, nó luôn được dùng để thúc đẩy quyền lợi của quốc gia cấp viện trợ, (thí dụ như khi Mỹ-Trung bắt tay nhau vào năm 1972 thì quyền lợi của Mỹ ở Việt Nam không còn nữa, cho nên toàn bộ viện trợ quân sự và phần lớn viện trợ kinh tế cho VNCH đã bị cúp hết chứ không phải chỉ vì Watergate làm mất quyền hạn của tổng thống nên Quốc Hội Mỹ chấm dứt viện trợ như ông Kissinger biện luận). Ngày nay, vì Trung Quốc đã thu vén về cho mình quá nhiều quyền lợi cả về kinh tế, tài chính, chính trị lẫn quân sự, Mỹ bắt buộc phải có những hành động hiệu quả để thúc đẩy quyền lợi riêng của mình.

– “Khởi xướng những hành động như thế nào để cho nhân dân Á Châu thấy những hành động ấy hấp dẫn và phù hợp với quyền lợi của chính mình, và sẽ ủng hộ.”

Nhận xét: đứng trước sự đe dọa của Trung Quốc khổng lồ, nhân dân Á Châu chỉ còn trong nhờ vào Mỹ vì chỉ có nước này mới đủ sức đối đầu với Trung Quốc (như chính Thủ Tướng Anh David Cameron đã nhận xét). Cuộc tập trận đổ bộ giữa Mỹ và Ðại Hàn lớn nhất từ trước tới nay đã diễn ra từ ngày 12 tháng 3, 2016 tại hải cảng Pohang với 17,200 binh sĩ, 55 máy bay và 30 chiến hạm. Sáng ngày 13 tháng 2, hàng không mẫu hạm USS John C. Stennis tới hải cảng Busan dẫn đầu 3 khu trục hạm tên lửa USS Stockdale, USS Chung-hoon và USS William P. Lawrence, và tuần dương hạm USS Mobile Bay. Tư lệnh lực lượng Mỹ nhấn mạnh: hành động này thể hiện cam kết “vững chắc” của Hải Quân Mỹ đối với Ðại Hàn. Cùng với những cuộc tập trận cỡ lớn sắp diễn ra từ tháng 5, 2016 giữa Mỹ-Nhật, Mỹ-Ấn, nhân dân Á Châu sẽ thấy rõ hơn những hành động của Mỹ là hấp dẫn và phù hợp với quyền lợi của chính mình, và sẽ ủng hộ.

3. Thiết lập một chính sách của Hoa Kỳ về Á Châu:

– “Hoa Kỳ phải tỏ rõ sự tán thành đối với những cố gắng của lãnh đạo các nước Á Châu để họ thành lập liên minh cho từng vùng giữa những quốc gia Không Cộng Sản tại Á Châu. Hoa Kỳ sẽ chuẩn bị để khi cần đến và được yêu cầu thì sẽ sẵn sàng yểm trợ những liên minh này theo điều kiện về quyền lợi của Hoa Kỳ… nhưng không quá vội vàng lộ liễu trong giai đoạn đầu để khỏi mang tiếng là dùng các nước Á Châu để phục vụ quyền lợi của mình.”

Nhận xét: trong những năm vừa qua, Hoa Kỳ luôn tán thành và một cách tế nhị, khích lệ các liên minh như Nhật Bản-Phi Luật Tân; Nhật Bản-Ðại Hàn; Nhật Bản-Việt Nam; Phi Luật Tân-Việt Nam, v.v… và cộng tác về quân sự với các quốc gia trong những liên minh ấy. Không những Hoa Kỳ đã tăng cường yểm trợ quân sự với một số quốc gia Á Châu như Nhật, Ðại Hàn, Phi Luật Tân, Indonesia, Singapore, Việt Nam, mà còn cả với Úc và Ấn Ðộ. Gần đây nhất, ngày 23 tháng 2, 2016, có tin Trung Quốc lên án việc Mỹ sắp thiết lập một hệ thống Phòng Không ở ngay Ðại Hàn.

– “Về chính sách kinh tế, phải cổ võ những yếu tố đóng góp vào ổn định chính trị của các quốc gia không cộng sản bằng… một chính sách ngoại thương tự do với Á Châu và khích lệ nhập cảng hàng hóa Á Châu.”

Nhận xét: từ việc Mỹ tham gia vào tổ chức APEC (Asia-Pacific Economic Community) chỉ như một thành viên tới việc Mỹ phát triển ngoại thương mại thật nhanh với các nước ASEAN (Association of Southeeast Asian Nations) và ngày nay Mỹ mất nhiều công phu để đứng ra thành lập TPP, (một khuôn khổ kinh tế, thương mại rất rộng lớn), tất cả là để phát triển ngoại thương tự do với Á Châu (qua mặt TQ).

Tiếng Pháp có câu: “Plus ca change, plus ca revient au même” – “càng thay đổi nhiều thì lại càng giống nhau.” Nhìn xa hơn, rất có thể là trước hay sau năm 2019 (20 năm trước hạn chót 2049: kỷ niệm 100 năm thành lập nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Quốc và là thời điểm Trung Quốc dự tính thay thế Mỹ trong vai cường quốc số một) rất có thể là Bắc Kinh cũng sẽ có những hành động quân sự mạnh mẽ với tầm cỡ như như năm 1949. Cho nên ta mới hiểu tại sao trong hai năm qua, lãnh đạo quân sự Mỹ luôn nhấn mạnh một điều: “Tới năm 2020 thì 60% hải lực của Mỹ đã được điều động về Thái Bình Dương rồi?”

 Nguyễn Tiến Hưng
(Trích dẫn từ cuốn sách Khi Ðồng Minh Nhảy Vào)

Xưa

Mùa Hè năm 1958, khi chúng tôi tới Mỹ du học, nhiều người hỏi, “Anh có phải người An Nam không?” Cho tới đầu thập niên 1960 thì Việt Nam ta nói riêng và Ðông Nam Á nói chung là rất xa lạ đối với đa số nhân dân Hoa Kỳ.
Nhưng rồi từng bước, Mỹ đã mang tới trên nửa triệu quân vào để chiến đấu. Nghiên cứu những tính toán của các nhà làm chính sách thì thấy thật rõ là Mỹ đã nhảy vào Việt Nam chủ yếu là để bảo vệ quyền lợi của chính mình tại vùng Biển Ðông. Câu hỏi đặt ra là: chiến lược Mỹ coi những quyền lợi nào là quan trọng ở nơi đây? Trả lời câu hỏi này giúp ta có thể tiên đoán được khi nào Mỹ sẽ thực sự khai hỏa với Trung Quốc. Trong cuốn Khi Ðồng Minh Nhảy Vào, chúng tôi mời độc giả đi thẳng vào phòng họp của các nhà làm chính sách ở Washington để theo dõi những bàn bạc, tính toán về cuộc chiến Việt Nam. Trong hai bài vắn gọn này, chúng tôi trích dịch 4 văn bản nòng cốt để bình luận.

1. Huấn Lệnh NSC 48/1

Bối cảnh: ngày 10 tháng 6, 1949, vào lúc quân đội Mao Trạch Ðông đang chiến thắng ở Hunan, Hupeh và Manchuria, Bộ Trưởng Quốc Phòng Mỹ Louis Johnson đệ trình Hội Ðồng An Ninh Quốc Gia Hoa Kỳ (National Security Council – NSC) yêu cầu cho nghiên cứu về tình hình khẩn trương và tái thẩm định chính sách của Hoa Kỳ “để ngăn chận và làm giảm sự đe dọa của cộng sản đối với nền an ninh của Hoa Kỳ.” Chỉ ba tháng sau đó quân đội ông Mao tiến vào Bắc Kinh, Washington báo động. Ngày 30 tháng 12, 1949, NSC nhóm họp dưới quyền chủ tọa của chính Tổng Thống Harry Truman để duyệt xét một phân tích rất dài về ‘Lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ đối với Á Châu trước sự đe dọa của Cộng Sản. Ðó là Huấn Lệnh NSC số 48/1 (một tài liệu rất hữu ích cho các nhà nghiên cứu về chính sách của Hoa Kỳ). Văn bản này được in lại một phần ở Phụ Lục và tóm tắt như sau:

Huấn Lệnh NSC 48/1
Ngày 30 tháng 12, 1949

1. Mục tiêu căn bản để bảo vệ an ninh của Hoa Kỳ gồm ba yếu tố:
• Phát triển sức mạnh quân sự cho đầy đủ ở một số quốc gia chọn lọc;
• Dần dần giảm đi thế lực đang lớn mạnh và ảnh hưởng của Trung Cộng để nó không còn khả năng đe dọa nền an ninh của Hoa Kỳ và đồng minh của Hoa kỳ tại khu vực này;
• Ngăn chận bất cứ liên minh quyền lực nào (Liên Xô-Trung Quốc) có thể đưa tới sự đe dọa an ninh Hoa Kỳ phát xuất từ khu vực này…

2. Những hành động cần thiết gồm:
• Yểm trợ những lực lượng không cộng sản ở Á Châu để họ lấy thế chủ động;
• Sử dụng ảnh hưởng của mình để thúc đẩy quyền lợi riêng của Hoa Kỳ;
• Khởi xướng những hành động như thế nào để cho nhân dân Á châu thấy những hành động ấy hấp dẫn và phù hợp với quyền lợi của chính mình, và sẽ ủng hộ.

3. Thiết lập một chính sách của Hoa Kỳ về Á Châu bao gồm:
• Hoa Kỳ phải tỏ rõ sự tán thành đối với những cố gắng của lãnh đạo các nước Á Châu để họ thành lập liên minh cho từng vùng giữa những quốc gia không cộng sản tại Á Châu; Hoa Kỳ sẽ chuẩn bị để khi cần đến và được yêu cầu thì sẽ sẵn sàng yểm trợ những liên minh này theo điều kiện về quyền lợi của Hoa Kỳ… nhưng không quá vội vàng lộ liễu trong giai đoạn đầu để khỏi mang tiếng là dùng các nước Á Châu để phục vụ quyền lợi của mình;
• Hành động để phát triển và củng cố an ninh của khu vực này chống lại xâm lược của cộng sản từ ngoài vào hay những phá hoại từ bên trong;
• Về chính sách kinh tế, phải cổ võ những yếu tố đóng góp vào ổn định chính trị của các quốc gia không cộng sản bằng… chính sách ngoại thương tự do với Á Châu và khích lệ nhập cảng hàng hóa Á Châu.

2. Huấn Lệnh NSC 64

Bối cảnh: Huấn Lệnh NSC 48/1 vừa bắt đầu có hiệu lực vào ngày chót của năm 1949 thì tới tháng 1 năm 1950, Mỹ càng lo ngại khi Mao Trạch Ðông đôn quân xuống phía Nam. Ðồng thời Trung Quốc và Liên Xô công nhận chính phủ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa. Hội Ðồng An Ninh Quốc Gia liền nhóm họp để phân tích về vị trí của Ðông Nam Á đối với Hoa Kỳ. Phân tích này trở thành Huấn Lệnh NSC 64, một tài liệu được nhiều tác giả viện dẫn để phân tích nguồn gốc của chính sách Hoa Kỳ tại Việt Nam vì nó đã dẫn tới học thuyết Ðôminô: “nếu để một nước ở Ðông Nam Á mất đi thì tất cả các nước còn lại sẽ sụp đổ theo sau giống như những con cờ Ðôminô xếp hàng.” Văn bản về huấn lệnh này được tóm tắt như sau:
 
Huấn Lệnh NSC 64
Ngày 27 tháng 2, 1950

Nhận xét rằng:

• Hiểm họa Cộng Sản xâm chiếm Ðông Dương (căn bản là Việt Nam) chỉ là bước đầu tiên của kế hoạch nhằm thôn tính toàn thể Ðông Nam Á.
• Ngày 18 tháng 1, 1950, chính phủ Trung Quốc đã tuyên bố phong trào Hồ Chí Minh là chính phủ hợp pháp tại Việt Nam và ngày 30 tháng 1, 1950, chính phủ Liên Xô, dù có liên lạc ngoại giao với Pháp, cũng đã công nhận tiếp theo…

Kết luận

• Áp dụng tất cả những biện pháp thực tế để ngăn chận sự tiếp tục bành trướng của Cộng Sản tại Ðông Nam Á là việc quan trọng đối với nền an ninh Hoa Kỳ;
• Những nước láng giềng như Thái Lan và Miến Ðiện cũng sẽ rơi vào vòng kiểm soát của Cộng sản nếu Ðông Dương bị kiểm soát bởi một chính phủ Cộng sản. Và cán cân lực lượng ở Ðông Nam Á sẽ bị đe dọa trầm trọng;
• Bởi vậy Bộ Ngoại Giao và Bộ Quốc Phòng phải chuẩn bị một kế hoạch ưu tiên gồm những biện pháp thực tế nhằm bảo vệ quyền lợi an ninh của Hoa Kỳ tại Ðông Dương.

3. Bộ Tổng Tham Mưu Hoa Kỳ phân tích bảy quyền lợi của Hoa Kỳ tại vùng Biển Ðông

Ðể thi hành Huấn Lệnh NSC 64, Bộ Tổng Tham Mưu Hoa Kỳ (Bộ TTM) gửi ngay cho Bộ Trưởng Quốc Phòng Johnson một bản ghi nhớ để trình bày quan điểm của mình về bảy quyền lợi của Hoa Kỳ ở khu vực Biển Ðông.

Về pương diện chiến lược, lãnh đạo quân sự Mỹ chia ra hai Á Châu:

-Á Châu Hải Ðảo; và

-Á Châu Lục Ðịa.

Trước đây, các nhà lãnh đạo quân sự chỉ coi những quốc gia hải đảo (Nhật, Ðài Loan, Phi Luật Tân, Indonesia, Malaysia) mới là quan trọng vì Mỹ có quan hệ chặt chẽ với những quốc gia này, còn vai trò của vùng Ðông Nam Á thuộc Á Châu lục địa thì chỉ là phụ thuộc. Nhưng trước sự bành trướng của Trung Quốc, bây giờ thì Bộ Tổng Tham Mưu coi cả khu vực Ðông Nam Á tự nó đã có tầm quan trọng về chiến lược. Vì sao như vậy?

Bộ Tổng Tham Mưu (JCS) gửi Bộ Trưởng Quốc Phòng

Bản Ghi Nhớ ngày 10 tháng 4, 1950

Bộ TTM nhận định thế nào là quyền lợi của Hoa Kỳ tại Ðông Nam Á:

1. Khu vực Ðông Nam Á là nguồn tiếp liệu một số tài nguyên chiến lược cần thiết để hoàn thành dự án về dự trữ tiếp liệu của Hoa Kỳ.

2. Về địa lý, nó nằm trên đường băng ngang của những trục giao thông quan trọng nhất.

3. Ðông Nam Á nằm ngay trên cái tuyến ngăn chận Cộng Sản để khỏi tràn sang Nhật, xuống phía Nam, rồi vòng quanh vùng Bán Ðảo Ấn độ, và như vậy, an ninh của cả ba căn cứ không Cộng Sản ở một phần tư thế giới – Nhật, Ấn Ðộ, và Úc châu – tùy thuộc một phần lớn vào việc không để cho Cộng Sản chiếm được Ðông Nam Á. Nếu mất Ðông Nam Á, ba nước này sẽ bị cô lập với nhau.

4. Nếu Ðông Dương (căn bản là Việt Nam) sụp đổ thì sẽ dẫn tới sự sụp đổ của những nước khác còn lại ở lục địa Ðông Nam Á và tất nhiên là sẽ dẫn tới nhiều nguy hiểm an ninh cho các quốc gia Á Châu hải đảo là Phi Luật Tân, Indonesia, Malaysia, như vậy nó chính là bước đầu của sự sụp đổ của các quốc gia này.

5. Sự sụp đổ của Ðông Nam Á sẽ làm cho Hoa Kỳ mất hẳn đi vùng duyên hải Á Châu (littoral of Asia). Còn phần lục địa Ðông Nam Á thì lại quan trọng cho những hoạt động của chúng ta để kìm hãm sự bành trướng của Cộng Sản.

6. Nếu Trung Quốc kiểm soát được vùng này thì sẽ giúp cho họ bớt căng thẳng về vấn đề lương thực, và sẽ giúp cho Liên Xô có được những nguyên liệu chiến lược quan trọng.

7. Nếu Cộng Sản có được một ưu thế nổi trội ở Ðông Nam Á thì địa vị của Hoa Kỳ tại Nhật Bản sẽ bị đe dọa, Nhật Bản sẽ mất đi thị trường Á Châu, và mất luôn nguồn tiếp liệu thực phẩm và những nguyên liệu thô từ vùng này.

Ngoài quyền lợi riêng lại còn vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ

Trong một bản ghi nhớ ba tuần sau đó, vào ngày 2 tháng 5, 1950, Bộ Tổng Tham Mưu còn gửi bản ghi nhớ bình luận thêm về điểm thứ 7 nói tới địa vị của Hoa Kỳ, khẳng định rằng: “Vai trò lãnh đạo thế giới tự do của Hoa Kỳ đã đặt trách nhiệm lớn lao cho nước này phải huy động được sức mạnh của thế giới tự do để ngăn chận cộng sản bá chủ thế giới. Tổng Tham Mưu tin rằng Hoa Kỳ và những cường quốc Tây Phương phải có những hành động tức khắc và tích cực trong cuộc xung đột hiện nay, vì nếu Hoa Kỳ thành công ở Ðông Nam Á thì sẽ giúp cho những thành công ở những nơi khác.”

Những diễn biến tiếp theo

Vừa có những tính toán như trên thì ngày 25 tháng 6, 1950, quân đội Bắc Hàn tràn qua vỹ tuyến 38, tấn công Nam Hàn. Chiến tranh Triều Tiên bùng nổ.

Ðang khi chiến tranh Triều Tiên tiên còn tiếp diễn, Bắc Kinh lại công bố “Tuyến 9 Vạch” ở Biển Ðông. Ngày 8 tháng 9, 1951, một “Hiệp Ước Hòa Bình với Nhật” gọi là “Hiệp Ước San Francisco” (vì ký ở Memorial Opera House tại thành phố này) được 48 quốc gia tham dự và ký kết (kể cả VNCH). Vì Hiệp ước này không đả động gì tới hai nhóm quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa cho nên ngày 15 tháng 8, và 18 tháng 9 (trước và sau khi ký kết Hiệp ước), Thủ tướng TQ Chu Ân Lai tuyên bố: “Hiệp Ước San Francisco là bất hợp pháp” và khẳng định chủ quyền ở các đảo này. Bản đồ mới của Trung Quốc gồm thêm một “tuyến 9 vạch” khoanh lại một khu vực giống như hình lưỡi con bò. Chỉ 5 tháng sau Hoa Kỳ phản ứng: Hội Ðồng An Ninh Quốc Gia đi tới Huấn Lệnh NSC 124 chính thức chấp nhận lập trường do Bộ Tổng Tham Mưu đưa ra vào ngày 10 tháng 4, 1950 (như trên đây).

Ðó là những tính toán thuở xưa. Ngày nay, với bối cảnh mới ở Biển Ðông, liệu những tính toán này còn đúng hay không? Mời độc giả đọc bài tiếp theo.